Кіріспе
Францияда өткен автожарыс – Формула-1 жарысы. Француз Гран-присі, бұрын Гран-при де л'АКФ (Франция Автомобиль клубы) деп аталған, Халықаралық Автомобиль Федерациясының жыл сайынғы Формула-1 әлем чемпионатының бөлігі ретінде өткізіледі. Бұл әлемдегі ең көне автокөлік жарыстарының бірі және алғашқы "Гран-при". Ол 100 жылдығынан кейін, 2008 жылғы F1 маусымында 86 жарыс өткізілген соң, қолайсыз қаржылық жағдайлар мен жарыс трассаларының себептерінен тоқтатылды. Жарыс 2018 жылғы F1 маусымында Формула-1 күнтізбесіне қайта оралды, Пол Рикард трассасы жарысты қабылдады, бірақ 2022 жылғы F1 маусымынан кейін күнтізбеден алынды. Бұл жарысқа тән емес, тіпті осы деңгейдегі жарыстар үшін де, Гран-при орны жиі өзгерген, өмірі барысында 16 түрлі трасса пайдаланылды. Бұл көрсеткіш 1928 жылдан бері Австралия Гран-приі үшін пайдаланылған 23 трассадан ғана кем. Сонымен қатар, бұл төрт жарыстың бірі (Бельгия, Италия және Испания Гран-прилерімен бірге) үш түрлі Гран-при чемпионатының (1920 жылдардың соңындағы Жарамашылар чемпионаты, 1930 жылдардағы Еуропа чемпионаты және 1950 жылдан берігі Формула-1 әлем чемпионаты) құрамында өткізілді. Гран-при де л'АКФ Гран-при жарыстарының алғашқы жылдарында зор ықпал етті, жарыс ережелерін қалыптастырды және жарыстың даму үрдістерін белгіледі. Бастапқы ұйымдастырушы Франция Автомобиль клубы Францияны автожарыс ұйымдастыруының отаны ретінде орнатып берді.
the Formula One race
The French Grand Prix , formerly known as the Grand Prix de l'ACF (Automobile Club de France), is an auto race held as part of the Fédération Internationale de l'Automobile's annual Formula One World Championship. It is one of the oldest motor races in the world as well as the first "Grand Prix". It ceased, shortly after its centenary, in F1 season of 2008 with 86 races having been held, due to unfavourable financial circumstances and venues. The race returned to the Formula One calendar in F1 season of 2018 with Circuit Paul Ricard hosting the race, but was removed from the calendar after F1 season of 2022. Unusually even for a race of such longevity, the location of the Grand Prix has moved frequently with 16 different venues having been used over its life, a number only eclipsed by the 23 venues used for the Australian Grand Prix since its 1928 start. It is also one of four races (along with the Belgian, Italian and Spanish Grands Prix) to have been held as part of the three distinct Grand Prix championships (the World Manufacturers' Championship in the late 1920s, the European Championship in the 1930s and the Formula One World Championship since 1950). The Grand Prix de l'ACF was tremendously influential in the early years of Grand Prix racing, leading the establishment of the rules and regulations of racing as well as setting trends in the evolution of racing. The power of the original organiser, the Automobile Club de France, established France as the home of motor racing organisation.
Шығу тегі
Франция кез келген түрдегі автожарыстарды өткізген алғашқы елдердің бірі болды. Бірінші бәсекелестік автожарыс, Париж-Руан атты емес көліктер байқауы 1894 жылғы 22 шілдеде өтті және оны Automobile Club de France (ACF) ұйымдастырды. Жарыс 126 км (78 миль) ұзындығында болды және оны граф Жюль Альберт де Дион өзінің De Dion Bouton бу машинасымен 7 сағаттан аз уақыт ішінде жеңіп алды. Бұл жарыстан кейін Парижде басталып, Франциядағы Бордо, Марсель, Лион және Диппе сияқты түрлі қалаларға, сондай-ақ Амстердам, Берлин, Инсбрук және Вена сияқты Еуропаның басқа қалаларына жарыстар өтті. 1901 жылғы Париж-Берлин жарысы ерекше болды, өйткені жарыстың жеңімпазы Анри Фурнье таңғажайып 57 миль/сағ (93 км/сағ) жылдамдықты көрсетті, бірақ басқа оқиғалар туралы да мәліметтер болды. Жарысқа қатысқан 40H.P. Panhard жүргізушісі кенеттен Меттерних ауылында трамвайдың жолды тосқанын көріп, көрермендердің көптігінен аулақ болу үшін көлікке қасақана жүгірді. Трамвай рельстен шығып, машинаға зақым келген жоқ. Ал Реймс қаласында, болашақта көптеген француз Гран-прилері өтетін жерде, тағы бір жарысқа қатысқан адам жолға шығып кеткен баланы Mors машинасымен соқтығыстырып өлтірді. Алайда, бұлардың барлығы да жұртшылыққа жабық емес, бұзылған жолдарда өткізілетін жарыстар 1903 жылы тоқтады. Париж-Мадрид жарысында, сол жылдың мамыр айында өткен француз астанасынан испан астанасына дейінгі 1307 км (812 миль) ұзындықтағы жарыста 300-ден астам қатысушы болды. Кейбір машиналар сағатына 140 км жылдамдықпен жүрді, бұл таңғаларлық жылдамдық, тіпті теміржол локомотивтері де мұндай жылдамдыққа жете алмады. Ол кезде бұл жарыстар қаншалықты қауіпсіз болатыны немесе негізінен ағаштан жасалған бұл машиналар қалай жұмыс істейтіндігі белгісіз болды, ал машинаның дамуы 9 