Орталық сақалды жоба (Pogona vitticeps) сипаттамасы

Кіріспе

Кескелті түрі

Орталық қашықтық кескелті (Pogona vitticeps), сондай-ақ ішкі қашықтық кескелті деп те аталады, ол Австралияның шығыс және орталық бөліктеріндегі құрғақ және жартылай құрғақ аймақтарында таралған агамды кескелтінің бір түрі.

Сипаттама

Жетілген сақалды айдаһарлардың ұзындығы шамамен 60-63 сантиметрге (екі футқа) жетеді, ал құйрығы оның жартысынан астамын құрайды. Жыныстық диморфизм байқалады, себебі еркектерді әйелдерден кеңрек клоакалық тесік, кең құйрық табаны, ірі және бұрышты бас, жақсы дамыған шашты (гутуральді қуыс) және гемипендердің болуымен ажыратуға болады. Еркектерде әйелдерге қарағанда бекіткіш тесіктері көбірек (оларды артқы аяқтардың астыңғы жағында балауыз тәрізді дөңестер түрінде көруге болады). Сақалды айдаһарлардың қабықшасының түсі әртүрлі болуы мүмкін, ашық қоңыр, қызғылт қоңыр, қызыл, сары, ақ және қызғылт сары түстердің қоспаларынан басталады. Сонымен қатар, хоббистер мен мамандардың селекциялық жұмысының арқасында көптеген әдемі түсті "морфтар" бар. Хамелеондар сияқты, сақалды айдаһарлар да көңіл-күйіне байланысты түсін шамалы өзгерте алады. Олар сондай-ақ, мойын, бас және денесінің екі жағында орналасқан үшкір қабықшаларын көтере алады, өкпелеріне ауа толыққанша толтыру арқылы, осылайша жыртқыштарға ірі көрінеді. Сырттан өткір көрінетін өскіндер мен тіректер шындығында өте жұмсақ және нәзік, бірақ жыртқыш құстар, түлкілер, жабайы иттілер немесе динголар сияқты жыртқыштарға жағымсыз болуы мүмкін. Қоршауға түскенде немесе қауіп сезгенде, сақалды айдаһар денесін жерге жастырып, қабырғасын кеңейтіп, аузын ашып, "сақалын" (гутуральді қуысын) кеңейтеді. Гутуральді қуыс – бұл түрдің "борода" деген лақап атын беруге себеп болған және қауіп төнгенде немесе жұптасу кезінде түсі қоюлануы мүмкін. Бұл екі белгі де адамның сақалына ұқсас. Еркектердің "сақалы" әдетте әйелдерге қарағанда қараңғырақ болады, ал жұптасу маусымында және құдалану кезінде ол қараға жуық түске боялады. Сақалды айдаһар, көптеген агамалар сияқты, қозғалыс кезінде денесін толығымен жерден көтеруге мүмкіндік беретін күшті аяқтарына ие. Бұл ыстық жерден жылудың сіңуін азайту және дененің астындағы ауа ағынын жақсарту үшін жасалады. 2014 жылы жүргізілген зерттеу P. vitticeps-тің пигментация өзгерісінде эндогендік тәуліктік ритмнің бар екенін көрсетті: күн сәулесіне ұшырағанда кесірткеңнің арқалық терісі қою болады, ал қараңғыда ашық түске енеді. Ұзақ қараңғылықта (субъективті түнде) кесірткеңнің арқалық терісі ең ашық түске ие болады. Pogona тұқымдасының көптеген түрлерінде маңдайдың ортасында орналасқан "үшінші көз" (париетті көз) болады, ол фоторецептор болып табылады. Бұл ерекшелік терморегуляция мен гормоналды реттеуге жауапты және, мүмкін, кесірткелерге маусымға, ауа райына және т.б. байланысты шешімдер қабылдауға көмектеседі. 2020 жылдың наурыз айында орталық сақалды айдаһарды зерттеу 580 нанометрден төмен толқын ұзындығы бар жарық париетті көзден өткенде жарыққа тәуелді магниттік сезімнің пайда болатынын анықтады.

