Кіріспе

20 ғасырдағы американдық поэзиядағы бағыт. Конфессионалдық поэзия немесе "конфессионализм" – 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында АҚШ-та пайда болған поэзия стилі. Кейде постмодернизмнің бір түрі ретінде жіктеледі. Ол жеке немесе "Мен" поэзиясы ретінде сипатталады, ол жеке тәжірибе, психика және жеке травманың шектен тыс сәттеріне, соның ішінде бұрын және кейде әлі де табу саналатын мәселелерге – психикалық ауру, сексуалдық қатынастар және өзіне-өзі қол жұмсау сияқты тақырыптарға ден қояды. Әдебиет сыншыларының пікірінше, ақынның жеке тәжірибемен айналысуы – 20 ғасырдағы қорқынышты әлеуметтік шындықтардан қашып құтылуға жасалған әрекет. Холокост, суық соғыс және ядролық қарудың таралуынан туындаған өмірлік қауіп сияқты оқиғалар конфессионалдық ақындар мен олардың оқырмандары үшін қоғамдық мәселелерді ауыр етіп көрсетті. Конфессионалдық ақындар сонымен қатар 1950 жылдары отбасылық өмірдің идеалдануына қарсы тұрып, өз үйлеріндегі бақытсыздықтарды ашты. "Конфессионалдық поэзия" мектебі 1950-1960 жылдары американдық поэзияны қайта анықтаған ақындармен байланысты болды, олардың ішінде Роберт Лоуэлл, Сильвия Плат, Джон Берриман, Энн Секстон және В. Д. Снодграсс бар. Розенталь мойындауды басқа лирикалық поэзиядан (Розентальдың айтуынша) "әдеттегі тыныш немесе жеке ұяттан тыс" жайлы сенім білдіру арқылы ажыратты. Розенталь бұрынғы мойындауларда әдетте ақынның "нақты бетін" жасырған "маска" болғанын атап өтті және "Лоуэлл масканы алып тастады. Оның сөйлеушісі сөзсіз өзі, ал "Өмір зерттеулерін" жеке құпиялардың ұятты сериясы ретінде ойламау қиын, оларды ешкімге жария етуге міндетті емес". Кеньон шолуында Джон Томпсон кітапты қарап отырып былай деп жазды: "Бұл өлеңдер үшін әдептілік мәселесі енді жоқ. Олар жеңіске жетті: олар поэзияның аумағын кеңейтті". Дегенмен, "Өмір зерттеулері" жарық көрмес бұрын "ияғару" стиліне қатысты айқын қадамдар жасалды. Делмор Шварцтың мойындау өлеңі "Жаратылыс" 1943 жылы жарық көрген; ал Джон Берриман 1947 жылы бірінші әйелі Эйлинге тұрмыста болған кезінде Крис есімді әйелмен болған неке адалдығын бұзу туралы сонеттер тізбегін жазған (бірақ сонеттерді жариялау оның әйеліне қарым-қатынасын ашып берер еді, сондықтан Берриман 1967 жылға дейін, бірінші әйелінен ажырасқаннан кейін ғана "Берриманның сонеттері" деп аталатын тізбегін жариялады). Снодграсс "Жүректің инесі" еңбегінде өзінің ажырасуы туралы жазады, сонымен қатар "Өмір зерттеулерінен" бұрын жарық көрді. Дегенмен, "Өмір зерттеулері" – оқырман қауымның назарын аударған және "ияғару" деп аталатын алғашқы кітап болды. Ең танымал "ия" өлеңдері "Өмір зерттеулері" кітабының соңғы бөлімінде болды, онда Лоуэлл психикалық аурумен күресуіне және Массачусетс штатындағы Маклин психиатриялық ауруханасына жатқызылғанына сілтеме жасайды. Плат "Өмір зерттеулеріндегі" осындай өлеңдердің әсеріне қатысты сұхбатында былай деді: "Мен Роберт Лоуэллдің "Өмір зерттеулерімен" бірге келген жаңа серпіліс деп санаймын, бұл өте маңызды, өте жеке, эмоционалдық тәжірибеге жасалған зор серпіліс деп санаймын, ол менің ойымша ішінара табу болды. Мысалы, Роберт Лоуэллдің психиатриялық ауруханада болған оқиғалары туралы жазған өлеңдері маған қатты әсер етті". А. Альварес, алайда, "Өмір зерттеулеріндегі" кейбір өлеңдер "психоанализ процестеріне қарағанда поэзияға көбірек көңіл бөлгендіктен сәтсіздікке ұшырады" деп есептеді, ал Майкл Хофман Лоуэллдің шығармасының сөздік құндылығын "мен "C сөзін "Конфессионализм" деп атаймын" деп атады. 1950 жылдардың соңында Бостон университетінде оқытқан поэзия сабағында Лоуэлл бірнеше танымал американдық ақындардың шығармаларында конфессиялық тақырыптарды шабыттандырды. 1955 жылы Лоуэлл университеттегі лауазымға өтініш берді, ол психиатрының ұсынысына негізделген, ол Лоуэллге биполярлық бұзылыстың әсерін азайтуға көмектесетін өмірдегі күнделіктілікті құруды ұсынды. Лоуэллдің класына көптеген талантты ақындар, соның ішінде Энн Секстон мен Сильвия Плат келді. 1958 жылы Секстон осы сыныпқа түсіп, Лоуэллмен жұмыс істегендіктен, оның өлеңдік дауысы қалыптасты. 1958 жылы Сильвия Плат та Лоуэллдің курсына қосылды. Лоуэлл мен Секстонның өлеңдеріндегі жеке тақырыптарға тап болғаннан кейін Плат өзі де мойындау тақырыптарына тартылып, оларды өз жұмысына енгізе бастады.