жыл ішінде айтарлықтай жақсарды. Жарыс апатқа ұшырады, 8 адам қаза тауып, 15-тен астам адам жарақат алды, бұл оқиғалардың барлығы бәсекелестердің бірі де Испания шекарасына жетпей жатып болды. Көрермендер тректің шетінде тұрып, балалар жолға шығып, шаң-тозаңға толы жолға түсіп, көріну мүмкіндігі шектеулі болды. Бұл жарыстың ең елеулі қайтыс болған жағы Марсель Рено болды, ол Renault автокөлік компаниясын құрған 3 ағайындының бірі. Рено Гранд-Пуатьеден оңтүстікке қарай Пайре ауылына жеткенде, ол өзінің 16HP Renault машинасының бағытын жоғалтты, себебі артық шаңнан көріну қабілеті төмендеді. Машина арыққа түсіп, ағашқа соғылды, Реноның басының бір жағы қатты жараланып, иығы шығып кетті. Жарысқа қатысқан Леон Тери өзінің Decauville машинасымен тоқтатып, Реноға және оның механиктері Вотьеге көмектесті, олар әлі де өз машиналарында тұтқындалып қалды. Дәрігерлер жоқ еді, бірақ Тери көрші ауылдан біреуін тауып, оны апат болған жерге жіберді. Дәрігер велосипедпен апатқа барды. Дәрігер Реноны Гранд-Пуатьедегі ең жақын ауруханаға жеткізді, онда Рено екі күннен кейін жарақаттарынан қайтыс болды, ал Вотье жеңіл жарақаттармен аман қалды. Жол апаттары күні бойы жалғасты; машиналар ағашқа соғылып, ыдырады, бұрылып, өртеніп, біліктері сынып, тәжірибесіз жүргізушілер жолдың қиыр жерінде апатқа ұшырады. Ақырында жарысты Франция үкіметі тоқтатты, жеңімпаз жарияланбады. Француз билігі машиналарды алып, оларды жақын орналасқан теміржол вокзалдарына атпен сүйретіп, пойызбен Парижге қайтарып әкелді. Жарыс Францияда саяси шу тудырды, ал француз журналы жарысты өз бетінше зерттеді. Бұл апаттарға жылдамдық, машиналардан шыққан шаң, нашар ұйымдастыру және көпшілікті бақылаудың жоқтығы себеп болды, тіпті француз премьер-министрі Эмиль Комбс та ішінара жауапты болды, өйткені ол жарыстың жалғасуына рұқсат берудің соңғы өкілі болды. Басқа жарыстарды америкалық газет шығарушы Джеймс Гордон Беннетт ұйымдастырды, оны Гордон Беннетт кубогы деп атады, оның 4-і Францияда өтті. 3 қаладан қалаға жарыстар 1900, 1901 және 1902 жылдары, барлығы Парижде басталды, оларды Беннетт ұйымдастырды және олар АҚШ пен Батыс Еуропаның үздік жарыскерлерін тартты. Бірақ 1903 жылы Париж-Мадрид жарысынан кейін француз үкіметі ашық қоғамдық жолдарда нүктеден нүктеге автокөлік жарыстарына тыйым салды, сондықтан Беннетт 1903 жылғы жарысты Париж-Мадридтен 2 ай өткен соң Ирландияға жабық трассада көшірді, бұл өзінің түріндегі алғашқысы болды. Бұл жарыста бельгиялық Камил Женаци Мерседесте жеңімпаз атанды, ол өз заманының ең батыл және қорқынышты жүргізушілерінің бірі болды. 1904 жылғы жарыс Батыс Германияда, ал соңғы Гордон Беннетт Кубогы жарысы Оңтүстік Франциядағы Оверньдегі 137 км (85 миль) ұзындықтағы трассада өтті. Жарыс Клермон-Ферранда басталды, 4 айналымнан өтті және оны Тери Brasier машинасымен жеңіп алды.
Жабық қоғамдық жолдар
Франция Гран-приі, халықаралық жарыстарға ашық, алғаш рет 1906 жылғы 26 маусымда Сартта Франция Автомобиль клубының басшылығымен 32 автомобиль қатысуымен өткізілді. "Гран-при" ("Ұлы жүлде") атауы жарыстың жеңімпазына берілетін 45 000 француз франкі сыйлығын білдірді. Франк алтынға 0,290 грамм шамасында бағаланып, сыйлықтың құны 13 кг алтынға немесе инфляцияға сәйкес 210 700 АҚШ долларына тең болды. Француз Гран-приінің алғашқы жарыстары Францияның солтүстік және орталық бөліктеріндегі қалаларға жақын орналасқан, жалпы жолдардан тұратын трассаларда өткізілді. Олар әдетте әр жыл сайын Ле-Ман, Диппе, Амиен, Лион, Страсбург және Тур сияқты әртүрлі қалаларда ұйымдастырылды. Диппе ерекше қауіпті трасса болды – 79 км трассада өткен үш француз Гран-приінде барлығы 9 адам (5 жүргізуші, 2 механик және 2 көрермен) қаза тапты. 1906 жылғы жарыс "Гран-при" деп аталатын алғашқы ұлттық жарыс болды ("Гран-при" атауы 1900 жылы Францияда Паудағы Circuit du Sud Ouest жарысына қатысу үшін кіші категория ретінде пайда болды, онда "Гран-при" сөзі бастапқыда жылқы жарыстары үшін қолданылған, ал 1901 жылы "Гран-при" атауы жарыстың барлығын сипаттау үшін қолданылды); 1900 және 1910 жылдары Еуропа мен АҚШ-та өткен басқа да халықаралық жарыстар өздерінің атауларында "Жүлде" терминін пайдаланды, мысалы, Америкадағы Гран-при немесе Германиядағы Кайзерпрейс (ағылшын тілінде: Императордың жүлдесі). Француз Гран-приі жарысы өте жылдам, 66 миль (106 км) бір айналымды, сағат тіліне қарсы бағыттағы, Ле-Ман қаласының шығысындағы, Францияның батыс бөлігіндегі қоғамдық жол трассасында өткізілді, бастапқы нүктесі Сент-Марс-ла-Бриер ауылы болды. Содан кейін ол D323 тас жолымен төмен түсіп, Ивр-и-Евке коммунасының жанында D357 тас жолына солға бұрылды, Ла-Бут ауылына қарай 4 мильге дейін, содан кейін Булуар арқылы 15 мильге дейін, содан кейін Сен-Каладағы қиын учаскеге дейін. Трасса