Германиядан АҚШ-қа көшкен ойлап табушы Генрих Гёбель

Кіріспе

Неміс туған америкалық өнертапқыш

Генрих Гёбель немесе Генри Гёбель (20 сәуір 1818 – 4 желтоқсан 1893) – неміс туған америкалық дәл механик және өнертапқыш. 1848 жылы Нью-Йорк қаласына көшіп келді және өмірінің соңына дейін сонда тұрды. 1865 жылы Америка азаматтығын алды. 1893 жылы журналдар мен газеттерде 25 жыл бұрын Гёбель Томас Альва Эдисонның 1879 жылы ойлап тапқан шамдарымен салыстыруға болатын қыздырғыш шамдарды жасағаны туралы хабарланды. Гёбель патент алуға үміткер болған жоқ. 1893 жылы Эдисон электр жарық компаниясы үш шам өндіруші компанияны Эдисонның патентерін бұзды деп сотқа берді. Бұл компаниялардың қорғаушылары Эдисонның патенті 25 жыл бұрын Гёбельдің осыған ұқсас өнертабысы болғандықтан жарамсыз деп мәлімдеді, бұл "Гёбель қорғанысы" деп аталды. Төрт сот судьялары күмән білдірді; мәлімделген өнертабысқа нақты және сенімді дәлелдер жеткіліксіз болды. 2007 жылы жарияланған зерттеу жұмысы Гёбель қорғанысының алаяқтық екенін көрсетті. Гёбель қайтыс болғаннан кейін, кейбір елдерде ол практикалық қыздырғыш шамның нағыз өнертапқышы деген аңыз пайда болды. Гёбель тігін машиналарын жақсарту (1865), Гейслер сорғысын жақсарту (1882) және қыздырғыш шамдардағы көміртегі жіптерін металл сымдарға қосу (1882) техникасына патенттер алды. Бұл үш патенттің техникалық дамуға ешқандай әсері болмады.

Спринг, Германия 18181848

1818 жылғы 20 сәуірде Генрих Гёбель Германияның Ганновер қаласына жақын Спринг қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Генрих Кристиан Гёбель бағбан болған, кейін шоколадты үйден-үй сатумен айналысқан. Анасының аты Мари Элеонора (ағылшынша Marie Eleonore née Hüper) болды. Сол кезде Спринг – Ханновер патшалығында 2000-нан аз тұрғыны бар шағын ауыл еді. Көбісі ауыл шаруашылығымен шұғылданды. Генрих Гёбель 1832 жылы мектепті нашар бағамен бітірді. Бір мұғалім: «Оның ойлау қабілеті жоғары сияқты. Нашар бағаларының себебі ұзаққа созылған ауруынан болуы мүмкін», – деген пікір білдірген. 1834 жылы Спрингтегі шебер құлыпшы Герхард Линде Гёбельді үш жылға шәкірттікке алды. Гёбельдің осы шәкірттігін аяқтаған-аяқтамағаны белгісіз. 1837 жылы Гёбель жөндеуші механик болып жұмыс істеуге кірісті. Кейін, 1850 жылдары Нью-Йоркте ол дүкенінің визиткасында 1837 жылды бизнесінің негізін қалау күні деп көрсеткен. 1844 жылы Гёбель Софи Любке Родевигке үйленді. Құжаттарда ол сағатшы мамандығын көрсеткен. Сағатшылыққа оқығанына куәлік ететін дерек жоқ. Гёбель тәжірибелі механикпен салыстыратын жұмысты істеп үйренген болуы мүмкін. Ол сағаттарды жөндеу және сатумен айналысқан. 1846 жылы ұлы Иоганн Карл, ал 1848 жылы қызы Мари Софи дүниеге келді. 1848 жылы, 30 жасында Гёбель отбасымен Нью-Йорк қаласына көшіп кетті. Олар Германиядан 1848 жылы J. W. Andrews атындағы желкенді кемемен шығып, 1849 жылдың қаңтарында келді. Кеменің жолаушылар тізімінде ол өзінің кәсібін «механик» деп көрсеткен. Көшіп кету себептері белгісіз.