Mature bearded dragons can reach a total length of around , or two feet, with the tail accounting for more than half of that. Some sexual dimorphism is present, as males can be distinguished from females by a wider cloacal opening, a wider tail base, a larger and more angular head, a more developed beard (guttural throat pouch), and the obvious possession of hemipenes. Males also have more pronounced femoral pores than females (these can be seen as waxy bumps on the underside of the back legs). Bearded dragons can vary widely in scale colouration, ranging from a blend of light brown, reddish brown, red, yellow, white and orange; additionally, many interesting colour "morphs" exist today, thanks to selective breeding by hobbyists and professionals. Somewhat like chameleons, bearded dragons are capable of inducing moderate changes in coloration based on mood. Additionally, they can slightly raise the pointed scales that run along either side of their throat, neck, head and torso by inhaling air into their lungs to maximum capacity, thus appearing larger to predators. The sharp looking growths and protrusions are, in actuality, quite soft and delicate to the touch, but may be off putting to predators such as birds of prey, foxes, feral dogs or dingos. When cornered or threatened, a bearded dragon will flatten its body against the ground, expand its rib cage outwards, open its mouth and expand its "beard" (guttural pouch; similar to a frilled lizard’s defense tactics, albeit on a smaller scale). The guttural pouch is what essentially earns the species its nickname of "beardie", and can darken in color when threatened or during courtship or territorial displays. Both of these characteristics appear similar to a human's beard. Males typically have a darker "beard" than females, and during mating season and courtship it will typically darken to near black. The bearded dragon, like most agamid lizards, has strong legs which enable it to lift its body completely off the ground while it moves. This is done to reduce heat absorption from the hot ground, and facilitates airflow under the body. A study conducted in 2014 established the existence of endogenous circadian rhythm in pigmentation changes in P. vitticeps; if exposed to sun, the dorsal skin of the lizard becomes darker, and if exposed to darkness, it becomes lighter. Under constant darkness (i. e. in the subjective night), the lizard's dorsal skin becomes the lightest. Many species of Pogona have a parietal eye (or "third eye"), a photoreceptor found on the center of the forehead. This unique feature is responsible for thermoregulation and hormone regulation, and possibly helps the lizards make decisions based on the seasons, weather, etc. A March 2020 study of the central bearded dragon found that light dependent magnetoreception occurs when light with a wavelength under 580 nanometers enters the parietal eye.

