Кіріспе

Құс түрлері

Ақ құлақты фазан (Crossoptilon crossoptilon), сондай-ақ Долан құлақты фазан немесе Bee's фазаны деп те аталады, бұл "құлақты фазан" туысына жататын құс. Оның аты ақ түсінен және туыстың ерекше белгісі – құлақ үстіндегі шошақтарынан шыққан, құлақтары ақ болғандықтан емес. Гималайдың жергілікті халқы оны шагга деп атайды, яғни "қар құсы" деген мағынаны білдіреді. Бұл әлеуметтік құс жыл бойы қар шебіне жақын немесе одан жоғары орналасқан альпілік шалғынды жерлерде үлкен топтарда тіршілік етеді және азықтанады. C. crossoptilon Қытайда, Цинхай, Сычуань, Юньнань және Тибетте кездеседі, көбінесе аралас ормандарда мекендейді және буддалық монастырлар маңында табалады.

Ұшу

Ақ құлақты фазандар, қоңыр құлақты фазан (C. mantchuricum) және көк құлақты фазан (C. auritum) сияқты жақын туыстарына қарағанда әлдеқайда көп ұшады. Бұл үш түрдің де үлкен, кең құйрығының көмегімен терең қар үстінде қалықтап немесе сырғанап ұшуға қабілеті бар. Құлақты фазандар қалың қарда қанаттарын жылдам қозғап, жерге жақын қалықтап, салмағын құйрық қауырсындарына тіреп жылжиды. 18 ғасырдағы аңшылар-жинаушылар құлақты фазанның ұшуын нашар деп жиі сипаттаған, олар құстарды ату үшін иттердің көмегімен жерден көтеріп алатын. Төрт аяқты жануарлар оларды аулағанда құлақты фазандар ұшуға энергия жұмсамайды, себебі олар ұшуды қажет етпейтін көптеген қорғаныс шараларын дамытқан. Олар ұшқышты ұзаққа созуға бейім, бір ретте бірнеше жүз метрдей қана ұшады, бірақ қарлы маусымда бұл өте тиімді. Ұшу арқылы үлкен қашықтықтарды басып өту қабілеті птармиган, шалфейлік тоқпан және Сырматикус фазандарын еске салады, олардың барлығы қарлы аймақтарда мекендеп, қысқы азық табу үшін ұзаққа созылған ұшуды пайдаланады. Бұл түрлерге және C. crossoptilon-ға тән ерекшелік – құйрық қанатында айқын ойықтың болмауы.

Диета

C. crossoptilon альпілік шалғындарда түйіндер мен тамырларды жейді, көбінесе яктармен немесе басқа тырнақты малдармен бірге. Қыста ақ құлақты фазан қарағай инелерімен, арша жидектерімен, қасқыр жидектерімен, сондай-ақ ирис, лилия және аллиумның кепкен тұқымдық қабықтарымен қоректенеді. Ең қатал қысқы дауылдар кезінде, бірнеше аптаға созылатын жағдайда, құлақты фазандар қарағай шайырымен, бұғы, қоян және яктың нәжісімен де күшін сақтай алады.

Кіші түрлер

Ақ құлақты фазанның барлық белгілі түрлері фенотип бойынша өте ұқсас болғанымен, мінез-құлық және генетикалық айырмашылықтар олардың жүйелі және мінез-құлық экологиясы туралы көп нәрсе білуге болатынын көрсетеді. Сычуань ақ құлақты фазан (C. c. crossoptilon) – Қытайдың Сычуань (Сычуань) аймағына тән галлиформды құс. Бұл ақ құлақты фазанның кіші түрі. Ол ашық жартасты беткейлерде биіктеп жатады, ал қыс айларында ескі өркендеген орманға түсіп кетуі мүмкін. Оның қанаттары қара сұр немесе күлгін түсті. Бұл құс көбінесе ақ, соның ішінде, атынан көрініп тұрғандай, ақ құлақтарындағы тоқылдар ақ, бірақ денесінің көп бөлігінде Тибет ақ құлақты фазанға (C. c. drouyni) және Юньнань ақ құлақты фазанға (C. c. lichiangnse) қарағанда ақ түсі аз. Оның құйрық қауырсындары мен қанат ұштары қара, ал басының үстінде қара дақ бар. Басты қауырсындары қара сұрдан қоңырға дейін өзгереді. Жүздің қауырсынмен жабылмаған бөлігі қызыл түсті.

Көбею

Сечуань ақ құлақты фазаны екі жасқа толғанға дейін жұптаспайды, содан кейін сәуірдің соңына қарай көбейтіну кезеңіне енеді. Көбейтіну маусымға дейін жалғасады және бұл фазандар әдетте бір жұмыртқа салынғанда төрттен жетіге дейін жұмыртқа туады. Жұмыртқалардың инкубациялық кезеңі 24–25 күнге созылады. Сечуань ақ құлақты фазандарының арасында жыныстық ерекшеліктер көп байқалмаса да, аталықтары аналықтарынан айтарлықтай үлкен болады. Олардың дене ұзындығы 86–96 см, ал салмағы аналықтары үшін 1400–2050 г, аталықтары үшін 2350–2750 г құрайды.

Қорғау мәртебесі

Сечуань ақ құлақты фазаны қазір құрып кетуге жақын түрге айналды. Адамның қоныстануы және Қытайдың ауыл шаруашылығы жерлеріне енуі осы түрдің таралған ареалын қысқартып, ал осы фазандарды тамақ үшін аулау олардың санын күрт азайтты.