Нью-Йорк 18491893

Нью-Йорк қаласында Гёбель Монро көшесінде дүкен ашты. Дүкенінің тақырыбы – «Зергерлік, сағаттар және оптика дүкені» болды. Көбірек ақша табу үшін Гёбель телескоп жасады. 1850 және 1860 жылдары ол үлкен телескобын ат арбаға тиеп, кешке Юнион-скверге жиі баратын. Ақы төлегендер телескобы арқылы жұлдыздарды қарауға мүмкіндік алатын. 1893 жылы көптеген адамдар осы телескопты есіне түсірді. 1865 жылдың 23 наурызында ол Америка Құрама Штаттарының Конституциясына адалдық серт берді және осыдан кейін американдық азамат атанды. Құжатқа Генри Гёбель қол қойды. Атын өзгерту 1852 жылдан кейін белгісіз уақытта болған. 1865 жылдың 9 мамырында Гёбель АҚШ-тың No. 47.632 «Тігін машиналарын үшін балға» патентын алды. Ол бұл ойды қызының тігін жұмысын жеңілдету қажеттілігінен тудырған болуы мүмкін. 1872 жылы Гёбель дүкенін Гранд-стрит, 500-ге, ал 1877 жылы Гранд-стрит, 468-ге көшірді. 1881 жылы Гёбель «American Electric Light Co.» компаниясында жұмыс істеді. Ол компания үшін өз дүкенінде көміртекті талшықтар да өндірді. Жарты жылдан кейін ол бұл жұмысты аяқтап, досы Джон Куленкамппен бірге шамдар саласында жеке кәсіп ашуға тырысты. Екеуі де неміс иммигранттарының масондық ложасының мүшелері болды. 1882 жылдың 30 сәуірінде «Нью-Йорк Таймс» газеті Гёбельдің дүкенінде өткен шамдар көрмесі туралы хабарлады. Газетте жарияланған мәліметке сәйкес, Гёбель электр жарығының көпшілік ойлағандай жаңа өнертабыс емес екенін және ол осы жарық түрін Германияда жүрген кезінен білгенін мәлімдеді. Ол 1850 жылдан бері электр шамдарын жасап келе жатқанын, бірақ техникалық егжей-тегжейлі мәлімет бермегенін айтты. Көрмеде қамыс талшықтарынан жасалған, жоғары кедергілі көміртекті талшықтары бар шамдар көрсетілді. 1882 жылы Генрих Гёбельге екі патент берілді: Гейслер вакуумдық сорғылар жүйесін жақсарту және шамдағы көміртекті талшықтар мен металл сымдарды қосу әдісі. 1880-жылдардың соңында Гёбель зейнетке шығып, оның ұлы Генри дүкеннің иесі болды. 1893 жылы Нью-Йорк патенттік адвокаттары Виттер мен Кенион патенттік құқық бұзушылыққа қатысты үш іс бойынша қорғаушы болып тағайындалды. Гёбель олардың негізгі куәгері болды, оның 1882 жылғы оқиғасы «Гёбель қорғанысын» құру үшін пайдаланылды. Генрих Гёбель 1893 жылдың 4 желтоқсанында пневмониядан қайтыс болды. Ол Грин-Вуд зиратында жерленді. «Гёбель қорғанысын» қолданып сот ісін 1894 жылдың мамырына дейін жалғастырды. «American Electric Light Co.» компаниясындағы 1881 жылғы жұмысы, 1882 жылғы патенттері және «Нью-Йорк Таймс» газетінде 1882 жылдың 30 сәуірінде жарияланған хабарлама Генрих Гёбельдің қыздырғыш электр шамдарына қатысты жұмысының ең алғашқы нақты деректері болып табылады. Бұрынғы ешбір дереккөз шамдарға немесе электр саласындағы кез келген жұмысқа қатысты екенін дәлелдемейді. Гёбельдің өзі берген өмірбаянындағы күмәнді мәліметтер тізімде келтірілмеген.

In New York City, Göbel opened a shop in Monroe Street. The title was Jewelry, Horology and Optician's Store. To earn more money, Göbel constructed a telescope. Frequently in the 1850s and 1860s he moved with his large telescope on a horse wagon to Union Square in the evening and by payment of a fee people could use his telescope to observe the stars. In litigations of the year 1893 many persons remembered the telescope man. On March 23, 1865, he took the oath on the Constitution of the United States of America and was henceforth American citizen. The document is signed with Henry Goebel. The change of name took place at an unknown time after 1852. On May 9, 1865, Göbel obtained the U. S. Patent No. 47.632 "Hemmer for sewing machines." Probably he got the idea when thinking about how to make the sewing work of his daughter more easy. Göbel moved his shop to Grand Street 500 in 1872 and to Grand Street 468 in 1877. In 1881, Göbel Goebel worked for the American Electric Light Co. Obviously there was a need for precision mechanics for the construction of electric lamps. Furthermore, he produced carbon filaments in his shop for the company. He finished this work after half a year and tried to start his own business in the field of incandescent light bulbs together with his friend John Kulenkamp. Both were members of a Lodge of
Freemasons of German immigrants. On April 30, 1882 the New York Times reported on an exhibition of incandescent light bulbs in Göbel's shop. According to this report, Göbel claimed the electric light was by no means as new an invention as it was popularly supposed to be and that he knew this kind of light since his time in Germany. He affirmed he produced electric lights since the 1850s without giving technical details. The lamps at exhibition were incandescent light bulbs with carbon filaments of high resistance made of fibres of reed. Two patents were granted to Heinrich Göbel in 1882, an improvement of the Geissler system of vacuum pumps and a solution to connect carbon filaments and metal wires in a light bulb. In the late 1880s, Göbel retired and his son Henry became the owner of the shop. In 1893, New York patent attorneys Witter & Kenyon became defense counsel in three cases of patent infringement. Göbel became their primary witness, with his 1882 story used to create the Göbel defense. Heinrich Göbel died on December 4, 1893, from pneumonia. He was buried at Green Wood Cemetery. The lawsuits with the Göbel defense continued until May 1894. The work for the American Electric Light Co. 1881, the patents from 1882, and the report in the New York Times from April 30, 1882 are the earliest clear sources for work of Heinrich Göbel related to incandescent electric light bulbs. No earlier source is known to prove any kind of relation to incandescent light bulbs or any kind of work in the field of electricity. Doubtful details of the biography of Göbel given by himself are not listed.

