Кіріспе
Американдық-канадтық құлдыққа қарсы белсенді, журналист, баспагер, мұғалім, заңгер Мэри Энн Камбертон Шэдд Кэри (9 қазан 1823 – 5 маусым 1893) – американдық-канадтық құлдыққа қарсы белсенді, журналист, баспагер, мұғалім және заңгер. Ол Солтүстік Америкадағы алғашқы қара нәсілді әйел баспагері және Канададағы алғашқы әйел баспагері болды. Сонымен қатар, ол АҚШ-та заң мектебіне оқуға түскен екінші қара нәсілді әйел еді. Мэри Шэдд 1853 жылы Онтарионың оңтүстігінде апта сайын жарық көрген "Провинциал Фримен" газетін құрды. Ол Канада мен АҚШ-тағы қара нәсілді халыққа теңдік, интеграция және өздігінен білім алуды жақтады. Мэридің отбасы құлдықтан қашқандарға көмектесетін "Жер асты жолында" (Underground Railroad) қатысты. 1850 жылғы қашқан құлдар туралы заң қабылданғаннан кейін, оның отбасы қазіргі Онтарионың оңтүстігіне (сол кезде Біріккен Канаданың батыс бөлігі) көшті. Ол Американдық Азамат соғысы кезінде АҚШ-қа оралып, Одақ үшін сарбаздар жинады. Өзіне-өзі білім берген Мэри Говард университетінің заң мектебін бітіріп, өмірінің соңына дейін афроамерикандықтар мен әйелдердің азаматтық құқықтарын қорғаумен айналысты.
Mary Ann Camberton Shadd Cary (October 9, 1823 – June 5, 1893) was an American Canadian anti slavery activist, journalist, publisher, teacher, and lawyer. She was the first black woman publisher in North America and the first woman publisher in Canada. She was also the second black woman to attend law school in the United States. Mary Shadd established the newspaper Provincial Freeman in 1853, which was published weekly in southern Ontario. it advocated equality, integration, and self education for black people in Canada and the United States. Mary's family was involved in the Underground Railroad, assisting those fleeing slavery in the United States. After the passage of the Fugitive Slave Act of 1850, her family relocated to what is today southern Ontario (then the western part of the United Canadas). She returned to the United States during the American Civil War, where she recruited soldiers for the Union. Self taught, Mary went to Howard University Law School, and continued advocacy for civil rights for African Americans and women for the rest of her life.
Ерте өмір
Мэри Энн Шадд 1823 жылғы 9 қазанда Делавэр штатының Уилмингтон қаласында дүниеге келді. Ол Абрахам Дорас Шадд (1801–1882) мен Харриет Бертон Парнеллдің 13 баласының үлкені еді. Абрахам Д. Шадд – Ханс Шадтың немересі, ол Джон Шадд деп те белгілі, Гессен-Кассельдің тумасы. Ол француз және үнді соғысы кезінде британдық армияда гессендік сарбаз ретінде АҚШ-қа келген. Ханс Шад жараланып, екі афроамерикалық әйелдің – ана мен қыздың, екеуінің де аты Элизабет Джексон болған, күтіміне берілді. Гессендік сарбаз бен қыз 1756 жылғы қаңтарда үйленді, ал алты айдан кейін олардың бірінші ұлы дүниеге келді. А. Д. Шадд – Джонның кіші ұлы, Уилмингтондағы қасапшы Еремия Шаддтың ұлы еді. Абрахам Шадд аяқ киім жасаушы болып білім алды және Уилмингтонда, кейіннен Пенсильвания штатындағы Вест-Честер қаласында дүкен ашты. Екі жерде де ол "Жерасты теміржолының" жетекшісі ретінде және басқа да азаматтық құқықтар қозғалысында белсенділік танытты, Америкалық құлдыққа қарсы қоғамның белсенді мүшесі болды және 1833 жылы Филадельфиядағы бос адамдардың жағдайын жақсарту жөніндегі ұлттық конвенцияның президенті болып сайланды. Оның балалық шағында отбасының үйі қашқан құлдарға пана ретінде жиі қызмет етті. Бірақ Делавэр штатында афроамерикалық балаларды оқытуға тыйым салынған соң, Шадд отбасы Пенсильванияға көшіп кетті, онда Мэри квакерлердің пансионында оқыды (қалай болса да, ол католик дінінде тәрбиеленген еді). 1840 жылы Шадд Шығыс Честерге оралып, қара балаларға арналған мектеп ашты. Кейін ол Пенсильвания штатының Норристоун қаласында және Нью-Йорк қаласында сабақ берді. 1850 жылғы қашқан құлдар туралы заң қабылданғаннан кейін үш жыл өткен соң А. Д. Шадд отбасымен Канадаға (Канада Батысы) көшіп, Онтарио штатының Солтүстік Бакстон қаласына қоныстанды. 1858 жылы ол Канадада саяси лауазымға сайланған алғашқы афроамерикалықтардың бірі болды, Онтарио штатының Рали қалашығының кеңесшісі болып сайланды.
