Кіріспе

Россано Ізгі хабары, 042 немесе Σ (Грегори-Аланд нөмірлеуі бойынша), ε 18 (Соден) деп белгіленген, Италиядағы Россано соборында сақталатын, Византия империясы Италия түбегін қайта бағындырғаннан кейін жазылған VI ғасырға жататын әсем безенділген Ізгі хабар кітабы. Беттерінің қызғылт-күлгін түсіне байланысты (латын тілінде purpureus) Codex purpureus Rossanensis деп те аталады. Бұл Жаңа өсиеттің ең көне сақталған әсем безенділген қолжазбаларының бірі. Қолжазба Мәсіхтің өмірінен алынған суреттердің алғы сөздік циклымен танымал, олар бір бетке екі қатарға орналастырылған, ал кейде төменгі бөлігінде Ескі өсиеттің пайғамбарларының кішкентай портреттері бейнеленген, олар Жаңа өсиеттегі оқиғаларды алдын ала көрсетеді және оларға назар аударады.

Тарих

INTF қолжазбаны 6 ғасырға даралайды. Кодекс 1879 жылы Оскар фон Гебхардт пен Адольф Харнак Россано соборының сакристиясында табылған. 2015 жылдың 9 қазанында Әбу-Дабиде ЮНЕСКО-ның халықаралық комитеті Codex Purpureus Rossanensis-ті әлемдік естелік тізіміне қосты.

Шығу тегі

Россано кафедральді соборында 1846 жылы табылған Россано Евангелиясы Жаңа Өсиеттің Евангелияларының ең көне сақталған жарықтандырылған қолжазбасы болып табылады. Оның нақты қашан және қайда жасалғаны әлі белгісіз. INTF осы қолжазбаны VI ғасырға датейді. Россано Евангелиясы өзінің мәтінін басқа қалпына келтірілген қолжазбалар сияқты діни тәртіп бойынша ұсынады. Осы қолжазбадағы тараулар шіркеу күнтізбесі бойынша реттелген. Бұл жағдайда, оқулар Ұлы оразаның маусымдық тәртібін ұстанады, Исаның жер бетіндегі соңғы апталары мен оның өлімі туралы баяндайды. Қазір христиандық қызметтерде қолданылмаса да, осы Евангелия көркем өнер мен символизмді зерттеу үшін маңызды, ал оның беттерін зерттеу ерте христиандық сенімдерге жарық түсіреді.

Мазмұны

Россано Евангелиясының дерлік барлық миниатюралары сәулеттік ортада бейнеленгендіктен, бұл жазба оның анықтамасына толыққанды сай келетін санаулы әсемдеп жазылған қолжазбалардың бірі болып табылады. Ол оқырманға тарих, саясат, дін және адамдар туралы рухани түсінік алуға көмектеседі, ал жарқын түстер күлгін парққа (vellum) алтын және күміс әріптерімен, сондай-ақ айқын боялған суреттермен қолданылған. Қымбат материалдардың және жарықтандырудың жоғары сапасының арқасында Византия өнерінің тарихшылары, мысалы, Кэтлин Максвелл, оның Константинопольдегі императорлық скрипторийде жасалғанын болжайды. VI ғасырда Евангелия кітаптарының екі негізгі түрі болды: Киелі кітаптар тәртібі және литургиялық тәртіп. Литургиялық тәртіп – оқулар шіркеу күнтізбесі бойынша ұйымдастырылған дегенді білдіреді, ол Рождество айында басталып, Пентикостпен аяқталады. Россано Евангелиясының суреттері Евангелия мәтінінен бөлек және Ұлы ораза маусымында литургиялық күнтізбеге сәйкес орналастырылған. Қазір толық емес кодексте Матай Евангелиясының мәтіні және Марк Евангелиясының көп бөлігі бар, тек бір ғана үзіліс қалдырылған: Марк 16:14-20. Матай 1:11-де қосымша оқу бар: τον Ιωακιμ, Ιωακιμ δε εγεννησεν (Иоаким, Иоаким тудырды) – M U Θ f1 33 258 478 661 954 1216 1230 1354 1604 Лекционарий 54 syrh geo. Матай 23:25-те ακαθαρσιας деп оқылады, ακρασιας орнына, бұл оқу Ежелгі латын тілінде, Сириялық Синай қолжазбасында және копт тілінде қолдау табады.

Материалдар

Россано Евангелиясы – күміс сиямен, қызғылт қызылдан қызғылт қоңырға дейінгі түстермен боялған қызғылт пергаментке жазылған ең көне безенділген қолжазбалардың бірі. Вена Жаратылысы мен Синопа Евангелиясы да күміс сиямен қызғылт пергаментке жазылған. Орта ғасырларда қызғылт түс патшалық немесе қасиеттілік символы саналған. Христиандық дін Иса Мәсіһті Құдайдың бейнесі деп есептегендіктен, Ол сирек кездесетін қызғылт бояуға лайық. Россано Евангелиясының қағазы – бұзау терісінен жасалған пергамент; пергамент неғұрлым жұқа болса, оның құны соғұрлым жоғары. Үлкен (300 мм х 250 мм) кітапта мәтін 215 мм шаршы блокпен, әрқайсысы жиырма жолдан тұратын екі бағанға бөлініп жазылған. Алғы сөз суреттері де қызғылт пергаментке салынған. Россано кодексі құнды пергамент бетіне толығымен алтынмен жалатылған, бұл қолжазбаны ерекше және құнды етеді. Орта ғасырларда алтын немесе күміс қосылған жазулардың рухани мағынасы бар еді, олар Құдайдың қатысуын көрсететін.

