Кіріспе

Жоғарғы соттың Лорд-президенті атағы 1994 жылға дейін Малайзиядағы сот жүйесінің басшысы болды, содан кейін лауазым "Федералды соттың Бас судьясы" деп өзгертілді. 1985 жылы Малайзиядан Ұлыбританияның жеке кеңесінің сот комитетіне шағымдану құқығы жойылғаннан кейін, лорд-президент Малайзияның жоғарғы сотының басшысы болды. Одан төмен Малайя және Борнео жоғары соттарының бас судьялары (және 1969 жылға дейін Сингапур: Сингапур заңын қараңыз) қарасты.

Шығу тегі

Федералды соттың Лорд-президенті лауазымы 1963 жылы Малайзия құрылған кезде жаратылды. Федералды соттың алғашқы Лорд-президенті – бұрын Малайяның Бас судьясы болған, сондай-ақ шотландтық Тун сэр Джеймс Томсон еді. Бұл лауазымның аты Шотландияның Сот сессиясының Лорд-президенті лауазымының үлгісімен берілді. 1985 жылы Ұлыбританияның сот комитетіне шағымдану құқығы жойылғаннан кейін Федералды сот Жоғарғы сот деп қайта аталды, ал лауазым атауы да сәйкесінше өзгертілді.

1988 жылғы конституциялық дағдарыс

1988 жылы Лорд-президент Тун Саллех Абас Премьер-министр доктор Махатхир Мохамад ұйымдастырған сот алдына тәртіпсіздік жасады деген айыппен келтірілді. 1988 жылға дейінгі жылдары Жоғарғы Сот өте тәуелсіз және күшті әрекет етіп, сол кезде Малайяның Жоғарғы соты процедуралық бұзушылықтарға байланысты заңсыз деп жариялаған үкімші партия UMNO-ның болашағын анықтау үшін апелляциялық шағымды тыңдауға тиіс болған. Премьер-министрдің сот жүйесіне қатысты сын-ескертпелеріне жауап ретінде Тун Саллех сот атынан Ян ди Пертуан Агонгқа наразылық хат жолдады. Бұл хат кейіннен сот отырысын шақыруға негіз болды. Жоғарғы Сот құрылған күйіндегі сотқа тәртіпсіздік туралы айыптауларды қарауға тыйым салатын бұйрық шығарғанда, Жоғарғы Соттың бес судьясы қызметтен шеттетілді (ал екеуі кейіннен қызметіне қайта орналастырылды), ал бұйрық күшін жойды. Кейіннен трибунал Тун Саллех Абасты Лорд-президент лауазымынан шеттету туралы шешім қабылдады, ал бұл лауазымға сол кездегі Малайзияның Бас судьясы Тун Хамид Омар ие болды, ол трибунал төрағасы болған. 1988 жылғы конституциялық дағдарыс Малайзия тарихындағы сот тәуелсіздігіне жасалған ең ауыр соққы деп есептеледі және сол кезде Малайзияның Адвокаттар кеңесі жаңа Лорд-президентті мойындаудан бас тартты. Соған шамамен бір уақытта Федералды Конституцияға түзетулер енгізілді, олар соттарды «Федерацияның сот билігінен» айырып, оларға Малайзия Парламенті берген сот өкілеттіктерін беруге рұқсат берді.

Кеңсе атауын өзгерту

1994 жылы сот жүйесінің одан әрі төмендетілуі ретінде қарастырылған қадамда Лорд Президент лауазымы "Федералды соттың Бас судьясы" деп өзгертілді, ал Малайзия және Борнео Жоғары соттарының Бас судьяларының лауазымдары сәйкесінше "Малайзия Жоғары сотының Бас судьясы" және "Сабах және Саравак Жоғары сотының Бас судьясы" деп өзгертілді. Жоғарғы Сот Федералды Сот атауын қайта алды.