Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шыңнулар Қытайдың династиялық мемлекетін басқарды (304–329 жж.)
Xiongnu led dynastic state of China (304–329)
Хан Жао (; 304–329 ж.б.), немесе Бұрынғы Жао, Қытай тарихындағы Он алты патшалық кезеңінде шыңну этносының Лю (Луанди) руы басқарған Қытайдың династиялық мемлекеті болды. Қытай тарихнамасында оған екі шартты мемлекеттік атақ берілді: 304 жылы Лю Юань жариялаған Солтүстік Хан (北漢; ) және 319 жылы Лю Яо жариялаған Бұрынғы Жао (前趙; ). Оларды жеке мемлекеттер деп қарастыру шатастыруға алып келуі мүмкін, себебі Лю Яо 319 жылы мемлекеттің атын «Хан»-нан «Жао»-ға өзгерткенде, оны Лю Юань 304 жылы құрғаннан бергі үздіксіздік ретінде қарастырды; оның орнына, ол өзінің императорлық тегін Хан әулетінен шығарды және тікелей Моду Чаньюдан таратынын мәлімдеді. Тарихи жазбаларда оны «Бұрынғы Жао» деп атаудың себебі – оны 319 жылы Ши Ле құрған, сондай-ақ «Жао» деп аталған (қытай тарихнамасында «Соңғы Жао» деп белгіленген) династиядан ажырату үшін болды. Бұрынғы Жао мен Солтүстік Ханды бір отбасы басқарғандықтан, қытай ғалымдары оларды жиі шартты түрде бір Хан Жао режимі ретінде қарастырды. Көптеген батыс мәтіндері екі мемлекетті де бөлек атап көрсетеді; ал кейбіреулері Хан мемлекетін «Солтүстік Хан» деп атады, бұл номенклатура шатастыру тудыруы мүмкін, себебі бұл термин кейінірек Бес әулет және Он патшалық кезеңіндегі Солтүстік Хан мемлекетіне де қатысты.
The Han Zhao (; 304–329 AD), or Former Zhao , was a dynastic state of China ruled by the Liu (Luandi) clan of Xiongnu ethnicity during the Sixteen Kingdoms period of Chinese history. In Chinese historiography, it was given two conditional state titles, the Northern Han (北漢; ) for the state proclaimed in 304 by Liu Yuan, and the Former Zhao (前趙; ) for the state proclaimed in 319 by Liu Yao. The reference to them as separate states should be considered misleading, given that when Liu Yao changed the name of the state from “Han” to “Zhao” in 319, he treated the state as having been continuous from the time that Liu Yuan founded it in 304; instead, he de established his imperial lineage from the Han dynasty and claimed ancestry directly from Modu Chanyu. The reason it is also referred to as "Former Zhao" in historiography is to distinguish it from the similarly named dynasty founded by Shi Le in 319, which was also known officially as "Zhao" (labeled "Later Zhao" in Chinese historiography). Since both the Former Zhao and Northern Han were ruled by the same family, the Chinese scholars often conditionally combined them into a single Han Zhao regime. Numerous Western texts refer to the two states separately; others referred to the Han state as the “Northern Han”, a confusing nomenclature given that the term also refers to the Northern Han state of the later Five Dynasties and Ten Kingdoms period.