1893 және 1894 жылдары "Гёбель қорғанысын" пайдаланған сот ісі

Февральдың 18-і, 1893 жыл. Goebel қорғанысы бойынша соттардың шешімдері. Beacon Vacuum Pump and Electric Company, Бостон, алдын ала тыйым салу қабылданды (Төреші Лебарон Б. Колт). Сәуірдің 21-і, 1893 жыл. Columbia Incandescent Lamp Company, Сент-Луис, алдын ала тыйым салудан бас тартылды (Төреші Мозес Халлетт). Шілде, 20, 1893 жыл. Electric Manufacturing Company, Оконто, алдын ала тыйым салу қабылданды (Милвокидегі сот; Төреші Уильям Х. Семан). Қаңтардың 26-сы, 1894 жыл. Philadelphia Trust Co., Филадельфияның Өндірісшілер клубы және Spreckels Sugar Refining Co., алдын ала тыйым салу қабылданды, Филадельфия (Төреші Ачесон). Мамырдың 1-і, 1894 жыл. Electric Manufacturing Company, Оконто, алдын ала тыйым салу расталды, шағымдану, (Чикагодағы сот; Төреші Джеймс Г. Дженкинс). Қаңтардың 11-і, 1895 жыл. Philadelphia Trust Co, Филадельфия, алдын ала тыйым салу расталды, шағымдану, (Төреші Уэльс), соңғы тыңдау болған жоқ. Қарашаның 19-ы, 1894 жыл. Edison Electric Light Co компаниясының 223.898 АҚШ патентынің мерзімі бітті (1893 жылдан бастап General Electric); Патент 30 қараша, 1879 күні берілді/ 27 қаңтар, 1880 күні расталды.

1892 жылы Edison Electric Light Co. vs. United States Electric Lighting Co. арасындағы 1885 жылдан бастап келе жатқан сот процесі аяқталды. Сот Томас Эдисонның жарық шамға қатысты патенттерін растады. Осы шешімнің негізінде Edison Electric, Бостондағы Beacon Vacuum Pump and Electrical Company; Сент-Луистегі Columbia Incandescent Lamp Company; және Висконсин штатындағы Оконтодағы Electric Manufacturing Company шамдарын өндіруді тоқтату үшін алдын ала тыйым салуды алу үшін сотқа жүгінді. Патенттік мәселелер бойынша адвокаттар Witter & Kenyon компаниясы үш істің де қорғаушысы болды. Олар Эдисонның патенттерін жарамсыз деп мәлімдеді, өйткені бұл 1880 жылы жаңалық емес еді. Олардың куәгері Генрих Гёбель 1854 жылы алғашқы жарық шамның дизайнын жасаған деп мәлімдеді. Ол өзінің шамдарын патентсіз жеке мақсатта пайдаланғанын айтты. Кеңес бұл "көз жазба өнертабыс" деп атады. Ол кезде Гёбель туралы ешкім білмейтін. АҚШ патенттік соттары Гёбельдің негізгі дәлелдерін жоққа шығарды. Гёбельдің өзі жауапкер компаниялардың ең маңызды куәсі болды. Виттер мен Кенион бірнеше жүз беттік антпен берілген мәлімдемелермен толық қорғаныс жасады. Сол кездегі "Түпнұсқа шамдар" деп аталатын заттар сотқа ұсынылды. Куәгерлердің айтуынша, олар 1880 жылдан бұрын пайда болған. Сонымен қатар, соттың алдында "Көшірме шамдар" деп аталатын бұйымдар ұсынылды. Куәгерлердің айтуынша, Гёбель бұл шамдарды өзінің ескі құрал-жабдықтарын пайдаланып, "Бикон вакуумды насос және электр компаниясында" өзі өндірген. 1893 жылы Генрих Гёбель 75 жаста еді. Ол Нью-Йорктегі дүкенінен кеткеннен кейін көп шамдар мен құрал-саймандарды жоғалтып алғанын айтты. Edison Electric Light Co. және Columbia Incandescent Lamp Co. арасындағы сотта Сент-Луисте 181 адам Гёбельді қорғады, ал 142 адам Эдисонның көзқарасын қолдады. Edison Electric Light Co. компаниясының көзқарасы бойынша, 1880 жылға дейін Гёбель практикалық шамдарды жасамаған. Гёбельді қорғаушылар 1880 жылдан бұрынғы мерзімге сәйкес келетін ешқандай құжат немесе нақты дәлел келтірмеді, Томас Эдисонға патент берілген жыл. 1893 жылы антпен куәлік берген көптеген адамдар Генри Гобельдің электр шамдарын 1850-1870 жылдары көргендерін айтты. Генри Гобель осы антпен берілген мәлімдемелерге сәйкес шамдарын Нью-Йорктегі дүкенінің жарнамасы үшін және Нью-Йорктегі Юнион-сквердегі телескобының жарнамасы үшін қолданды. Гёбельдің отбасы мүшелері мен достары 1880 жылға дейін күнделікті өмірде шамдарды қолданғанын растады. Көпшілік үшін ең таңғаларлық оқиға - бұл көп жылдар бойы Нью-Йорк қаласының орталығында Гобель телескобын жарнамалау үшін шамдарды қолданғандығы. Мыңдаған нью-йорктықтар Гёбельдің шамдарын көрген. Шамамен 75 куәгерлер мұны антпен растады; шамамен сол сандағы куәгерлер тек май шамдарын ғана естеріне алды. Гёбель өзінің шамдарында жоғары кедергілі көміртекті талшық, барлық шыны қаптамадағы платина сымдар және торричеллиан әдісімен жасалған жоғары вакуум бар деп мәлімдеді. Ол көміртекті талшықтар жасау үшін бірнеше материалды сынап көрді және бамбуктың артықшылықтарын анықтады. Бұл шешімдер дәл Edison Electric Light Co. компаниясының зерттеу жұмыстарының және Эдисонның патенттерінің жаңалықтарының нәтижесі болды. Екі тараптың техникалық сарапшылары Гёбель шамдары мен өндіріс тәсілі туралы өз пікірлерін берді. Эдисон тарапынан сарапшылар шамдардың сапасына және бекітілген процедураны қолдана отырып, шамдарды өндіру мүмкіндігін күмәнмен қарады. Гёбельді қорғаушылардың сарапшылары шамдардың сапасы мен өндіріс әдісін растады. Гёбельді қорғаушылардың куәгерлері көшірме шамдар 45, 87 және 166 сағат бойы жанғанын айтты. Эдисонның шамдары патентке өтініш берген кезде шамамен 40 сағат бойы жанды. Сол кездегі "Гёбельдің түпнұсқа шамдары" 1893 жылы бұзылды. Эдисон тарапынан сарапшылар олар ешқашан жанбағанын айтты. Льюис Латимер, Edison Electric Light Co. компаниясының қызметкері және олардың кеңесшілерін қолдауға жауапты, Гёбельдің 1870 жылдардағы шамы (Goebel Lamp No. 4) кейінірек жасалғанын көрсету арқылы оны жоққа шығарды. 80 жастағы физик профессор ван дер Вейде өзінің антта Генрих Гёбельдің телескобы мен шамдарын көргенін айтты. Кейін ол антты қайтарып алды. Виттер мен Кенион куәгерлерге пара берілгеніне күдік білдірді. Газеттер 1893 жылы осы сот процестерінің кейбір даулы кезеңдері туралы хабарлады. Төреші Колт (Edison Electric Light Co. vs. Beacon Vacuum Pump and Electrical Company, Бостон) ықтималдыққа негізделген шешімін қалай қабылдағанын түсіндірді:

In 1892, the litigation Edison Electric Light Co. vs. United States Electric Lighting Co. from 1885 came to a final decision. The court confirmed the patents of Thomas Edison related to the incandescent light bulb. Based on this decision, Edison Electric brought suits to obtain preliminary injunctions to close the productions of incandescent light bulbs of the Beacon Vacuum Pump and Electrical Company, Boston; Columbia Incandescent Lamp Company, St. Louis; and Electric Manufacturing Company, Oconto, Wisconsin. Patent attorneys Witter & Kenyon became defense counsel in all three cases. They declared Edison's patents void because it was not a novelty in 1880. Their witness, Heinrich Göbel, made a claim he had designed the first practical incandescent electric light bulb in 1854. He said he had used his lamps for personal purpose without applying for a patent. The counsels called this an "overseen invention". Göbel was an unknown person at that time. Göbel's main evidence was discounted by U. S. patent courts. Göbel himself was the most important witness of the defendant companies. Witter & Kenyon worked out an extensive defense with several hundred pages of affidavits. So called Original Lamps were presented at court. Witnesses said they existed earlier than 1880. Furthermore, so called Reproduced Lamps were presented at court. Witnesses said Göbel had produced these lamps himself at Beacon Vacuum Pump and Electrical Company, using his old tools. In 1893, Heinrich Göbel was 75. He said that he had lost a lot of lamps and tools for the production of lamps when he left his shop in New York years ago. In the case Edison Electric Light Co. vs. Columbia Incandescent Lamp Co., St. Louis 181 persons supported the Goebel Defense providing affidavits and 142 persons supported the Edison view. The view of the Edison Electric Light Co. was Göbel did not built practical incandescent light bulbs before 1880. The counsels of the Goebel Defense didn't provide any documentation or convincing proof which could be dated without any doubt to a time earlier than 1880, the year the patent was granted to Thomas Edison. Many persons providing affidavits in 1893 said that they had seen the electric lamps of Henry Goebel in the 1850s to the 1870s. Henry Goebel used his lamps according to these affidavits for the advertisement of his shop in New York and for the advertisement of his telescope at Union Square, New York. Members of Goebel's family and friends of them affirmed the usage of incandescent lamps in the daily life of the family before the year 1880. The most surprising story for the public was the alleged usage of incandescent lamps for the advertisement of Goebel's telescope in the center of New York for years. It was said, thousands of New Yorkers had seen Goebel's lamps. Approximately 75 witnesses confirmed this in affidavits; approximately the same number of witnesses remembered oil lamps only. Goebel claimed his lamp contained a high resistance filament of carbon, platinum lead in wires in an all glass envelope, and a high vacuum produced with the Torricellian method using mercury. He tried several materials to produce the carbon filaments and discovered the advantages of bamboo. These solutions were exactly the results of the research work of the Edison Electric Light Co. and the novelties of Edison's patents. Technical experts of both sides gave their opinion about the Goebel lamps and the claimed way of production in affidavits. Experts of the Edison side contested the quality of the lamps and the possibility to produce lamps using the affirmed procedure. Experts of the Goebel Defense confirmed the quality of the lamps and the method of production. Witnesses of the Goebel Defense said, that reproduced lamps burnt 45, 87 and 166 hours. Edison's lamps burnt at time of applying for a patent approximately 40 hours. So called Goebel Original Lamps were broken in 1893. Experts of the Edison side said that they never burnt. Lewis Latimer, an employee of the Edison Electric Light Co. and responsible to support their counsels, discredited Goebel by demonstrating that his supposed 1870s bulb (Goebel Lamp No. 4) had been built much later. Professor van der Weyde, an 80 years old physicist, said in his affidavit, he had seen Goebel's telescope and his incandescent lamps. Later he withdrew his affidavit. Witter & Kenyon expressed suspicions of bribery of witnesses. The newspapers reported about some turbulent phases in these lawsuits during the year 1893. Judge Colt (Edison Electric Light Co. vs. Beacon Vacuum Pump and Electrical Company, Boston) explained how he ruled based on probabilities:

Төреші Халлеттің пікірі Edison Electric Light Co. vs. Columbia Incandescent Lamp Co., Сент-Луис ісі бойынша:

Төреші Симанның пікірі Edison Electric Light Co. vs. Electric Manufacturing Co., Милуоки ісі бойынша:

Төреші Дженкинстің пікірі Electric Manufacturing Co. vs. Edison Electric Light Co. ісі бойынша, шағымдану, Чикаго, 1894 жылдың мамырындағы жаңа анттар мен қайтарылып алынған анттардың соңғы дамуына негізделген:

Goebel алдын ала болжамының дұрыс немесе бұрыс екеніне шешім беру үшін соңғы тыңдау қажет болды, бірақ Goebel қорғанысын қолданған сот процестерінде соңғы тыңдау болған жоқ. Edison Electric Light Co. компаниясы Сент-Луистегі істі соңғы тыңдауға жіберуге жауапты болды. Олар мұны Эдисонның патентынің 1894 жылы бітуіне және жоғары құнына байланысты жасамаған болуы мүмкін. Қорғау тарапының кеңесшілерінің стратегиясы болған патенттің алдын ала болжануын дәлелдеу емес болуы мүмкін. Мүмкін, Goebel қорғанысының мақсаты Эдисонның патентынің мерзімі бітуі алдында соңғы тыңдау шешімінен қашу болды. Бұл Columbia Incandescent Lamp Co. ісінде сәтті болды. Компания Эдисонның патентын жарамсыз деп дәлелдемей тұрып, үздіксіз шамдар өндіріп келді. Екі істе алдын ала тыйым салу қабылданды, бір істе тыйым салудан бас тартылды. Филадельфияда Edison Electric Light Co. компаниясы бірнеше компанияларда патенттік бұзушылықты тоқтату үшін тағы бір іс қозғады. Осы істегі қорғау кеңесшілері Goebel қорғанысының аргументтерін пайдаланды. Төрешілер бұрынғы шешімдерге сілтеме жасады. Олар Goebel алдын ала болжаны туралы өз пікірлерін қалыптастырмады. Edison Electric Light Co. және олардың бәсекелестері арасындағы сот процестеріндегі дау мәселесі ақша болды. Бұл шамды ойлап тапқан құрмет туралы дау емес. Генрих Гёбель бұл сот процестерінде ешқандай пайда көре алмады. Ол сот шешімдеріне қызығушылық танытпағанын және Томас Эдисонға қарсы ешқандай ниеті болмағанын айтты. Антта ол шамдарға қатысты жұмысының егжей-тегжейлі ақпаратын ұсынғаны үшін ешқандай ақша алмағанын айтты. Goebel қорғанысының талабы Эдисонның патентын күшін жою үшін заң талаптарын орындады...

A decision, whether the Goebel anticipation was held true or untrue, required a final hearing, but there was never a final hearing in the litigations using the Goebel Defense. It was the responsibility of the Edison Electric Light Co. to move the case in St. Louis to a final hearing. Probably they did it not because of the expiry date of Edison's patent in 1894 and high cost. It is not sure, that the proof of the alleged anticipation was the true strategy of the counsels of the defense. Perhaps the aim of the extensive Goebel Defense was to avoid a decision of a final hearing before the expiry date of Edison's patent. This was successful in the case of the Columbia Incandescent Lamp Co. The company produced lamps without interruption though they never proved the invalidity of Edison's patent. In two cases the preliminary injunction was granted, in one case the injunction was denied. In Philadelphia another injunction was granted in a suit filed by the Edison Electric Light Co. to stop the usage of patent infringing lamps at some companies. The counsels of the defense in this case used the arguments of the Goebel Defense. The judges referred to the previous decisions. They did not form their own opinion about the Goebel claim of anticipation. The point of controversy in these lawsuits between the Edison Electric Light Co. and their competitors was money. It was not a controversy about the honor to be the inventor of the incandescent light bulb. There was no benefit for Henry Goebel in these suits. He said, he was not interested in the decisions of the courts and that he had no hostile mind towards Thomas Edison. In an affidavit he said he got no money for providing details of his work concerning incandescent lamps. The claim of the Goebel Defense fulfilled the legal requirements for challenging the Edison patent without having to assert any influence or effect of the alleged invention outside the private sphere of Goebel. An invention with merit of technical progress for the benefit of the general public, however, was not claimed.