Қосымша өзгерістер

Американың "иягерлік" поэзия мектебінің басқа маңызды туындылары Платтың "Ариэль", Беррименнің "Ұйдағы әндері" және Секстонның "Бедламға және жартылай кері қайту" кітаптарын қамтиды, бірақ Берримен өзі бұл атауды "ашумен және жек көрумен" қабылдамады: "Бұл сөздің мағынасы жоқ. Мен «иягерлік» деп дін қызметкерімен әңгімелесетін орынды түсінемін. Мен жеке өзім он екі жасымнан бері мойындауға бармадым". Адриен Рич – маңызды, бірақ көшкінші тұлға болды; ал 1980-жылдары пайда болған ең белгілі, саналы түрде "иягерлік" ақындардың бірі – Шэрон Олдс, оның Гинзбергтің еңбектеріне негізделген, тыйым салынған сексуалдық тақырыптарға ден қоюы болды.

Ықпал

1970 және 1980 жылдары Шарон Олдс, Мари Хоу және Франц Райт сияқты көптеген ақындар мен жазушылар, конфессионалдық поэзияның белгілеген үлгісімен, тыйым салынған жеке өмірлік тәжірибе, психика және жеке бастың зерттелуі, сондай-ақ балалық шақ пен ересек өмірдегі ауыр жағдайлардың ашылуы сияқты тақырыптары арқылы күшті ықпалға түсті. 1985 жылы жарияланған эссесінде ақын Стэнли Куниц Лоуэллдің "Өмір зерттеулері" еңбегінің "Т. С. Элиоттың "Шөлді жер" кітабынан кейінгі заманауи өлеңдердің ең ықпалды кітабы болғанын" жазды. Питер Габриэль, Моррисси және Мадонна сияқты әртістер Сэкстонның өздерінің шығармаларына әсер еткенін айтты.

Сын

1977 жылы "Paris Review" журналына берген сұхбатында Ричард Уилбур конфессиялық поэзияны сынға алып, былай деді: "Поэзияның бір міндеті – көтере алмайтынды көтерерлік ету, жалғанмен емес, айқын, нақты бетпе-бет кездесу арқылы. Тіпті ең көңілді ақын да адамның тағдырының бір бөлігі ретінде азабымен күресуі керек; ол шағымданып, жеке бақытсыздықтарына ден қоймауы тиіс." Deep Image ақыны Роберт Блай да осыған ұқсас сын айтқан. Кейбір әдеби сыншылар осы авторлардың көптеген арасында белгілі болуға ортақ ұмтылысын байқады. 1950 жылдары халық мәдениетінің кеңеюімен бірге, конфессиялық поэзия оқырмандарға автордың жеке қиындықтарын егжей-тегжейлі көрсетті. Конфессиялық ақындардың алған зор назарына байланысты, кейбір әдеби сыншылар осы қозғалысты мәшһүрлік мәдениетінің бір түрі деп санайды. Конфессиялық поэзияға қарсы реакция ретінде "Тіл ақындары" деп аталатын әдеби қозғалыс құрылды, олардың бастапқы нүктесі ретінде Гертруда Стайн, Уильям Карлос Уильямс және Луи Зукофскийдің ерте модернистік поэзиясы алынды. Осыған қарамастан, Тіл поэзиясы американдық поэзиядағы постмодернизмнің бір үлгісі деп есептеледі. Конфессиялық поэзияға қарсы ең күрделі реакция – Жаңа формализм, ол ұйқасты, өлшемді және повестволық поэзияға қайта оралуды жақтады. Жаңа формализм 1970 және 80-жылдардың басында "бейбі бум" буынының жас ақындары еркін өлең мен конфессиялық поэзияның басымдығына қарсы күресуге кіріскен кезде басталды. 1981 жылы Жаңа формалист ақыны Р. С. Гвинн "Нарциссиад" атты туындысын жариялады, оны әдеби сыншы Роберт Макфилипс кейіннен "қазіргі заманғы ақындарды сынаған Папалық пародикалық эпос" деп атады.