Кіріспе
Қалқалар туысы Ophisaurus (грекше "жылан қалқасы") – Anguinae тайыншасына жататын, сырт көрінісімен жыланға ұқсайтын аяқсыз қалқалар туысы. Оларды түйінді жыландар, шыны жыландар немесе шыны іріңкелер деп атайды, себебі олардың құйрықтары оңай үзіледі; көптеген қалқалар сияқты, олар құйрығының бір бөлігін түсіріп, жыртқыштардан қорғану қабілетіне ие, ол шыны сияқты бірнеше бөлікке бөлінуі мүмкін. Құйрық қозғалып тұрып, жыртқыштың назарын аударады, ал іріңке қозғалмай қалып, қашуға мүмкіндік алады. Дене салмағының осылай үлкен жоғалуын толықтыру үшін көп күш жұмсау қажет, және оны толықтыруға жылдар уақыт кетіп сіңіруі мүмкін. Осы қабілетке қарамастан, жаңа құйрық көбінесе бастапқы құйрықтан кіші болады. Көптеген түрлердің аяқтары болмаса да, олардың бас пішіні, қозғалмалы қабақтары және сыртқы құлақ тесіктері оларды қалқалар екенін көрсетеді. Кейбір түрлерінің артқы жағында өте кішкентай, түйіндей аяқтары болады. Бұл – қазба мүшелер, яғни олар бұрын дамылған мақсаты болған, бірақ қазір қолданылмайды. Олардың ұзындығы 2 метрге жетеді, бірақ оның үштен екі бөлігі құйрықтан тұрады. Шыны іріңкелер жәндіктермен, өрмекшілермен, басқа ұсақ жорғалаушылармен және жас кеміргіштермен қоректенеді. Олардың тамақтануы жақ сүйектерін айыру қабілетінің болмауымен шектеледі. Кейбір шыны іріңкелер тірі туады, бірақ көпшілігі жұмыртқа салады.
Ophisaurus (from the Greek 'snake lizard') is a genus of superficially snake like legless lizards in the subfamily Anguinae. Known as joint snakes, glass snakes, or glass lizards, they are so named because their tails are easily broken; like many lizards, they have the ability to deter predation by dropping off part of the tail, which can break into several pieces, like glass. The tail remains mobile, distracting the predator, while the lizard becomes motionless, allowing eventual escape. This serious loss of body mass requires a considerable effort to replace, and can take years to do so. Despite this ability, the new tail is usually smaller than the original. Although most species have no legs, their head shapes, movable eyelids, and external ear openings identify them as lizards. A few species have very small, stub like legs near their rear vents. These are vestigial organs, meaning they once served an evolved purpose but are no longer used. They reach lengths of up to , but about two thirds of this is the tail. Glass lizards feed on insects, spiders, other small reptiles, and young rodents. Their diets are limited by their inability to unhinge their jaws. Some glass lizards give birth to live young but most lay eggs.
Тамақтандыру
Олардың рационы негізінен буынтұқымдылардан тұрады, ал ірі жануарлар - бұқақтар мен кішкентай сүтқоректілерді жейді.
Түрлер
Ophisaurus (sensu lato) туысына екі монофилеттік бауырлас топша жатады, біреуі Солтүстік Америкаға тән, екіншісі Азияда кездеседі, соңғысы кейде жеке Dopasia туысы деп есептеледі.
Қалдық деректері
Ophisaurus sensu lato бір кездері Еуропада кеңінен таралған, алғаш рет эоцен дәуірінде пайда болды, таралу аймағы миоцен дәуірінде ең жоғары деңгейге жеткен. Плиоценнің соңына қарай олардың ареалы Жерорта теңізімен шектелді. Еуропадағы Ophisaurus-тың ең жас қалдықтары Испанияның оңтүстігінен табылды, олар шамамен 800 000 жыл бұрынғы ерте-орта плейстоцен кезеңіне жатады. Бұл кемігуге температураның төмендеуі және мұз басудың басталуына байланысты құрғақшылықтың күшеюі себеп болды. Ophisaurus sensu lato, ең алдымен, Еуропадан Азияға, содан кейін Азиядан Берингия арқылы Солтүстік Америкаға тараған болуы мүмкін. Солтүстік Америкадағы Ophisaurus-тың ең ежелгі қалдықтары кеш миоценге жатады.