Кіріспе
Герман мен Доротея – 1796–1797 жылдары неміс жазушысы Иоганн Вольфганг фон Гете жазған эпикалық поэма, идиллия. Ол белгілі бір дәрежеде Иоганн Генрих Восстің «Луиза» поэмасының ықпалында жазылған, ол 1782–1784 жылдары гексаметрмен жазылған идиллия болып басылған. Гётенің шығармасы 1792 жылы, Француз революциялық соғыстарының басында, генерал Кустин басқаратын француз әскерлері Пфальц аймағына шабуыл жасап, қысқа мерзімге басып алған кездегі оқиғалар негізінде жазылған. Тоғыз әннің гексаметрлері кейде үлгісіз келеді. Роберт Шуман осы поэманы негізге алып, B минорында «Герман мен Доротея» атты увертюрасын жазды, ол оның 136-шы шығармасы. Увертюра 1851 жылы жазылған.
Hermann and Dorothea is an epic poem, an idyll, written by German writer Johann Wolfgang von Goethe between 1796 and 1797, and was to some extent suggested by Johann Heinrich Voss's Luise, an idyll in hexameters, which was first published in 1782–1784. Goethe's work is set around 1792 at the beginning of the French Revolutionary Wars, when French forces under General Custine invaded and briefly occupied parts of the Palatinate. The hexameters of the nine cantos are at times irregular. With the poem as his source, Robert Schumann composed an overture in B minor entitled Hermann and Dorothea, his Op. 136. The overture dates from 1851.
Негізгі мәліметтер және түсіндірме
Бұл оқиға 1731 жылы дін үшін туған жерлерінен Германияға қашқан Зальцбург протестанттары туралы баяндамада кездеседі. Герман мен Доротеяның оқиғасы орын алатын шағын қаланың тұрғындары мен жағдайы француз революциясының қайнаған толқынына қарсы келтіріледі, себебі олар өркениеттің мәңгілік негізін құрайды. Басты кейіпкерлер адамдардың негізгі кәсіптерін көрсетеді: шаруа, саудагер, дәріханашы, пастор, судья. Батыр – ана жердің нағыз ұлы, ол егістікті өңдеуге және өнім жинауға бейім. Отбасы және қоғамдық өмір – ұлттық өмірдің белгілі бір ерекшеліктерімен бірге, негізгі әлеуметтік формалар ретінде бейнеленеді. Жас жұптың махаббат оқиғасы құмарлық романтикадан алыс, шын мәнінде олардың махаббаты оларды болашаққа қызығушылықпен немесе сасқанилықпен емес, өмірдің нағыз құндылықтары қажетті істерді атқару арқылы келеді деген сеніммен қарауға итермелейді. Германның әкесінің қоғамдық рухы ұлының мінезінде де бойын білдіреді, оның қаһарлы патриотизмі француз басқыншылығына қарсылық білдіреді. Алайда, поэманың негізгі идеясы – болашаққа сенім мен адамзатқа деген қайырымдылық. «Энциклопедия Американа» журналының рецензенты Эвальд Айзерхардт, поэманың ағынның тыныштығын, пейзаждар мен үйлердің шеберлікпен сипатталуын, басты кейіпкерлердің көрнектілігін, түстердің үйлесімділігін Герман мен Доротеяны әдебиеттің ұлы туындысы еткенін айтады.