Өмірбаян
Хонну империясы 1-ғасырда ыдырағаннан кейін, Оңтүстік Хонну тармағы Хань әулетіне бағынып, шекаралық округтарға қоныстандырылды. 280 жылдарға қарай, Цао Цао оларды сол жерге көшіріп, "бес бөлімге" (五部) бөлгеннен кейін, Ордс шөлінде және Бин провинциясында шамамен 400 000 Хонну малшысы тұрды. Хоннулар даладағы көшпелі өмір салтын жылқы өсірумен және белгілі бір дәрежеде егіншілікпен жалғастырды. Қытайлану, әсіресе элита арасында байқалды; Сол бөлімнің басшысы Лю Юань (左部, пиньинь Zuǒbù) Батыс Цзинь астанасы Луоян қаласында білім алып, қытай конфуциандық классикасын жақсы меңгерген. Ол тіпті Шығыс Уді жаулап алу үшін Цзинь әскерлерінің қолбасшысы лауазымына қарастырылған, бірақ кейіннен Хонну ұлтынан болғандықтан одан бас тартылды. Дегенмен, Хонну элитасы мен малшылары арасында қытайлардан өзгеше екендігінің күшті сезімі сақталды. Көптеген малшылар әлі де атқа міну арқылы шабуыл жасау және жауынгерлік дағдыларын сақтап қалды. Цзинь билігіне наразылық пен бағынышты жағдайы оларды тәуелсіз немесе өздігінен басқарылатын Хонну мемлекетін құруға итермеледі. Элитаның бірі дұрыс айтқандай, "Хань әулетінің құлауынан бері Вэй және Цзинь әулеттері бірінен соң бірі пайда болды. Біздің Хонну патшамызға (Шанью) номиналды мұрагерлік атақ берілсе де, ол енді егемендік аумақтың бір ұясын да иеленбеді". Цао Вэй кезеңінде Лю Юаньнің әкесі Лю Бао бес бөлімді қысқа мерзімге біріктірді, бірақ императорлық сарай оларды біртіндеп қайтадан беске бөлді. Батыс Цзинь кезінде де Хоннулардың көтерілістері болды, бірақ олар тез арада басылды. Хоннулардың наразылығы Бин провинциясын кейбір министрлердің алаңдаушылығына түрткі болды, олар оларды Солтүстік-Батыс Қытайда тұратын түрлі тайпалармен бірге шекарадан тысқары жерге көшіруді ұсынды, бірақ олардың ұсыныстары қабылданбады.
Following the break up of the Xiongnu Empire in the 1st century, the Southern Xiongnu branch submitted to the Han dynasty and were resettled into the border commanderies. By the 280s, a huge number (approximately 400,000) of Xiongnu herdsmen resided in the Ordos Desert and Bing province after Cao Cao moved them there and split them into "five departments" (五部). The Xiongnu continued their nomadic lifestyles of the steppes with horse breeding and to some extent agriculture. Sinicization was evident, especially among the elite; Liu Yuan, a head of the Left Department (左部, pinyin Zuǒbù), was educated in Luoyang, the Western Jin capital, and was proficient in the Chinese Confucianist classics. He was even considered the post of the Jin forces commander for the conquest of Eastern Wu but was later dropped because of his Xiongnu ethnicity. Nonetheless, among the Xiongnu elite and herdsmen, a keen sense of separate identity from the Chinese was retained. Most herdsmen still kept their horseback raiding and combat skills. Discontent against the Jin rule and of their subordinate position prompted them to seek an independent or self governing Xiongnu entity. As one of the elite adequately put it, "since the fall of Han Dynasty, the Wei and the Jin dynasties have risen one after the other. Although our Xiongnu king (Shanyu) had been given a nominal hereditary title, he no longer has a single foothold of sovereign territory." During the Cao Wei period, Liu Yuan's father, Liu Bao briefly unified the five departments before they were gradually forced back into five by the imperial court. Xiongnu revolts also broke out under the Western Jin, but were swiftly dealt with. The Xiongnu's insurbordination made Bing province an area for concern among some ministers, who suggested that they, along with the various tribes living in northwestern China, be resettled outside the frontier, although their proposals were rejected.
Хан (304319)