Соттан тыс тергеудің тарихи жағдайы және алдын ала қарау туралы талапқа қатысты пікірлер

Сот процестері барысында көптеген газеттер бейтараптылық танытып жазды, бірақ кейбіреулері Гёбельдің алдын ала болжамдарына күмән келтірді. Бір техникалық журнал осылай деп баяндады: "Жалпыға белгісіз кедей өнертапқыш Гёбельдің романтикалық оқиғасы, оны көп ұзамай ұмытып кетеді". Лондондық журналист А. М. Таннер Гёбельдің туған жері Спрингеге сапар шегіп, ондағы адамдармен сұхбаттасты. 1894 жылғы ақпан айында "Электрлік шолу" журналында жарияланған мақаласында ол Германиядан кеткенге дейін Гёбельдің электрмен байланысты жұмысын ешкім растамағанын жазды. Таннердің сөзінше, Гёбельдің электр және электр шамдары саласындағы ұстазы профессор Мюнхгаузен Спринге мен Ганноверде белгілі емес адам болған. Гёбель өзінің бірінде сағатшы және оптик мамандықтарын меңгергенін айтқан. Спрингеде Таннер Гёбельдің құлыпшы мамандығын үйренгенін білді.

Соңғы жылдардағы тергеулер

Соңғы жылдары жүргізілген зерттеулер Таннердің мақаласындағы тұжырымдарды ішінара растады. Бір маңызды мәселе – Гебельдің электр және вакуум физикасы саласындағы білімінің көзін растайтын дереккөз жоқ. Гёбель 1840 жылдары белгілі профессор Мюнхгаузенмен бірге жұмыс істегенін, қазіргі Лейбниц университеті (сол кезде Höhere Gewerbeschule деп аталатын) эксперименттер үшін жабдықтар құрастырғанын, электр жарығына қатысты эксперименттерге көмектескенін, электрлі қыздырғыш шамның идеясы мен негізгі тұжырымдамасын профессор Мюнхгаузеннен алғанын және Нью-Йоркте электр жарығы бойынша тәжірибелерді жалғастырғанын мәлімдеді. Бірақ профессор Мюнхгаузен 1830 және 1840 жылдары Ганновер корольдігінде белгілі болған жоқ, 1840 жылдары Ганновер корольдігінде электр жарығы бойынша эксперименттер туралы ешқандай құжаттама жоқ, сондай-ақ Генри Гобельдің бүгінгі Лейбниц университетімен байланысының немесе жабдықтарды жеткізудің ешқандай дерегі табылмады. Германия мен АҚШ-тағы тергеулердің нәтижесінде және Гобель қорғанысымен сот ісі бойынша барлық құжаттарды талдау барысында Ханс Кристиан Рохде өзінің диссертациясында Генри Гобельдің 1880 жылға дейін шамдарға қатысты екенін қолдауға 1880 жылға дейінгі уақыттан ешқандай дерек жоқ екенін айтты. Оның пікірінше, Генри Гобель бұл білімді 1881 жылы American Electric Light Co. компаниясында жұмыс істеген кезде алған және бұрын қыздырғыш шамдармен айналыспаған. Гёбель қорғанысының барлық анттардың филологиялық талдауы көптеген қарама-қайшылықтар мен сенімсіздіктерді көрсетті. Бұл және Генри Гобельдің мәлімдемелерін растайтын мұрағаттағы тәуелсіз деректердің болмауы Гобель қорғанысы алаяқтық болды деген пікірді қолдайды. Мүмкін, Гёбель 1882 жылы өзінің тарихын өзінің бизнесін ілгерілету үшін, электр шамдарын жасау саласында тәжірибелі екенін көрсету үшін айтқан. Патент адвокаттары мен олардың техникалық кеңесшілері осы оқиғаның негізінде Гобель қорғанысын құрды. Шындығында, Генри Гобельдің өмірбаянына электр жарығын ойлап тапқан адамның өмірбаяны қосылған болуы мүмкін. Жазбаша анттардағы жалған мәліметтерді қорғаушылардың стратегиясының бір бөлігі ретінде пайдаланғанына айғақтар бар. Бір қызығы, Гёбельдің ұстазы деп саналатын профессор Мюнхгаузеннің аты. Мюнхгаузен Германияда сирек кездесетін тегі, ал Мюнхгаузен – Рудольф Эрих Распенің 1785 жылы жарық көрген «Барон Мюнхгаузеннің таңғажайып оқиғалары» және Готфрид Август Бюгердің 1786 жылы жарық көрген басқа нұсқасының ертегілер жинағының кейіпкері, Германияда танымал кітап; өтірік айтуға және қияметтік оқиғаларды таратуға бейім адам. Осыған байланысты пікір, Генри Гобель, қарт адам, адвокаттардың қысымымен ант беруге мәжбүр болған және ар-ожданына күйзелген, осылайша оқиғаның шындыққа сай емес екенін көрсетуге тырысқан. Германия мәдениетінде «Мюнхгаузен» есімі «ақиқатты емес, өтірік айту» ұғымымен тығыз байланысты. «Goebel Original Lamps» деп аталатын шамдар Дирборн қаласындағы Генри Форд мұражайының архивінде сақталған. Лампалардың өндірілген жылын анықтау және сот дауларындағы техникалық мәселелерді шешу үшін қазіргі заманғы ғылыми әдістермен техникалық сараптама жүргізілген жоқ.