содан кейін D1 тас жолымен солтүстікке қарай Берфай арқылы өтіп, Вибрайден бұрын орманды ағаштан жасалған қиын учаскеге кірді, содан кейін тағы солтүстікке қарай Ламнайдағы және жақын маңдағы жылдам бұрыстарға кіріп, кейін Ла Ферте Бернарда батысқа бұрылды. Содан кейін трасса тағы D323 тас жолымен төмен түсіп, Sceaux sur Huisne және Conerre маңындағы бірнеше жылдам бұрыстармен 3-6 мильге дейінгі бірнеше тік учаскелерден өтті, содан кейін Saint Mars la Briere-дегі пит-тоқтау орнына оралды. Еуропадағы осындай бірнеше ауылдық қалалар арқылы өтетін трассалар Францияда және басқа да еуропалық елдердегі қоғамдық жол трассаларында жиі кездесе бастады. Ұзын тік учаскелер Франциядағы трассалардың маңызды бөлігіне айналды, әсіресе Ле-Мандағы Сарт трассасының болашақ қайталануында – бұл қала мотор спорты шеңберіндегі тұрақты жарысқа айналатын тағы бір жарысқа ұйымдастырылды. Венгриялық Ференц Шиш бұл өте ұзақ, 12 сағаттық жарысты итальяндық Феличе Наззародан Fiat-та жеңіп алды, трассадағы айналымдар бір сағаттан аз уақытқа созылып, ат арбасы жол беті топырақтан жасалған; тіпті бұл ең жылдам айналымдық жылдамдықты тоқтатпады, ол 73,37 миль/сағ (118,09 км/сағ) құрады, бұл сол кезде таңғажайып жылдамдық болды. 1908 жылғы жарыста Mercedes француз ұйымдастырушыларын ұятқа қалдырып, Диппедегі қауіпті трассада 1-2-3 орындарды иеленді, онда демалыс күндері 4 адам қаза тапты. 1913 жылғы жарысты Жорж Буйло Амиен маңындағы 19 мильдік (31 км) трассада жеңіп алды. Амиен де қауіпті трасса болды – онда 7,1 мильдік тік учаске болды және жарысқа дейінгі сынақтар мен жарыс күндері 5 адам қаза тапты. 1914 жылғы жарыс Лион маңындағы 23 мильдік трассада өткізілді және бұл, әдетте, Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жарыстардың ең әйгілі және драматикалық Гран-приі саналады. Бұл трасса жүргізушілер мен көрермендер арасында танымал болды, Ле-Мадлен қаласына дейін қиын және талапты учаскесі болды, содан кейін 8,3 мильдік тік учаскесі пит-тоқтау орнына қайта оралды. Бұл жарыста француздық Peugeot және неміс Mercedes арасында қызыл қанды шайқас болды. Peugeot автомобильдері жылдам болғанымен, Макс Сайлердің Mercedes-тегі қозғалтқышы 6-шы айналымда күтпеген жерден істен шыққаннан кейін Бойло 20 айналымның 12-сінде көшбасшылықты сақтап қалды. Бойлоның төрт минуттық көшбасшылығын Кристиан Лаутеншлагер Mercedes-те жойды, ал Бойло дөңгелектерді ауыстыру үшін керемет сегіз рет тоқтады. Бойло Лаутеншлагерді ұстап алуға тырысқанымен, қозғалтқышы істен шыққандықтан соңғы айналымда жарыстан шығуға мәжбүр болды, ал 6 жылдың ішінде екінші рет Mercedes 1-2-3 орындарды иеленді; ұйымдастырушылар мен Peugeot үшін ұятты нәтиже. Бірінші дүниежүзілік соғыс пен Францияға келтірген зардаптардың салдарынан Гран-при 1921 жылға дейін қайта оралмады, ал бұл жарысты америкалық Джимми Мерфи Ле-Мандағы Сарт трассасында Дюсенбергпен жеңіп алды, бұл қазірдің өзінде аңызға айналған трассаның алғашқы жылы болды. Bugatti 1922 жылғы жарыста Страсбург маңындағы, француз-неміс шекарасына жақын орналасқан 8,3 мильдік (13 км) қоғамдық емес трассада дебют жасады – бұл Bugatti штаб-пәтері орналасқан Мольсхайм қаласына өте жақын болды. Жаңбыр жауып, трассаның жағдайы өте нашар болды. Бұл жарыс Bugatti мен Fiat арасындағы дуэльге айналды – және Феличе Наззаро Fiat-та жеңіп алды, бірақ оның жүлдегер әріптесі Биагио Наззаро Fiat-тың осі бұзылып, дөңгелек ағашқа тигеннен кейін қаза тапты; 32 жастағы ол және оның механігі екеуі де басынан жарақат алды. 1923 жылғы жарыс Тур маңындағы тағы бір жаңа трассада өтті, онда жаңа Bugatti – Type 32 таныстырылды. Бұл автомобиль өте жылдамдығымен және қысқа базасымен аталды, сондықтан оған "Танк" деген лақап ат қойылды. Бұл автомобиль осы жоғары жылдамдықтың қоғамдық жол трассасының тік учаскелерінде жылдам болды – бірақ басқаруы нашар болды және британдық Генри Сегрейвтің суперчарджингі бар Sunbeam-нан басылып қалды, суперчарджинг сол кезде Гран-при автомобильдерінің кең таралған ерекшелігі болды. Сегрейв жарысты жеңіп алды, ал Sunbeam британдық автомобильдің ресми Гран-приде жеңіске жеткен соңғы машинасы болды, 1957 жылғы британ Гран-приінде Стирлинг Мосс Vanwall-да жеңіске жеткенге дейін. Белгілі бір темірқазық болмаған Сегрейв жеңісінен кейін шампан суының орнына су сұрады, себебі пит-тоқтау орнында су болмаған екен. 1924 жылғы жарыс тағы да Лионда өткізілді, бірақ бұл жолы 1914 жылғы жарыста қолданылған трассаның 14 мильдік қысқартылған нұсқасы болды. Барлық уақыттың ең сәтті Гран-при автомобильдерінің екеуі, Bugatti Type 35 және Alfa Romeo P2 осы жарыста дебют жасады. Bugatti автомобильдері, олардың жетілдірілген жеңіл қорытпа дөңгелектері дөңгелектердің бұзылуына ұшырады, ал италияндық Джузеппе Кампари өзінің Alfa P2-сінде жеңіске жетті.