Көбею

Жыныстық жетілу жасы өлшенбеген, бірақ шамамен бір немесе екі жыл деп есептеледі. Сақалды айдаһардың жыныстық жетілуін анықтауда дене мөлшері мен өсу қарқыны жастан маңыздырақ. Әдетте олардың жынысы генетикалық тұрғыдан анықталады. Еркектердің жыныс хромосомалары ZZ, ал әйелдердің жыныс хромосомалары ZW. Дегенмен, жұмыртқалары 32°C жоғары температурада инкубацияланғанда кейбір генетикалық еркектер әйел болып туылуы мүмкін. Бұл әйелдер өте құнарлы, кейде ZW әйелдерге қарағанда көбірек жұмыртқа туады. Жастар кезінде жынысы өзгерген ZZ әйелдері, салыстырмалы құйрық ұзындығы және қайраттылығы тұрғысынан ZZ еркектерге ұқсайды. Алайда, ересек болғанда жынысы өзгерген ZZ әйелдерінде ZZ еркектерге тән үлкен бас және күшті тістеу күші болмайды, және олар ZW әйелдеріне көбірек ұқсайды. Бүгінгі күні тұтқында өсірілген сақалды айдаһарлардың көп бөлігінің 1970 жылдары Австралиядан заңсыз әкелінген аналықтардан тарағаны есептеледі. Австралия сол кезде жергілікті түрлерін импорттауға және экспорттауға тыйым салды, соның салдарынан Австралиядан тыс жерде табылған кез келген сақалды айдаһар тұтқында өсірілген, қолмен күтілген және жас кезінен адаммен әрекеттесуге үйретілген болуы керек. Австралияның экспортқа қарсы саясаты сонымен қатар сақалды айдаһарлардың (іс жүзінде, шетелде табылған барлық австралиялық түрлердің) жабайыдан күштеп алынбауына немесе браконьерлік қылмауына және қара нарық арқылы бүкіл әлемге тасымалданбауына кепілдік береді, мысалы, Мадагаскардың сирек және сезімтал хамелеондары, гекондары және бақалары сияқты. Алайда, бүкіл әлемде тұтқында ұсталған сақалды айдаһарларға Агамид аденовирусы қауіп төндіреді, бұл жануардың иммундық жүйесін әлсіретіп, басқа аурулардан өлімге алып келетін, ВИЧ сияқты вирус. Дегенмен, инфекцияның көп бөлігі симптомсыз өтеді. Симптомсыз жұқтырған жануарларда ешқандай белгі байқалмайды, бірақ олар аурудың белсенді тасымалдаушылары болып табылады және басқа сақалды айдаһарларды жұқтыра алады. Барлық секіргіштер мен қосмекенділер сияқты, тұтқындағы сақалды айдаһарлар да диетасында жеткілікті кальций болмаса, метаболикалық сүйек ауруына (МСА) шалдығуы мүмкін, бұл адамдағы остеопорозға ұқсас жағдай. Әр тамақтандыру алдында жәндіктердің жемін немесе өсімдік материалдарын тозаңдау үшін көптеген қосымшалар сатылады. Сонымен қатар, олар әуесқойлықпен жұтылған декоративтік құм, қиыршық тас немесе тіпті оларға арналмаған жәндіктерден туындаған ішек түйілуіне немесе ас қорытудың бұзылуына ұшырауы мүмкін. Әйел жұмыртқа салуға дайын болғанда, әдетте тамақтануын тоқтатып, уақытының көп бөлігін қазуға жұмсайды. Арқалық қабыршақтары жетілмеген морф "қырқалы сақалды айдаһар" деген атпен террариумдарда танымал.

The age of sexual maturity has not been measured, although it is estimated to be about one or two years. Body size and growth rates are more important than age when determining sexual maturity in bearded dragons. Normally their sex is determined genetically. Males have ZZ sex chromosomes, females ZW. However, when their eggs are incubated at temperatures above 32 °C (90 °F) some genetic males are born female. These females are fertile, sometimes producing more eggs than the ZW females. As juveniles, the sex reversed ZZ females resemble ZZ males with respect to relative tail length and boldness. However, as adults sex reversed ZZ females lack the larger head and greater bite force of ZZ males and more closely resemble ZW females. The majority of captive bred bearded dragons today are thought to have originated from stock illegally exported from Australia during the 1970s. Australia has since prohibited the importation and exportation of its native species, thus guaranteeing any bearded dragons found today outside of Australia have been captive bred, hand raised and socialized with human interaction from a very young age. The anti exportation policies in Australia also ensures that bearded dragons (and indeed all Australian species found abroad) are not forcibly taken or poached from the wild and shipped around the globe via the black market—as is the case with Madagascar's rare and sensitive chameleons, geckos and frogs, for example. However, captive bearded dragons worldwide are threatened by Agamid adenovirus, an HIV like virus that compromises the immune system of the animal, and leads to death from other diseases. Still, the majority of the infections are subclinical. Subclinically infected animals show no symptoms, but are active carriers of the disease and will thus infect other bearded dragons. As with nearly all reptiles and amphibians, captive bearded dragons are commonly susceptible to metabolic bone disease (MBD) if not provided with adequate calcium in the diet, a condition similar to human osteoporosis. Numerous supplements are available for sale to dust insect prey or plant matter with before each feeding. Additionally, they may be at risk of constipation or digestive impactions from inadvertently ingesting decorative sand, gravel or even insects that are inappropriately sized for them to consume. When the female is ready to lay eggs, she will generally stop eating, and spend most of her time trying to dig. A morph with underdeveloped dorsal scales is popular as a terrarium pet under the name of "leatherback bearded dragon".