Investigations in recent years partially corroborated the findings in the article by Tanner. One important point is, that there is no source to confirm Goebel's alleged source of knowledge in the fields of electricity and vacuum physics. Goebel claimed that he had worked together with a certain Professor Münchhausen in the 1840s, that he had constructed equipment for experiments at today's Leibniz University Hannover (at that time called Höhere Gewerbeschule), that he had assisted experiments related to electric light, that he had got the idea and the basic concept of the design of an electric incandescent lamp from Professor Münchhausen and that he had continued with experiments on electric light on his own in New York. A person Professor Münchhausen was not known in the Kingdom of Hanover in the 1830s and 1840s, there is no documentation of experiments on electric light in the Kingdom of Hanover in the 1840s and no source for deliveries of equipment or any other kind of relation of Henry Goebel to today's Leibniz University Hannover. As one result of investigations in Germany and in the US and an analysis of all documents of the litigations with Goebel Defense Hans Christian Rohde stated in his dissertation, that there is no source from the time prior to 1880 to support the assumption of a relation of Henry Goebel to incandescent lamps prior to 1880. His thesis is, that Henry Goebel got the knowledge when working for the American Electric Light Co. in 1881 and was not busy with incandescent lamps before. A philological analysis of all affidavits of the Goebel Defense manifested numerous contradictions and improbabilities. This and the lack of independent sources in the archives to confirm claims of Henry Goebel support the thesis, the Goebel Defense was fraudulent. Probably Goebel told his story in 1882 to present himself as experienced in the art of construction of electric lamps to promote his intended business. Patent attorneys and their technical consultants created the Goebel Defense on base of this story. Probably a biography of an inventor of electric light was constructed on top of the true biography of Henry Goebel. There is circumstantial evidence that falsification of written affidavits was part of the strategy of the counsels of the defense. One curious matter is the name of Goebel's alleged teacher, Professor Münchhausen. Münchhausen is a rare family name in Germany and Münchhausen is the name of a literary figure in a collection of tales with title The Surprising Adventures of Baron Munchausen of Rudolf Erich Raspe (published 1785) and in another version of Gottfried August Bürger (published 1786), a popular book in Germany; a man telling lies and incredible stories. A thesis on this is, that Henry Goebel, an old man, was under pressure of lawyers to provide affidavits and got pangs of conscience and this was his way to indicate the story was untrue. In the culture of Germany there is a close association of "Münchhausen" and "untrue, telling lies". So called Goebel Original Lamps are in the archives of the Henry Ford Museum, Dearborn. A technical examination with today's methods of science to establish, if possible, a final truth on the production year of the lamps and to clear up technical points of dispute in the litigations did not take place yet.