Францияның алғашқы тұрақты трассасы және басқа да қоғамдық трассалар
1925 жылы Францияда алғашқы тұрақты автодром салынды, ол Париж орталығынан оңтүстікке қарай 20 миль жерде орналасқан Linas Montlhéry автодромы деп аталды. 12,3 шақырымдық трассада 51 градус бұрышпен бетонды серпіліс, асфальт жол және заманауи жабдықтар, соның ішінде шұңқыр гараждар мен трибуналар болды. Montlhéry сияқты арнайы салынған автодромдар көбінесе елдің ірі қалаларының жанында салынды (Indianapolis және Nürburgring ерекшеліктер). 1907 жылы Англиядағы Лондонға жақын Бруклендс, 1908 жылы АҚШ-тағы Индианаполис, ал Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Италиядағы Миланға жақын Монца 1922 жылы, ал Испаниядағы Барселонаға жақын Stiges–Terramar 1923 жылы ашылды. Француздар содан кейін солтүстікте Montlhéry, ал оңтүстікте Miramas автодромын салуға кірісті. 1927 жылы батыс Германиядағы Nürburgring, шығыс Германиядағы AVUS көшелік трассасын толықтырды. Montlhéry 1925 жылы алғашқы Әлемдік өндірушілер чемпионатының бөлігі ретінде Grand Prix de l'ACF жарысын қабылдады, бұл Гран-прилердің бірінші рет чемпионат құру үшін біріктірілген кезені болды. Трассаға көп көрермен жиналды және олар Montlhéry-дің тік серпілісінде және асфальт жолында жылдам машиналардың керемет жарысын көрді, онда көптеген жылдам бұрыстар мен ұзын түзу учаскелер болды және трасса орманның ішінде орналасқан. Montlhéry-дегі алғашқы жарыс Alfa P2 машинасымен Антонио Аскаридің қаза тауып, овал бөлігіне қайтып келе жатып, өте жылдам сол жақ бұрылыста басқарылуын жоғалтып, соқтығысуынан бұзылды. Brooklands сияқты бетонды биік серпілісі бар және Montlhéry-дің бөлігі болған Miramas 1926 жылы аяқталды және сол жылы Гран-приге қабылдады. Бұл жарыста барлығы Bugatti машиналары ғана қатысты, жеңімпаз француз Жюль Гю болды, ол 1913 жылы Индианаполис 500-де де жеңіске жеткен. 1927 жылы Montlhéry-дегі жарысты француз Роберт Benoist Delage машинасымен жеңіп алды. 1929 жылы Le Mans жарысына қысқа қайта оралды, оны Уильям Гровер Уильямс Bugatti машинасымен жеңді; осы жылы ертерек Монако Гран-присінде алғаш рет жеңген де осы адам еді; Гровер Уильямс 1928 жылы 17 миль (28 км) Saint Gaudens трассасында Bugatti машинасымен жеңіске жеткен, ол Тулуза қаласынан көп алшақтамай орналасқан. 1930 жылғы Франция Гран-приі, оңтүстікте Pau қаласында өткен, Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңдегі ең есте қаларлық француз Гран-прилерінің бірі болды. Бұл жарыс қыркүйек айында өткен үшбұрышты 9.8 миль (15.8 км) қалалық жол трассасында Pau Grand Prix трассасынан бірнеше шақырым қашықтықта өткізілді, онда атақты Bentley 4½ Litre машинасының суперкартасы Blower Bentley қатысты, оны британдық және "Bentley Boy" Tim Birkin басқарды. Bentley командасы 24 сағаттық Le Mans жарысын ұзақ уақыт жеңіп келген, ал бұл Blower Bentley-дің фаралары мен қанаттары алынып тасталған, себебі олар бұл жарысқа қажет емес еді, бұл оған жеңіл машинаның сыртқы түрін берді. Bentley, айналасындағы кішкентай Bugatti машиналарынан әлдеқайда үлкен және ауыр болған, өте жылдам трассада жақсы өнер көрсетті, себебі ол ұзақ түзу учаскелер мен тар бұрыштардан тұратын, қуатты Blower Bentley-ге сәйкес келді, және ол Биркинге 130 миль/сағ (208 км/сағ) жылдамдықпен (сол кезде өте жылдам) пит-стоптан өтуге мүмкіндік берді, және ол бір машинадан кейін бір машинаны озуға жеткізді – көрермендердің таң қалғанына. Бірақ ол француз Филипп Этанселин Bugatti машинасымен екінші орынға ие болды. Montlhéry сонымен қатар екінші Гран-при чемпионат кезеңінің бөлігі болды; 1931 жылы басталған Еуропа чемпионаты. Француз Гран-приі басқа қалалық жолдарда да өткізілді, мысалы, жылдам, түзу және баяу бұрыстармен толы 4.8 мильдік Реймс Геу трассасы, ол Парижден 144 км (90 миль) шығысқа қарай Солтүстік Франциядағы Шампан шарап аймағында орналасқан, 1932 жылы итальяндық легенда Tazio Nuvolari Alfa Romeo машинасымен жеңіске жетті. Бірақ 1933 жылдан 1937 жылға дейін Montlhéry бұл шараның жалғыз қабылдаушысы болды. 