Сегіз ханзада соғысындағы оқиғалар ақырында Сионғуларға жағымды болды, өйткені дамуы бұзылған император Хуэйді басқару үшін Цзинь ханзадаларының арасындағы талас Солтүстік Қытайда азаматтық соғыстар мен кең таралған ашаршылыққа әкелді. 304 жылы Сионғу элитасы Чэнду принці Сима Иннің қол астында генерал болып қызмет етіп жүрген Лю Юаньмен байланысып, оған бүлікке жетекші болуды ұсынды. Лю Юань келісіп, Сима Иннің тапсырмасын пайдаланып, 50,000 Сионғу жауынгерін жинады. Лишиде Лю Юань өзін Ұлы Чанью деп жариялады. Лю Юань өзін «Хан патшасы» деп жариялады, бұл атауды Хан императоры Гаозу да қолданған. Ресми тарихқа сәйкес, Лю Юань Оңтүстік Сионғудың соңғы Чаньюы Юфулуоның немересі болды, сондықтан ол патшалық Луанди руының мүшесі еді. Лю Юань өзінің мемлекетін Хан әулетінің қалпына келтірілуі ретінде көрсетті, өйткені оның ата-бабалары хан ханшайымдарына «хэцинь» арқылы үйленген. Алайда, жазбалардағы қайшылықтар кейбір қазіргі заманғы тарихшыларды Лю Юаньның Тугэ тармағынан (屠各) шыққандығына, ол Чаньюлармен байланысты емес, бірақ оның кезінде өте ықпалды болғандығына алып келді. Дегенмен, Лю Юаньнің осылай бейнелеуі оған қажетті заңдылықты берді және ханьқытайлардың қолдауын жеңіп алудың жолын ашты. Лю Юань Батыс, Шығыс және Шу Хан императорларын құрметтеді және 308 жылы өзін Хан императоры етіп жариялады. Санын арттыру үшін Лю Юань өзінің қатарына басқа бүлікші ханьқытайлар мен Сионғу емес тайпаларды, мысалы Сянбэй мен Диді қабылдады. Оның мемлекетіне ең жақын екі адам – ханьқытай бандиті Ван Ми және Цзе тайпасының бұрынғы құлы Ши Ле болды. Бұрын олар Солтүстік Қытай жазығында сәтсіз аяқталған халық көтерілісін басқарған, бірақ Ханға қосылғаннан кейін оларға жоғары дәрежелер берілді және өз әскерлерін толық бақылауға алды. Бұл практика олардың күшін күшейткенмен, Хан сотының осы генералдарды шектеуге шамасы жетпеді, оларды іс жүзінде соғыс лордтарына айналдырды. 308 жылы Хан жеңіске жетіп, кейіннен астанасын Пиньянға көшірді, осылайша Луоянға жақындады. 309 жылы Лю Юаньның ұлы Лю Конг бастаған Хан әскерлері Луоянға шабуыл жасады, бірақ екі рет те қайтарылды. Бұл шабуылдар, сондай-ақ Луоянды қамтыған ашаршылық, Цзиньнің жоғары билігі Сима Юэді императорлық армиямен бірге астананы тастап, Сиан округінде (項縣; қазіргі Шэньцзю округі, Хэнань) орналасуға мәжбүр етті. Император Хуай Луоянның қорғансыз қалғанын сезінді. Лю Юань 310 жылы қайтыс болды, оның орнын Лю Хэ иеленді. Бауырлары оны құлатуы мүмкін деп қорқып, Хэ Лю Конг оны өлтіріп, жазалау алдында тазалауды бастады. Лю Конг бастапқыда тақты өзінің жартылай бауыры Лю Айға ұсынды, өйткені Ай Лю Юаньның патшайымының ұлы болды, бірақ ол бас тартты, сондықтан Конг Айды өзінің мұрагер ханзадасы етіп, тақты өзіне алды. Көп ұзамай Конг Луоянға шабуылдарын күшейтті. 311 жылы Ши Ле Нингпин шайқасында Цзинь императорлық әскерін талқандап, Цзиньді солтүстіктегі негізгі күшінен айырды. Ван Ми, Хуян Ян және Лю Яо бастаған Хан әскерлері Луоянға шабуыл жасап, қаланы және император Хуайды басып алды, бұл оқиға «Йунцзя апаты» деп белгіленді. Луоянды басып алудағы символдық жеңіске қарамастан, Цзинь күштері Солтүстік Қытайда қарсылық көрсетуді жалғастырды, император Мин 312 жылы Чанъаньда орнатылды. Одан әрі, Ши Ле Ван Миді өлтіріп, оның әскерін өзіне қосты. Лю Конг Ши Ле бүлік шығаруы мүмкін деп қорқып, оны жазаламады. Ван Ми қайтыс болғаннан кейін Ши Ле империяның шығыс бөлігін бақылады, тек Шаньдун провинциясындағы Цао Ни оны тежеп тұрды. Лю Конг өзінің туысы Лю Яоға император Минге қарсы жорықты жүргізуді тапсырды. 316 жылы Лю Яо Чанъаньды басып алып, Батыс Цзинь әулетін жойды, бірақ императорлық Сима отбасы 318 жылы Цзянькангта Шығыс Цзинь ретінде қайта құрылды. Император Хуай мен Мин екеуі де ұқсас тағдырға ұшырады; олар көтеріліс жасауы мүмкін деп қорқып, өлім жазасына кесілгенге дейін Лю Конгтың шарап құюшылары ретінде қызмет етуге мәжбүр болды. Лю Юань Ханды құрғанда, ол императордан кейінгі екінші орынды иеленген Ұлы Чанью сияқты бірнеше Сионғу ықпалы бар атақтарды сақтап, Ұлы маршал, Жұмыс министрі және Халық министрі сияқты императорлық қытай үкіметінің көптеген лауазымдарын сақтап қалды. 