Кіріспе
Компьютерде қолданылатын графикалық пайдаланушы интерфейстерінің түсінігі
Компьютерлік техникада, жұмыс үстелі метафорасы – графикалық пайдаланушы интерфейстерінде қолданылатын, пайдаланушылардың компьютермен оңай әрекеттесуіне көмектесетін біріктіруші түсініктер жиынтығы. Жұмыс үстелі метафорасы компьютер мониторын пайдаланушының үстелінің беті ретінде қарастырады, онда құжаттар мен құжаттар бумалары сияқты объектілерді орналастыруға болады. Құжатты терезе арқылы ашуға болады, ол жұмыс үстеліндегі құжаттың қағаз түріндегі көшірмесін білдіреді. Үстелге арналған аксессуарлар деп аталатын шағын бағдарламалар да бар, мысалы, үстел калькуляторы немесе жазба кітапшасы және т.б. Жұмыс үстелі метафорасының өзі, жұмыс ортасының әртүрлі нұсқалары арқылы кеңейтіліп, дамытылды, себебі компьютер мүмкіндіктеріне қол жеткізу және оның қолдану ыңғайлылығы, әдетте, метафораның "тазалығын" сақтаудан маңыздырақ. Сондықтан жұмыс үстелінде қоқыс жәшіктерін, сондай-ақ дискілер мен желілік томдарды (оларды әдетте жұмыс үстелінде кездеспейтін файлдық шкафтар деп қарастыруға болады) табуға болады. Мәзірлер немесе тапсырмалар панелі сияқты басқа мүмкіндіктердің нақты жұмыс үстелінде тікелей аналогтары жоқ, бірақ бұл ортаға және ұсынылған функцияға байланысты өзгеруі мүмкін; мысалы, таныс қабырға күнтізбесі кейде жұмыс үстеліне жататын тапсырмалар панелі немесе мәзір панелі арқылы көрсетілуі немесе басқаша қол жетімді болуы мүмкін.
Тарих
Үстел метафорасын алғаш рет Алан Кей, Дэвид Смит және басқалар 1970 жылы Xerox PARC-те енгізді және PARC ғалымдары әзірлеген инновациялық бағдарламалық қамтамасыздардың сериясында дамытылды. Үстел метафорасының алғашқы нұсқасын қолданған алғашқы компьютер эксперименталды Xerox Alto болды, ал осы интерфейсті қабылдаған алғашқы коммерциялық компьютер Xerox Star болды. Қатысты ақпаратты қамтитын терезе басқару элементтерін пайдалану үстел метафорасынан бұрын пайда болды, оның алғашқы нұсқасы Дуглас Энгельбарттың «Барлық демонстрациялардың анасы» атты жұмысында кездеседі, бірақ PARC оны Smalltalk тілінің ортасына енгізді. Нарықтағы алғашқы үстелге ұқсас интерфейстердің бірі Magic Desk I бағдарламасы болды. 1983 жылы Commodore 64 үй компьютері үшін картридж ретінде құрастырылған өте қарапайым GUI төмен ажыратымдылықтағы жұмыс үстелінің суретін ұсынды, онда телефон, шумақтар, калькулятор және т.б. болды. Пайдаланушы өз таңдауын видео ойындарда қолданған джойстикпен басқарылатын қолды бейнелейтін спрайтты жылжыту арқылы жасады. Экрандағы опциялар джойстиктің «ату» түймесін басу арқылы таңдалды. Magic Desk I бағдарламасы дыбыс эффектілерімен толыққанды графикалық түрде эмуляцияланған теріскеш машинасына ие болды. Басқа қолданбалардың ішінде калькулятор, ролодекс ұйымдастырушы және терминал эмуляторы бар. Файлдарды жұмыс үстелінің шумақтарына архивтеуге болады. Сондай-ақ, қоқыс жәшігі де болды. Үстел метафорасын бұрынғы командалық жол интерфейсінен гөрі стандартты мүмкіндік ретінде пайдаланып, танымал еткен алғашқы компьютер 1984 жылы шыққан Apple Macintosh болды. Үстел метафорасы қазіргі заманғы жеке компьютерлерде кең таралған; ол қазіргі заманғы операциялық жүйелердің көптеген жұмыс үстел орталарында кездеседі: Windows, сондай-ақ macOS, Linux және басқа Unix сияқты жүйелерде. BeOS көптеген басқа жүйелерге қарағанда үстел метафорасын қатаң сақтады. Мысалы, сыртқы қатты дискілер «жұмыс үстелінде» пайда болды, ал ішкі дискілерге компьютерді бейнелейтін белгішеге басу арқылы кіруге болады. Қарама-қарсылығы, Mac OS барлық дискілерді әдепкі бойынша жұмыс үстелінде орналастырады, ал Windows-та пайдаланушы дискілерге «Компьютер» деп белгіленген белгіше арқылы кіре алады. Amiga-ның үстел метафорасы үшін қолданылған терминология тікелей шеберхана жаргонынан алынған. Жұмыс үстелі Workbench деп аталды, бағдарламалар құралдар деп аталды, кішкентай қосымшалар (апплеттер) – құралдар, каталогтар – шумақтар және т.б. Объектілердің белгішелері анимацияланған және каталогтар ашық немесе жабық ретінде көрсетілген шумақтар түрінде бейнеленді. Классикалық Mac OS және macOS жұмыс үстеліндегідей, дискета немесе CD-ROM дискіге енгізілген кезде жұмыс үстелінде тиісті белгіше пайда болады, өйткені ол физикалық дискетаның немесе CD-ROM-ның жұмыс үстелі бетіндегі виртуалды көшірмесі болды.
though it was incorporated by PARC in the environment of the Smalltalk language. One of the first desktop like interfaces on the market was a program called Magic Desk I. Built as a cartridge for the Commodore 64 home computer in 1983, a very primitive GUI presented a low resolution sketch of a desktop, complete with telephone, drawers, calculator, etc. The user made their choices by moving a sprite depicting a hand pointing by using the same joystick the user may have used for video gaming. Onscreen options were chosen by pushing the fire button on the joystick. The Magic Desk I program featured a typewriter graphically emulated complete with audio effects. Other applications included a calculator, rolodex organiser, and a terminal emulator. Files could be archived into the drawers of the desktop. A trashcan was also present. The first computer to popularise the desktop metaphor, using it as a standard feature over the earlier command line interface was the Apple Macintosh in 1984. The desktop metaphor is ubiquitous in modern day personal computing; it is found in most desktop environments of modern operating systems: Windows as well as macOS, Linux, and other Unix like systems. BeOS observed the desktop metaphor more strictly than many other systems. For example, external hard drives appeared on the 'desktop', while internal ones were accessed clicking on an icon representing the computer itself. By comparison, the Mac OS places all drives on the desktop itself by default, while in Windows the user can access the drives through an icon labelled "Computer". Amiga terminology for its desktop metaphor was taken directly from workshop jargon. The desktop was called Workbench, programs were called tools, small applications (applets) were utilities, directories were drawers, etc. Icons of objects were animated and the directories are shown as drawers which were represented as either open or closed. As in the classic Mac OS and macOS desktop, an icon for a floppy disk or CD ROM would appear on the desktop when the disk was inserted into the drive, as it was a virtual counterpart of a physical floppy disk or CD ROM on the surface of a workbench.