1934 жылғы Франция Гран-приі Mercedes Benz-тің 20 жылдан кейін Гран-при жарыстарына қайта оралуын белгіледі, жаңа машина, команда, басқару және жүргізушілер, олардың басында Альфред Нойбауэр болды. 1934 жылы неміс күміс жебелері дебют жасады (Гитлердің Үшінші рейхінде қаржыландырылған жоба), Auto Union Германиядағы AVUS жарысында күшті орта қозғалтқышты Type–A машинасымен дебют жасады. Монегасктық жүргізуші Луи Широн Альфада жеңіске жетсе де, "Күміс жебелер" жарыста басым болды. Жоғары технологиялық неміс машиналары Montlhéry-дегі бетонды серпілісте жүзіп бара жатқандай көрінді, ал қалған барлық машиналар бетонды бетке сезімтал болғандай көрінді. Француздар 1935 жылғы жарыста өте жылдам неміс машиналарын баяулату үшін жоғары жылдамдықтағы трассаның белгілі бір бөліктеріне уақытша шиканалар орналастырды, бірақ бұл күш-жігер сәтсіз аяқталды, себебі Мерседестің супержұлдызы Рудольф Караччола сол жылғы жарысты жеңіп алды.
Реймс, Руан және Шарад
Француз Гран-присі 1938 және 1939 жылдары Реймс-Геу трассасына оралды, онда «Күміс жебелер» Гран-при жарыстарында үстемдігін жалғастырды. Реймс-Геу трассасының тік жолдары кеңейтіліп, 1938 жылғы жарыс үшін жабдықталды. Осы кезде Француз Гран-присі өзінің беделінің бір бөлігін Монако Гран-присіне өткізді, ол 2 жыл бойы спорттық автомобильдер жарысынан кейін үлкен даңққа ие болды. Монако Гран-присі Франциямен қоршалған шағын княздікте өтті және Франциямен байланысты маңызды жарысқа айналды. Бірақ Француз Гран-присі шілде айының бірінші демалыс күнінде дәстүрлі түрде өткізіліп тұрды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, Француз Гран-присі 1947 жылға дейін қайта өткізілмеді. Ол Лион маңындағы бұрынғы Парили трассасында өтті. Жарыс кезінде Пьер Левег үш көрерменді қағып, өлтірді. Содан кейін Гран-при жарыстары Реймс-Геуге қайта оралды, онда тағы бір өндіруші – Alfa Romeo – 4 жыл бойы жарысқа үстемдік етті. 1950 жыл Формула-1 әлем чемпионатының алғашқы жылы болды, бірақ барлық Формула-1 регламенттік жарыстар Еуропада өтті. Жарысты аргентиналық Хуан Мануэль Фанхио жеңіп алды, ол келесі жылғы жарыста да жеңіске жетті – бұл Формула-1 тарихындағы ең ұзын жарыс, ол 373 мильді құрады. Францияның беделді жарысы алғаш рет 1952 жылы Руан-Ле-Эссар қоғамдық жол трассасында өтті және келесі 16 жылда тағы төрт рет өткізілді. Руан – елдің солтүстік бөлігінде орналасқан, көбінесе жылдам бұрыштардан тұратын өте жылдам трасса. Бірақ жарыс 1953 жылы Реймсқа қайта оралды, онда үш ұзын тік жолдан (бірнеше шағын иілімдермен), екі тік 90 градустық оң бұрыштардан және өте баяу оң жақ шашты бұрылыстан тұратын үшбұрышты трасса Гё қаласын айналып өту үшін өзгертілді, бұл оны сәл жылдам етті. Реймс енді екі тік жолға (соның ішінде одан да ұзын артқы тік жолға), үш өте жылдам бұрылысқа және екі өте баяу, тік шашты бұрылысқа ие болды. Бұл жарыс классикалық болды, Фанхио Мазератиде және британдық Майк Хоторн Феррариде жеңіс үшін күресті, Хоторн финиш сызығын бірінші болып кесті. 1954 жыл тағы бір ерекше оқиға болды, бұл Альфред Нойбауэр басқаратын Мерседестің жоғары деңгейдегі жарыстарға оралуын белгіледі, бұл олардың Франциядағы Гран-при жарыстарына алғаш оралғаннан кейін 20 жыл өткен соң болды. Сол жылы Буэнос-Айресте және Спаде Maserati командасының екі жеңісін жеңгеннен кейін, Фанхио енді Mercedes үшін жүрді және ол және команда мүшесі Карл Клинг озық W196 машиналарымен жарысты бастаудан аяғына дейін тиімді басқарды. Бұл жеңіс көпшілікке ұнамады, өйткені неміс автомобиль өндірушісі Мерседес француз жерінде жеңіске жетті, Германияның Францияны басып алғанынан кейін 9 жыл өткен соң. 1955 жылы Ле-Ман апатынан кейін Француз Гран-присі тоқтатылды, ал Мерседес сол жылдың соңында барлық жарыстардан бас тартты. Жарыс 1956 жылы Реймсте өткізілді, 1957 жылы Руан-Ле-Эссартта және 1958 жылдан 1961 жылға дейін Реймске қайта оралды, 1963 жылы және шампан шараптары шығарылатын осы трассада 1966 жылы соңғы жарыс өтті. 1956 жылғы жарыста Bugatti бір рет қатысты. Олар жаңа орта қозғалтқышты Grand Prix машинасына кірді (ол кезде бұл жаңалық болды, ал 1930 жылдардағы Auto Unions-тен кейін осылай жасалған екінші Grand Prix машинасы), танымал итальяндық инженер Коломбо жобалаған және Морис Тринтиньянт жүргізген, бірақ машинаның қуаты жеткіліксіз, салмағы артық және күрделі болды, ал оны жүргізу өте қиын болды; ол жарыстың басында зейнеткерлікке шықты. 1958 жылғы жарыста итальяндық Луиджи Муссоның Ferrari машинасын айдап, қайтыс болған оқиғасы болды, сонымен қатар бұл Фанхионың соңғы Формула-1 жарысы болды. Хоторн, сол кездегі көптеген басқа F1 жүргізушілері сияқты, Фанхионы өте жоғары бағалады; және Фанхионы (толықтай ескірген Мазератиде) пит-стриттегі соңғы айналымда айналайын деп жатқанда, ол баяулап, Фанхионың өзінен бұрын сызықтан өтуіне жол берді, сондықтан аргентиналық жүргізуші бүкіл жарысты аяқтады. Хоторн жеңіп, Фанхио төртінші орын алды. 1961 жылы жарыс жаңбырлы ауа райында өтті, ал трасса шашты бұрылыстарда бұзылып кетті. Жарыс американдық Дэн Гурнидің Поршедегі және итальяндық Джанкарло Багеттидің акула тәріздес Ферраридегі шайқасына ұласты. Багетти Гурниден бір көлік қашықтықтағы айырмашылықпен жарысты жеңіп алды, бұл оның чемпионаттағы алғашқы Гран-приі болды. Руан-Ле-Эссарт бұл жарысты 1962 және 1964 жылдары өткізді, ал Гурни екі жарыста да жеңімпаз атанды, біреуі Поршеде, екіншісі Брабхамда. 1965 жылы жарыс 5,1 мильдік Шарад трассасында Мишленнің туған қаласы Клермон Ферранды қоршаған төбелерде өтті. Реймс пен Руэннің ұзын тік жолдарынан айырмашылығы, Шарад шағын Нюрбургринг ретінде танымал болды және иірімді, толқынды және өте қиын трасса болды. 1967 жылы Ле-Мандағы қысқа Бугатти трассасында жарыс өтті, бірақ Формула-1 циркі бұл трассаны ұнатып, қайтадан өткізбеді. Руан-Ле-Эссарт 1968 жылы жарысқа қабылдады, бірақ бұл апатты жарыс болды; француз Жо Шлессер өте жылдам алты бауырлар бұрылысында өрт сөндірген Honda машинасында қаза тапты, ал Формула-1 бұл қоғамдық жол трассасына қайта оралмады. Шарад тағы екі жарыс өткізді, содан кейін Формула-1 Францияның оңтүстік жағалауындағы жаңа салынған, заманауи Поль Рикар трассасына көшті. Поль Рикар трассасы, Марсельден және Монакодан алыс емес Ле-Кастеллетте орналасқан, Монтлери сияқты жаңа типтегі заманауи жабдықталған трасса болды. Онда қауіпсіздік аймақтары, кең трасса және көрермендерге арналған кең көрініс аймақтары болды. Шарад 1972 жылы жарысқа қабылдады; Формула-1 машиналары қоғамдық жол трассалары үшін тым жылдам болды; трасса тастармен толы болды және австриялық Хельмут Марко бразилиялық Эмерсон Фиттипальдидің Lotus машинасынан шыққан тасқа тиіп, көзіне жарақат алды, осыдан кейін ол жарыстардан шықты.