314 жылы Лю Конг үкіметті қайта ұйымдастыра отырып, ханьқытайлар мен «ху» халқы арасындағы екілік әкімшілік жүйені енгізді, бұл он алты патшалықтың болашақ мемлекеттеріне әсер етті. Ол 200 000 қытайлық үй шаруашылығын басқару үшін сол және оң жақ директорлар кеңсесін, ал 100 000 тайпаны басқару үшін сол және оң жақ көмекші Чанью кеңсесін құрды. Хан сотында Лю Конг өзінің министрлерімен де келіспеушіліктер болды. Жазбаларда ол ерте билігінде шенеуніктердің қысымымен өзін ұстаған, бірақ зорлыққа бейім патша ретінде сипатталған. Кейінірек ол бір уақытта үш патшайымды ұстауға көшті және саяси істерді евнухтары мен туғандарына сеніп тапсырды, бұл сотында үлкен бөлінуге әкелді. Ол сондай-ақ өзінің үлкен ұлы Лю Канға күш беруді бастады, бұл Лю Айдың мұрагер ханзадасы лауазымын қауіпке тікелей қойды. Бәрі 317 жылы Лю Кан мен Лю Конгтың туғандары жасаған қатыгез тазалаумен аяқталды, оның барысында Лю Ай және көптеген маңызды министрлер өлтірілді. Лю Конг 318 жылы қайтыс болды, оның орнын Лю Кан иеленді. Бірақ көп ұзамай, күшті туған Лю Чжун төңкеріс жасап, Лю Кан мен императорлық отбасының барлық мүшелерін Пиньян қаласында өлтірді. Лю Чжун өзін Ханның Аспан патшасы деп жариялады және Шығыс Цзинь сотынан оған көмектесуді сұрады, бірақ олар оған жауап бермеді. Осы уақытта Лю Яо мен Ши Ле күштерін біріктіріп, оның бүлігін басты. Жорық барысында Пиньяннан қашқан Хан шенеуніктері Лю Яоны жаңа Хан императоры деп жариялады. Көп ұзамай Лю Чжун өзінің ізбасарлары тарапынан өлтірілді және оның отбасы талқандалды.
Developments in the War of the Eight Princes finally favored the Xiongnu, as infighting between the Jin princes over control of the developmentally disabled Emperor Hui led to civil wars and widespread famines in northern China. In 304, the Xiongnu elites contacted Liu Yuan, who was serving as a general under the Prince of Chengdu, Sima Ying at Ye, and offered him to become their rebellion's leader. Liu Yuan agreed and took advantage of a commission from the desperate Sima Ying who was just being driven out of his base to gather 50,000 Xiongnu warriors. At Lishi, Liu Yuan declared himself the Grand Chanyu. Liu Yuan proceeded to proclaim himself the "King of Han," the same title used by Emperor Gaozu of Han. According to official history, Liu Yuan was the grandson of Yufuluo, the penultimate chanyu of the Southern Xiongnu, and therefore a member of the royal Luandi clan. Liu Yuan depicted his state as a restoration of the Han dynasty, as his ancestors were married to Han princesses through heqin. However, discrepancies in the records have led to some modern historians suggesting that Liu Yuan was of the Tuge branch (屠各), who were not related to the chanyus, but were very influential during his time. Regardless, Liu Yuan's framing granted him the legitimacy he needed and a way to win over the support of the Han Chinese. Liu Yuan honored the emperors of Western, Eastern and Shu Han, and in 308, he elevated himself to Emperor of Han. To bolster their numbers, Liu Yuan welcomed other rebelling Han Chinese and non Xiongnu tribes such as the Xianbei and Di to join his ranks. Two key people to attach themselves with his state were the Han Chinese bandit, Wang Mi and the Jie former slave, Shi Le. The two had previously led popular rebellions on the North China Plain that failed, but after joining Han with their followers, they were given high ranks and held full control over their own armies. While this practice strengthened their forces, the Han court also had very little power to restrain these generals, essentially making them warlords. In 308, Han conquered and later shifted their capital to Pingyang, bringing them closer to Luoyang. In 309, Han forces led by Liu Yuan's son, Liu Cong attacked Luoyang but were repelled on both occasions. These attacks, along with the famine affecting Luoyang, led to Jin's paramount authority, Sima Yue leaving the capital with the imperial army to camp at Xiang county (項縣; in present day Shenqiu County, Henan). Emperor Huai was left behind with Luoyang defenseless. Liu Yuan died in 310 and was succeeded by Liu He. Paranoid that his brothers may overthrow him, He initiated a purge before Liu Cong retaliated and killed him just a week into his reign. Liu Cong initially