Әлеуметтік белсенділік
1848 жылы Фредерик Дуглас өзінің "The North Star" газетіндегі оқырмандарынан африкалық американдықтардың өмірін жақсарту үшін не істеуге болатыны туралы ұсыныстар беруді сұрады. Ол кезде 25 жастағы Шад оған: "Көбірек іс істеу керек, сөзге көп жүгінбеу керек" деп хат жазды.
Облыстық ерікті
1853 жылы Шэдд құлдыққа қарсы "Провинциалдық бостандықшы" атты газет шығарды. Газеттің ұраны "Құлшылыққа қарсы, тыйым салуға және жалпы әдебиетке арналған" болды. Ол төрт жыл бойы қаржылық қиындықтарға байланысты жабылды. Шэдд 19 ғасырдың қоғамдық гендерлік көзқарастарына байланысты әйел есімінің кейбір оқырмандарды ыңғайсыздандыратынын сезді. Сондықтан ол бірнеше аболиционистік газеттерді, соның ішінде "Impartial Citizen" газетін шығарған, қара нәсілді аболиционист Сэмюэл Ринггольд Уордты оған көмектесуге көндірді. Ол сондай-ақ, ақ нәсілді дін қызметкері, пастор Александр МакАртурдың да көмегіне жүгінді. Олардың есімдері газеттің бетінде жарияланды, бірақ Шэдд газеттің барлық аспектілеріне қатысты. Оның ағасы Исаак Шэдд газеттің күнделікті іскерлік мәселелерін басқарды. Исаак та құлдықты жоюға белсенді түрде атсалысты және кейін Харперс-Ферриге жасалған шабуылды жоспарлау үшін үйінде жиналыстар өткізді. Кэрол Б. Конауэй "Расалық көтеріліс: Мэри Энн Шадд Кэридің қара газет баспасы туралы 19 ғасырғы ойлары" еңбегінде бұл газеттердің назарды ақтардан қараларға ауыстырғанын, осы арқылы оларды күшейткенін жазды. Ол ақ нәсілділердің осы газеттерді африкалық американдықтардың наразылық деңгейін бақылау және Америкадағы құлдықтың жалғасуына олардың төзімділігін өлшеу үшін оқитынын айтты. Қара газеттер көбінесе өз газеттерін ақтардың танымал басылымдарының үлгісімен шығарды. Уильям Дэвид Слоунның зерттеулеріне сәйкес, алғашқы газеттер көбінесе төрт беттен тұратын, ал бір беті бос қалдырылып, адамдар достары мен туыстарына жібермес бұрын өз ақпараттарын жазуына мүмкіндік берді. Ол сондай-ақ, сол кездегі газеттердің қоғам мен мәдениет үшін маңызды ақпарат көзі болғанын атап өтті. 1854 жылы Шэдд газеттің бетіндегі атауын өзгертті, МакАртур мен Уордтың есімдерін өзінің есімімен ауыстырды. Ол сондай-ақ, газеттің редакторына көмектесу үшін әпкесін жұмысқа алды. Бұл өзгеріске қарсы күшті сын айтылды және Шэдд келесі жылы отставкаға кетуге мәжбүр болды. Ол өз сөздерінде барлық қара нәсілді адамдарға әділ қарауды талап етуге және қажет болған жағдайда заңды шаралар қолдануға кеңес берді. Шэдд 1855 жылы Филадельфиядағы түстілердің съезіне қатысуға тырысты, бірақ әйелдерге бұрын қатысуға рұқсат берілмеген еді, сондықтан жиналыс оған делегат ретінде отыруға рұқсат беру туралы пікірталас жүргізуге мәжбүр болды. Оның эмиграцияны қолдауы оны даулы тұлғаға айналдырды және ол тек 15 дауыспен ғана қабылданды. Фредерик Дугластың газетінде жарияланғандай, ол съезде эмиграцияны қолдаған сөз сөйлесе де, оны жақсы қабылдады және делегаттар оған сөйлеу үшін тағы он минут уақыт беруге дауыс берді. Алайда, оның съезде болғаны туралы ақпарат көбінесе хаттамалардан шығарылды, мүмкін ол әйел болғандықтан. 1856 жылы ол Томас Ф. Кэриге, Торонтодағы шаштаразға, сонымен қатар "Провинциалдық бостандықшымен" айналысқан адамға үйленді. Олардың Сара есімді қызы мен Линтон есімді ұлы болды. 1858 жылы Шэдд Чатемдік сақтық комитетінің мүшесі болды, ол бұрынғы құлдардың Америка Құрама Штаттарына қайтарылуына және Сильван Демарест сияқты құлдыққа қайтаруына жол бермеуге тырысты. 1860 жылы күйеуі қайтыс болғаннан кейін, Шэдд Кэри және оның балалары Америка Құрама Штаттарына оралды. Ол Индиана штатындағы Одақ армиясына қара нәсілді еріктілерді жалдауға көмектесетін офицер болып жұмыс істеді. Азамат соғысынан кейін ол Уилмингтондағы қара мектептерде сабақ берді. Содан кейін ол қызымен бірге Вашингтонға оралып, мемлекеттік мектептерде он бес жыл сабақ берді. 1893 жылдың 5 маусымында ол Вашингтонда асқазан рагынан қайтыс болды. Ол Колумбия Гармония зиратында жерленді.