Ле Кастелет және Дижон-Прено
Формула-1 1973 жылы Пол Рикардқа қайта келді; француз Гран-приі Реймс, Руан және Шарад сияқты қалалық трассаларда ешқашан өткізілмеді. Пол Рикард трассасында сондай-ақ Найт ағайындары мен Саймон Делатур басқарған École de Pilotage Winfield жүргізушілер мектебі болды, ол Францияның бірінші (және қазірге дейін жалғыз) Формула-1 әлем чемпионы Ален Прост, Гран-при жеңімпаздары Дидье Пирони және Жак Лаффит сияқты таланттарды дамытты. 1974 жылы жарыс Дижон қаласының жанындағы жаңа, жылдам Пренуа трассасында өтті, ал 1975 және 1976 жылдары Пол Рикардқа оралды. Жарыс бастапқыда 1974 және 1975 жылдары Клермон-Ферранда өткізілуі жоспарланған, бірақ трасса Формула-1 үшін тым қауіпті деп танылды. Екі трасса 1984 жылға дейін кезекпен жарыс өткізді, Пол Рикард жұп жылдары, ал Дижон тақ жылдары жарысқа қабылдады (1983 жылдан басқа). 1977 жылы Дижон трассасында "Параболик" деп аталатын жаңа бөлім салынды. Бұл 1974 жылы бір минуттан аспайтын айналым уақытын арттыру мақсатымен жасалды, жарыс американдық Марио Андретти мен британдық Джон Уотсон арасындағы тартысқа толы болды, Андретти жеңіске жетті. 1978 жылы Lotus командасының мүшелері Андретти мен швед Ронни Петерсон өздерінің 79-шы машиналарымен жарыстың басым бөлігін ұстады, бұл машина 1950 жылдардың басындағы үстемдік құрған Alfa Romeo мен Ferrari сияқты қарсыластарына үстемдік танытты. 1979 жылғы жарыс тағы бір классикалық жарыс болды, француз Рене Арно мен канадалық Жилль Вильнёв екінші орын үшін тартысты күрес өткізді, Арно 1.5 литрлік V6 Renault турбо қозғалтқышымен, ал Вильнёв 3 литрлік Flat 12 Ferrari машинасымен бәсекелесті. Бұл автоспорт тарихындағы ең ұлы дуэльдердің бірі деп есептеледі, Арно мен Вильнёв жылдам Дижон трассасында дөңгелектері мен машиналарын ұрып-соғып, Вильнёв жеңіске жетті. Жарысты Арноның француздық командаласы Жан-Пьер Жабуйль жеңіп алды, бұл турбо зарядталған қозғалтқышпен жеңіске жеткен алғашқы Формула-1 машинасы болды. 1980 жылы жаңадан келген Прост өзінің баяу McLaren машинасын жетінші орынға қойды, ал австралиялық Алан Джонс француздық Ligier жүргізушілері Лаффит пен Пирониді олардың туған жерінде жеңді, ал 1981 жылғы жарыс болашақ төрт дүркін әлем чемпионы Просттың 51 жеңісінің біріншісі болды. Renault машинасымен жүргізіп, француз маркасы келесі үш француз Гран-приін жеңді. 1982 жылы Рикардта өткен жарыс Франция үшін есімде қалған оқиға болды – бұл турбо зарядталған қозғалтқыштардың үстемдігі және француздың жеңісі болды, ал төрт француз жүргізушісі алдыңғы төрт орынды иеленді – олардың әрқайсысы турбо зарядталған қозғалтқышпен жабдықталған машинаны жүргізді. Renault жүргізушісі Рене Арно командаласы Просттан жеңіске жетті, ал Ferrari жүргізушілері Пирони мен Патрик Тамбей 3-ші және 4-ші орындарды иеленді. Бірақ бұл француздың жеңісі іштен шырықтандырды: Арно Просттан озып кетсе, оған жол беретіні туралы келісімді бұзды, өйткені Прост чемпионатта жақсырақ орналасқан. Прост пен француздық Renault командасының басшылығының наразылығына қарамастан, Арно бұл келісімді орындамады, тіпті менеджмент оған Простты өткізуге бұйрық берген пит-сигналдарын көрсеткеніне қарамастан. Прост келесі жылы сол жерде жеңіске жетті, турбо зарядталған BMW қозғалтқышы бар Brabham машинасымен Нельсон Пикетті жеңді; Пике өткен жылғы жарысты бастап кеткен, бірақ қозғалтқышының істен шығуына байланысты жарыстан шықты. Дижон 1984 жылы соңғы рет пайдаланылды, ал ол кезде турбо зарядталған қозғалтқыштар кең таралған, тек Tyrrell командасы әлі де Cosworth V8 қозғалтқышын қолданып келді. Ол кездегі халықаралық автоспортты басқару органы FISA Гран-приге бір трассада бір ғана ұзақ мерзімді келісімшарттар саясатын енгізді. Таңдау Дижон мен Рикард арасында болды – кішкентай Пренуа трассасында машиналар 1 минут 1 секунд аралығында айналым жасады, ал Рикард сол кезде Формула-1 үшін негізгі сынақ орталығы болды. Сондықтан таңдау Рикардқа түсті, ол 1985 жылдан 1990 жылға дейін жарысқа қабылдады. 1986 жылдан бастап Формула-1 трассаның қысқартылған нұсқасын пайдаланды, Элио де Анжелис жылдам Верриер бұрылыстарында қайтыс болғаннан кейін. Де Анжелис апаттан зардап шекпеді, бірақ оның машинасы өртенді және сынақ сессиясы болғандықтан, оған көмектесу үшін маршалдар болмады, ол келесі күні ауруханада түтін жұтып қайтыс болды. Осы екі жылдам бұрылыс және трассаның жоғарғы бөлігі соңғы бес жарыста пайдаланылмады. Прост соңғы үш жарыста жеңіске жетті, 1988 жылғы жарыс ерекше тартымды болды; ол командаласы Айртон Сеннаны Mistral Straight соңындағы Curbe de Signes бұрылысында басып өтіп, финиш сызығына дейін көшбасшылықты сақтап қалды, ал 1990 жылғы жарыс (осы уақытқа дейін турбо зарядталған қозғалтқыштарға тыйым салынды) итальяндық Иван Капелли мен бразилиялық Маурисио Гугельмин Adrian Newey ұсынған, қаражат жетіспейтін Leyton House машиналарында 60-тан астам айналым бойы жетекке шықты – бұл машиналар Мексикадағы бұрынғы жарысқа қатыса алмаған. Прост, 1984 жылдан 1989 жылға дейін McLaren үшін жүргізгеннен кейін қазір Ferrari үшін жүргізіп, жарыс соңында қарқынды шабуыл жасап, Капеллиді жеңіп алды, ал Гугельмин ертерек жарыстан шығып қалды.