Құрамы
Шуман өзінің «Hermann und Dorothea» атты увертюрасын 1851 жылдың желтоқсан айында жазды. Ол жақын арада төртінші симфониясы ретінде жарияланатын шығарманың қайта жөндеу жұмысын аяқтаған еді; симфония аяқталған күні ол увертюраны жазуға кірісті, бұл практиканы ол кейде жақтырмайтын, бірақ көбінесе осыған барып тірелетін. Францияда 1851 жыл Наполеон III билікке келген төңкеріс жылы болды; бұл оқиға, сондай-ақ Германиядағы революциялық құбылыстар Францияны, революцияны және оның жеке басына тигізген ауыр салдарын Шуманның ойына әкелді. 1812 жылы Шуман бала кезінде Цвиккау қаласының тұрғындарына жасалған қысымды көрген, өйткені Grande Armée армиясының 200 000-ға жуық әскері Ресейдегі жеңіліске дейін сол қаладан өтіп кеткен. Жеңілістен кейін көптеген сарбаздар Цвиккау және басқа да Орталық Еуропа қалаларына азық-түлік іздеу үшін оралды. Бұл үлкен экономикалық қиындықтарға, сондай-ақ шетелдік әскерлердің зорлық-зомбылығынан туған ауыр зардаптарға әкеп соқты. Бастапқыда Шуман «Hermann und Dorothea» шығармасын либретто ретінде пайдалануға болатынын ойлаған; оның төртінші симфониясы алғашқыда әйелі Клараның құрметіне арналған, ал қайта жөндеу жұмыстары кезінде ол оған деген құрметін жаңа композиция арқылы білдіруге ниеттенген. «Германн мен Доротея» махаббат, жеке күрес және отбасының некеге қарсылығы тақырыбын қамтитын шығарма болды. Ақырында Шуман опера жазудан бас тартты; оның өткен жылы премьерасы өткен «Genoveva» операсының жақсы қабылдалмауы оның ынтасын басып тастаған болуы мүмкін. Ол жазған увертюра екі күнде аяқталды; ол «Seiner lieben Clara» деген сөздермен арналды.
Музыка
Овертура пикколо, екі флейта, екі гобой, A кларинетінің екі данасы, екі фагот, екі мүйіз, екі керней, қап барабаны және контрабаспен қоса, скрипкалар тобына арналған. Ол жай уақыт өлшемінде жазылған, бірақ Шуман көптеген бөлімдерде үштік ноталарды еркін қолданады, бұл он екі уақытты ұсынады; оның негізгі тональдығы B миноры. Ол Mäßig деп белгіленген және метрономдық темпі көрсетілген. Бетховеннің «Эгмонт» овертурасында, Гетенің пьесасына жазылған қосымша музыкасында, сондай-ақ оның «Кориолан» шығармасында, атақты әдеби туындыға негізделген, үлгі ретінде берілген құрылымнан кейбір айырмашылықтар бар. Шуман «Эгмонт» овертурасындағы және сол жылдың басында жазылған «Юлий Цезарь» шығармасындағыдай сонаталық форманы қолданбайды; сонымен қатар, ол «Кориолан» сияқты, өзінің бастау көзі болған поэманың құрылымын тікелей көшірмейді. Оның орнына, овертура тақырыптық жазуға басымдық береді, ал ертеде енгізілген мелодиялар көптеген тональдықтарда еркін қайта оралады, көбінесе инверсия, кеңейту, фрагментация, қайта құрастыру немесе басқа тәсілдер арқылы өзгереді. Овертураның негізгі тақырыбы, осы жерде көрсетілгендей, «Марсельезадан» алынған үзінділермен және контраст үшін жарқын екінші тақырыппен кезектеседі. Бірінші тақырыптың тудыратын мұңды көңіл-күйі оны Германмен байланыстырады; екінші тақырыптың мажорлық тональдығы мен лирикалық сипаты оны Доротеямен байланыстырады. Тақырыптар туындының барлық бөлігінде біріктіріледі және овертурада одан әрі дамытылады; ширығу немесе үлкен құштарлық тудыратын сәттерде олар көбінесе контрапункт арқылы біріктіріледі. Шығарма B мажорлық ко́дасымен аяқталады. Овертура Август Хорнның еңбегімен қатар, бірнеше рет төрт қолға арналған түрде қайта жазылған.
There is some structural departure from the model which Beethoven provided in his overture from Egmont, itself incidental music for a play by Goethe, and in his Coriolan, also based upon a celebrated work of literature. Schumann does not use sonata form, as in the Egmont overture, and as in Schumann's Julius Caesar, composed at the beginning of the same year; nor does he crib directly from the structure of the poem which was his source, as in Coriolan. Instead the overture is dominated by thematic writing, and melodies introduced early on reoccur freely in many keys, often transformed by inversion, augmentation, fragmentation, recombination, or other devices. The overture's principal theme, shown here, is alternated with extracts from the Marseillaise, and with a brighter second subject for contrast. The dour mood which the first theme evokes associates it by Hermann; the second theme's major key and lyricism associate it by Dorothea. The themes are combined throughout the work, and are developed later in the overture; in moments of urgency or great passion they are often joined together contrapuntally. The piece ends with a parallel major coda in B. The overture has been arranged several times for four hands, notably by August Horn.