Жасалған сән

Христос Пилат алдындағы бейнесі, Пилат алдындағы Христостың сотталуын көрсетеді, онда Понтий Пилат көп адаммен қоршалған креслода отыр. Бүкіл суреттің үстінен гало сияқты пішін салынған, ал адамдар жартылай шеңберге орналасқан. Төменде, жер сызығымен бөлінген, Иса және Пилаттың алдында тұрған деп есептелетін бірнеше басқа тұлғалар бейнеленген. Егер суреттің айналасына сызық жүргізсе, ол арка пішінін құрайды. Апсиданың моделі миниатюраның пішінге қаншалықты оңай сәйкес келетінін және оның кейбір құрылыстың апсидасының тікелей көшірмесі болуы мүмкін екенін көрсетеді. Көптеген суреттерде көпшілік фигураларының көздері суреттегі нысанға толыққанды бағытталмаған, бұл олар алғаш суреттелген кезде басқа позада болғанын көрсетеді. Христос төмен және бір жаққа қарай бағытталған, бағынышты жағдайда тұр. Пилаттың биліктің орны осы миниатюраларды ерте христиан және ортағасырлық өнердегі сот процесінің басқа барлық нұсқаларынан ерекшелендіреді. Бұл миниатюралардың тағы бір ерекшелігі – бейнелеу үшін таңдалған сәт. Бірінші сахнада, бас діни қызметкерлер Христосты Пилатқа алып келеді, солардың бірі айыптаманы қолдайды. Екінші сахна Пилаттың яхудилерге ұсынған Христос пен Варавва арасындағы таңдауды көрсетеді. Бұл екі сахна сот процесінің ресми ашылуын және оның шешуші мәселенің қойылған орталық сәтін көрсетеді. Басқа бейнелерде Пилат өзінің шешімі үшін жауапкершіліктен бас тартқан, қол жуу сахнасы көрсетілген, сот процесінің соңғы әрекеті. Россано Евангелиесіндегі Христостың сотталуында үш акт және үш аралық көрініс бар. Жоғарыдағы жазу (Матт. 27:2) Христостың үндемеуін және айыптамаларға жауап бермеуін басты назарда ұстайтын сот процесінің басталуын жариялайды, бұл Яһуданың тағдырымен байланысты (27:3-5). Соттың екінші оқиғасы, Христос пен Варавва арасындағы таңдау (Лұқа 23:18 немесе Матт. 27:21), Иродтың қатысуын көрсететін аралық сахнаға ие (Лұқа 23:6-12). Үшінші акт – Пилаттың қолын жууы (Матт. 27:23-25), Пилаттың әйелінің хабарымен (Матт. 27:19) аралықта. Әйелі Марк Евангелиесін жазудағы суретте екі тұлға бар; Марк тақ сияқты креслода отыр, оның музасы Мария – Илаһи даналық ретінде. Онда кеңістік сезімі анық байқалады. Екі тұлғаның киімдері де күрделі, қаламның көптеген штрихтары матаның бүктемелерін көрсетеді. Сондықтан, екі бағанадан және апсида немесе басқа аркадан тұратын айналадағы сәулеттің барлық ең қарапайым бөлшектерінен басқа ештеңеге ие болмауы таң қалдырады. Тіпті арканың жоғарғы жағы, мүсінқабық сияқты пішінімен, қатаң және өткір, бұл осы Евангелие беттеріндегі миниатюралар бұрыннан бар құрылыстардан алынғанын көрсетеді. Басқа маңызды суреттерге Исаның шәкірттеріне соңғы кешкі асын беруі және Исаның Петірдің аяқтарын жууы жатады. Иса және үстелдің оң жағында отырған шәкірт жатып отыр; олар екі жақты перспективаға сәйкес пропорционалды емес бұрылыс жасаған. Бірінші көз тастағанда, еден үстелдің бөлігі сияқты көрінеді, өйткені үстелдің аяқталуы мен еденнің басталуы арасында ешқандай айырмашылық жоқ. Еден де керемет түрде көтерілген, үстінде фазан немесе тауыс суреттері салынған. Жартылай шеңбер үстелдің айналасына жиналған шәкірттер арка құрайды. Бұл туындының түпнұсқасы бір кезде осылай орналасқан болуы мүмкін. Шәкірттердің көздері Исаға қарағанда сәл бұрылады, бұл олардың пішіндері апсиданың қабықша тәрізді құрылымы бойында орналасқан болуын көрсетеді.