Магни-Корс
1991 жылы жарыс Неверс Магни-Курс трассасына көшірілді, онда тағы 17 жыл өткізілді. Магни-Курс Формула-1 әлем чемпионатының бөлігі ретінде Франция Гран-приін қабылдаған жетінші трасса болды, ал барлығы он алтыншы трасса. Магни-Курсқа көшу – бұл аймақтың экономикасын жандандыруға жасалған әрекет болды, бірақ Формула-1 қатысушыларының көптеген өкілдері трассаның шалқарына орналасқандығына наразылық білдірді. Магни-Курста өткен Франция Гран-приі кезеңінің жарқын сәттеріне 1993 жылы Просттың туған жерінде жеңіске жеткен алтыншы және соңғы реткі жеңісі, сондай-ақ Майкл Шумахердің 2002 жылы 11 жарыс өткеннен кейін чемпиондық атақты қорғауы кірді. 2004 және 2005 жылғы жарыстар қаржылық қиындықтар мен Формула-1 күнтізбесіне жаңа трассалар қосылуына байланысты күмәнді болып тұрды. Бұл жарыстар жоспарланғандай өтті, бірақ оның болашағы белгісіз болды. 2007 жылы жарысты ұйымдастырушы FFSA 2008 жылғы Франция Гран-приі мерзімсіз тоқтатылғанын хабарлады. Бұл тоқтату трассаның қаржылық жағдайына байланысты болды, көптеген Формула-1 өкілдері трассаның орналасқан жеріне байланысты оны ұнатпағаны мәлім болды. Кейін Берни Экклстон (сол кезде) 2007 жылғы Франция Гран-приі Магни-Курста өткізілген соңғы Гран-при болатынын растады. Бірақ бұл сөз соңынан дұрыс емес болып шықты, себебі 2008 жылғы жарысқа қаржы табылды, және Магни-Курста өткен бұл жарыс 10 жыл бойы соңғы Франция Гран-приі болды.
Жоқ болуы
Әр түрлі келіссөздерден кейін, Магни-Курстағы жарыстың болашағы тағы бір жаңа бағытқа бұрылды, 2008 жылғы Франция Гран-приі қайта оралуы мүмкін деген болжамдар күшейді, тіпті Эклстоун өзі "Біз оны бір жылға қайта жандандыруымыз мүмкін, немесе осы сияқты бір нәрсе" деді. 24 шілдеде Эклстоун мен Франция премьер-министрі кездесіп, 2008 және 2009 жылдары Магни-Курста жарыс өткізуге келісті. Бұл жағдайдың өзгеруі шілде айында FIA 2008 жылғы F1 маусым күнтізбесін жариялағанда толыққанды болды, онда Магни-Курста Франция Гран-приі тағы да жоспарланған. Дегенмен, 2009 жылғы жарыс 2008 жылдың 15 қазанында «экономикалық себептер» деп көрсетіліп, ресми сайтта қайтадан тоқтатылды. Магни-Курстың жаңадан жаңартуы («2.0») жоспарланған, бірақ соңында одан бас тартылды. Жарысты ұйымдастырушы FFSA баламалы өткізу орынын іздеуге кірісті. Жаңа трасса үшін бес түрлі ұсыныс болды: Руанда 3 мүмкін орналасуы бар (көше трассасы, доктар аймағында немесе әуежайға жақын тұрақты трасса), Париждің Диснейленд курортының жанындағы көше трассасы, Версаль және Сарсель (Валь-де-Франс), бірақ барлығы тоқтатылды. Соңғы қарастырылып жатқан орын – Флинс Лес Мюро, Флинс Рено зауытының жанындағы аймақ болды, бірақ ол да 2009 жылдың 1 желтоқсанында тоқтатылды. 2010 және 2011 жылдары Формула 1 күнтізбесінде Франция Гран-приі болған жоқ, алайда Пол Рикард трассасы 2012 жылға үміткер болды. 10 француз пилоты Франция Гран-приін жеңіп алды; 7 пилот Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, ал 3 пилот Формула 1 чемпионаты кезінде жеңіске жетті. Француз пилоты Ален Прост үш түрлі трассада алты рет жеңді; алайда неміс пилоты Михаэль Шумахер сегіз рет жеңді – бұл кез келген Гран-приде жеңіске жеткен пилоттардың рекордты саны (содан бері Льюис Гамильтон Ұлыбритания және Венгрия Гран-прилерін де сегіз рет жеңіп алды). Монаколық пилот Луи Широн бес рет жеңіп алды, ал аргентиналық пилот Хуан Мануэль Фанхио мен британдық пилот Найджел Манселл екеуі де төрт рет жеңіске жетті.
Ле Кастелетке оралу
2016 жылдың желтоқсанында 2018 жылы Поль Рикард трассасында Франция Гран-приі қайта оралатыны және 2022 жылға дейін Франция Гран-приін өткізуге келісімшарт жасалғаны расталды. 2020 жылдың 13 сәуірінде Франция президенті Эммануэль Макрон елге жолдаған мәлімдемесінде COVID-19 пандемиясының салдарынан қоғамдық шараларға қойылған шектеулер шілде айының ортасына дейін сақталатынын, 28 маусымға жоспарланған 2020 жылғы Франция Гран-приінің кейінге жылдырылу қаупі бар екенін хабарлады. Жарыс кейіннен тоқтатылды және 2020 жылғы чемпионатқа қайта жадбалану жоспары болған жоқ. Жарыс 2021 жылғы маусымда қайтадан өтті. Франция Гран-приінің ұйымдастырушылары жарыстың 2023 жылғы күнтізбеге енбейтінін растады, олар басқа Гран-прилермен кезегімен өткізуге ниетті екенін мәлімдеді.