offered the throne to his half brother, Liu Ai, since Ai was the son of Liu Yuan's empress, but he refused, so Cong took the throne for himself while making Ai his Crown Prince. Soon after, Cong intensified his attack on Luoyang. In 311, Shi Le annihilated the Jin imperial army at the Battle of Ningping, depriving Jin of its main force in the north. Han forces led by Wang Mi, Huyan Yan and Liu Yao then descended upon Luoyang, capturing the city and Emperor Huai in an event known as the Disaster of Yongjia. Despite a symbolic victory at Luoyang, Jin forces continued to resist in northern China, with Emperor Min being installed at Chang'an in 312. More concerning, Shi Le had Wang Mi assassinated and absorbed his army. Liu Cong, fearing that Shi Le may rebel, did not punish him. With Wang Mi dead, Shi Le controlled the eastern parts of the empire, with only Cao Ni in Shandong to keep him in check. Liu Cong entrusted his cousin, Liu Yao, to lead the campaign against Emperor Min. In 316, Liu Yao captured Chang'an, ending the Western Jin dynasty, though the imperial Sima family would reestablish itself as the Eastern Jin at Jiankang in 318. Both Emperor Huai and Min suffered similar fates; they were forced to serve as cupbearers for Liu Cong before they were executed out of fear they would rebel. When Liu Yuan established the Han, he retained most of the imperial Chinese government offices such as Grand Marshal, Minister of Works and Minister Over the Masses while mixing a few Xiongnu influenced titles like the Grand Chanyu, who was second to the emperor. In 314, while reorganizing the government, Liu Cong introduced a dual administrative system between the Han Chinese and "Hu" people that would influence future states of the Sixteen Kingdoms. He created the offices of the Left and Right Director of Retainers to manage the 200,000 Chinese households along with the Left and Right Assistant Chanyu to govern the 100,000 tribes. Within the Han court, Liu Cong was also at odds with his own ministers. Records depict him as an indulgent ruler with a violent temperament, but restrained himself under pressure from his officials during his early reign. In his later reign, he had the unusual practice of having three empresses at a time, and he entrusted political affairs to his eunuchs and consort kins, which severely divided the court. He also began empowering his eldest son, Liu Can, threatening Liu Ai's position as Crown Prince. This all culminated in a brutal purge in 317 orchestrated by Liu Can and Liu Cong's consort kins, during which Liu Ai and many key ministers were killed. Liu Cong died in 318 and was succeeded by Liu Can. Not long after, a powerful consort kin, Jin Zhun, began a coup, massacring Liu Can and the rest of the imperial family in Pingyang. Jin Zhun declared himself Heavenly King of Han and invited the Eastern Jin court to assist him, but was ignored. Meanwhile, Liu Yao and Shi Le combined their forces to quell his rebellion. During the campaign, Han officials fleeing from Pingyang acclaimed Liu Yao as the new Emperor of Han. Soon, Jin Zhun was assassinated by his followers and his family was massacred.
Бұрынғы Жао (319329)
Көтеріліс басылғаннан кейін Лю Яо мен Ши Ле арасында шиеленіс туды. Ши Ле Солтүстік Қытай жазығында күшті база құрғандықтан, Лю Яо оның Ханның әлсіздігін пайдаланып, күтпеген көтеріліс ұйымдастыратынына көз жеткізді. Ши Ле елшісін құттықтауға жібергенде, Лю Яо оны өлімге кесті, бұл Ши Леге тәуелсіздік жариялауға себеп болды. Осылайша империя екіге бөлінді: батысын Лю Яо, ал шығысын Ши Ле басқарды. Пиньян көтерілістен қатты зардап шеккендіктен, Лю Яо астананы Чанъаньдағы өзінің бекінісіне көшірді. Бұрынғы билеушілерден өзгеше, Лю Яо мемлекетті Хан әулетін қайта жандандырудан алыстатып, өзінің Сяньби (Сионну) тегіне көбірек мән берді. Ол мемлекетті Чжао деп атады (өйткені Лю Яоның бұрынғы титулдарының бірі Чжуншань патшасы болған, ал Чжуншань ежелгі Чжао мемлекетінің жерінде орналасқан), және өзінің атасы Моду Чаньюға құрмет көрсетті, бірақ өз мемлекетін Лю Юаньның Хан мемлекетінің жалғасы деп санады. Ұзақ өтпей Ши Ле де өзінің мемлекетін Чжао деп атады, соның салдарынан тарихшылар екі мемлекетті – Бұрынғы Чжао және Кейінгі Чжао деп ажыратып қарастыра бастады. Лю Яо билік басында батысқа қарай кеңейді, ал Ши Ле шығыстағы мәселелермен айналысты. Лонгсиде ол солтүстіктегі Цзинь тағына талапкер болған Сима Баоның әскерін жеңіп, кейін Ди және Цян тайпаларының ірі көтерілісін басып, олардың шамамен 200 мың адамын Чанъаньға қоныстандырды. Содан кейін Лю Яо Лонгсидегі Чэнь Анды, номиналды түрде Бұрынғы Чжаоға бағынған әскербасшыны жеңіп, 323 жылға дейін Чжоучиге шабуыл жасап, Бұрынғы Лянды бағынуға мәжбүр етті. Бұрынғы Чжао армиясының ең қуатты кезеңінде шамамен 285 мың сарбаз болғандығы айтылады. Мемлекеттің жаңа бағытымен қатар, Лю Яо қытай мәдениетімен интеграцияға қызығушылық танытты, бұл оның Чанъаньда Конфуцийшіл ғалымдар оқытатын Императорлық университеттің ашылуынан көрінді. Екі Чжао арасында соғыс сөзсіз болды, және 328 жылы Лю Яо өз әскерін бастап, Хэнань аймағын Кейінгі Чжаодан қорғады. Лю Яо мен Ши Ле әскерлері Луоян шайқасында кездесті. Шайқас барысында, Лю Яоның мас күйде жылқысынан құлап, Кейінгі Чжао әскерлеріне тұтқынға түскені хабарланды. Ол сол жерде өлімге кесілді, ал оның тақ мұрагері Лю Си Чанъаньда асығыс түрде билікке келді. 329 жылы Лю Си астанасынан қуылды және ақырында Шангуйда Кейінгі Чжао әскерлерінің қолынан қаза тапты. Хан Чжао әулетінің соңы келді, ал Кейінгі Чжао келесі 20 жыл бойы Солтүстік Қытайдың көп бөлігін биледі.
With the rebellion crushed, tension arose between Liu Yao and Shi Le. As Shi Le had cultivated a powerful base on the North China Plain, Liu Yao was convinced that he would take advantage of Han's vulnerability to launch a surprise rebellion. When Shi Le sent his envoy to congragulate him, Liu Yao had him executed, which prompted Shi Le to declare independence. The empire was thus divided into two, with Liu Yao controlling the west and Shi Le controlling the east. As Pingyang was too devastated by the rebellion, Liu Yao shifted the capital to his base in Chang'an. Unlike his predecessors, Liu Yao distanced the state away from the framing of Han restoration and appealed more to his Xiongnu ancestry. He renamed the state to Zhao (since one of Liu Yao's previous title was Prince of Zhongshan, and Zhongshan was in the ancient state of Zhao), and honoured his ancestor, Modu Chanyu, but still saw his state as a continuation of Liu Yuan's Han. Soon after, Shi Le also named his state Zhao, leading to historiographers to distinguish the two states as Former Zhao and Later Zhao. In his early reign, Liu Yao expanded westwards while Shi Le dealt with his own matters in the east. In Longxi, he defeated the forces of Sima Bao, the last claimant to the Jin throne in the north, and later survived a major tribal rebellion by the Di and Qiang, leading to the relocation of nearly 200,000 of their people to Chang'an. Liu Yao then defeated Chen An, a warlord in Longxi who nominally submitted to Former Zhao, before going on to force the Former Liang into submission and invading Chouchi by 323. At its prime, the Former Zhao's army reportedly numbered at around 285,000 strong. Despite the state's new positioning, Liu Yao maintained interest in integrating with Chinese culture, as evident by his opening of an Imperial University in Chang'an taught by Confucian scholars. War was inevitable between the two Zhaos, and in 328, Liu Yao led his forces to secure the Henan region from Later Zhao. Liu Yao and Shi Le's forces came head to head at the Battle of Luoyang, and during the battle, Liu Yao, supposedly drunk, fell off his horse during a retreat and was captured by Later Zhao soldiers. He was then executed as his Crown Prince, Liu Xi, hastily succeeded him in Chang'an. In 329, Liu Xi was driven out of his capital and finally killed at Shanggui by Later Zhao forces. The Han Zhao dynasty was at its end, and the Later Zhao would rule most of northern China for the next 20 years.