Гобель аңызы

Франклин Леонард Поуп Томас Альва Эдисонның жақын досы болды, бірақ кейін олар араздасып қалды. Ол электр саласындағы беделді маңызды тұлға болды. 1886 жылы ол Америка электр инженерлері институтының президенті болып сайланды. 1893 жылдың қаңтар айында Франклин Поуп «Электр инженері» журналының бас бетінде «1859 жылғы көміртекті шам – Назардан тыс қалған өнертабыс» атты мақала жариялады. Бұл мақалада Франклин Поуп практикалық қыздырғыш шамды ойлап табуге Генри Гобельді лайық деп көрсетті. Сонымен қатар, ол сотта Гобельді қорғауға қолдау көрсетіп, куәліктер ұсынды. Бәлкім, Франклин Поуптың Томас Эдисонмен арақатынасы оның осы әрекеттеріне түрткіс болды. Франклин Поуптың беделі және «Электр инженері» журналындағы мақаласы кейбір елдерде Генри Гобельдің Томас Эдисоннан көп жыл бұрын көміртекті шамды жасағаны туралы пікір қалыптасуына себеп болды. «Электр инженері» журналы көптеген техникалық университеттердің кітапханаларында сақталады. Франклин Поуптың мақаласы жарық көрген жылы да, содан кейін де сенімді дереккөз ретінде қарастырылды. 1893 жылы оның мақаласы АҚШ және Еуропа газеттерінде Гобель туралы хабарлардың бастау көзі болды. Шындығында, Франклин Поуптың мақаласында Генри Гобельдің шамдары туралы берген ақпараттарына нақты дәлелдер жеткіліксіз. Бұл 1893 және 1894 жылдары өткен үш сот ісінде (алдын ала тыйым салу туралы өтініштер) байқалды. 2007 жылы жарық көрген диссертацияда бұл мақала Гобельді қорғаудың алаяқтық әрекеттерінің бір бөлігі болғаны және Гобель туралы әңгімеге сенімділік пен Генри Гобельге, атақты Томас Эдисонды басып озған «әлсіз» тұлғаға деген ықылас тудыру мақсатында жазылғаны айтылады. Осы көзқарас бойынша, Франклин Поуп Гобельді қорғаудың алаяқтықпен әрекет ететін кеңесшісі болды. Франклин Поуп «Электрлік қыздырғыш шамның эволюциясы» атты кітап жазды. Осы кітаптың 1894 жылы жарық көрген екінші басылымында, 1893 жылғы қаңтарда «Электр инженері» журналында жарияланған Генри Гобель туралы мақаласынан бір жыл өткен соң, Генри Гобель туралы ештеңе айтылмаған. «Эдисон Электрик Лайт» компаниясы мен «Колумбия» шам компаниясы арасындағы сот ісінде судья Мозес Хэллетт алдын ала тыйым салу туралы өтінішті қабылдамады. Оның пікірінше, сотта барлық куәгерлердің қатысуымен толық отырыс өткізу қажет. Бірнеше журналдар мен газеттер судья Хэллетт Гобельдің шамы Эдисонның шамынан бұрын пайда болғанына сенетінін мәлімдеді. Германияда судья Хэллетттің пікірі іс бойынша соңғы шешім деп хабарланды. Кейде бұл сот істерінің үш тәуелсіз іс екені, олардың адвокаттары бірдей және бірдей аргументтерді қолданғаны ескерілмеді. Осы қате пікірге байланысты судья Хэллетттің кейінгі шешімі сол істің жоғары сотының шешімі ретінде жарияланды. Бұл судья Хэллетттің шешімінің бұрмалануы және Генри Гобельдің практикалық қыздырғыш шамды ойлап табуға басымдық бергені туралы аңыздың пайда болуына себеп болды. Генри Гобель қайтыс болғаннан кейін Германияда 30 жыл бойы ұмытылды. 1923 жылы маңызды ұлттық өнертапқыш туралы әңгіме құрылды, ал Франклин Поуптың есебі негізгі дереккөз болды. Кейбір елдер Германиядан 20 ғасырда осы әңгімені қабылдап алды. Кейбір нұсқаларда аңызға қосымша қателіктер енгізілді. Мысалы, аңыздың кейбір нұсқаларында алғашқы Гобель шамдары бөтелке шамдары ретінде сипатталған. Бірақ Генри Гобель 1850 жылдары алғашқы шамдарының шыны корпусын жасау үшін Eau de Cologne бөтелкелерінің шынысын үрлеу құбырымен балқытқанын айтқан. Интернеттің пайда болуымен түрлі көзқарастар пайда болды және АҚШ пен Германиядағы кейбір жобалар 2000 жылы және одан кейін тергеу жүргізді. Нәтижесінде 1880 жылға дейінгі Гобель шамдары туралы болжамдар күмәнсіз аңыз деп танылды.

Franklin Leonard Pope was a close friend of Thomas Alva Edison but later he was in quarrel with him. He was an important man with a good reputation in the field of electricity; in 1886 he was the President of the American Institute of Electrical Engineers. In January 1893 Franklin Pope wrote an article published on the head page of the Electrical Engineer titled The Carbon Filament Lamp of 1859—The Story of an Overlooked Invention. In this article Franklin Pope credited the invention of the practical incandescent light bulb to Henry Goebel. Furthermore, he supported the Goebel Defense at court providing affidavits. Probably his relationship to Thomas Edison was the motivation of Franklin Pope. The reputation of Franklin Pope and his article in The Electrical Engineer is the reason for the existing view in some countries that Henry Goebel developed a carbon filament lamp many years before Thomas Edison did it. The Electrical Engineer is available in the libraries of many technical universities. Franklin Pope's article was interpreted as a reliable source as well in the year of publishing as in later years. In 1893 his article was the source for reports about the Goebel Story of newspapers in the US and in Europe. As a matter of fact there is a lack of convincing evidence for the information about the lamps of Henry Goebel given by Franklin Pope in his article. This was the result of the litigations (motions for a preliminary injunction) in three cases in 1893 and 1894. In a dissertation published 2007 it is stated, that the article was part of the fraudulent Goebel Defense and the intention was to produce credibility for the Goebel Story and sympathy for Henry Goebel, an "underdog" who anticipated the famous Thomas Edison. According to this view, Franklin Pope was a fraudulent acting consultant of the Goebel Defense. Franklin Pope wrote a book titled Evolution of the Electric Incandescent Lamp. In the 2nd Edition of this book, published 1894 one year after his article about Henry Goebel in the Electrical Engineer of January 1893, Henry Goebel is not mentioned. In the case Edison Electric Light Co. vs. Columbia Incandescent Lamp Co. Judge Moses Hallett denied the granting of a preliminary injunction. His opinion was, that a final hearing with all witnesses at court was necessary. Several magazines and newspapers stated that Judge Hallett believed Goebel's lamp preceded Edison's. In Germany the opinion of Judge Hallett was reported to be a final decision in the case. Sometimes it wasn't realized that the litigations were three independent cases with the same counsels of the defense using the same arguments. Due to this erroneous view the later decision of Judge Hallett was reported as a decision of a higher court in the same case. That are misstatements of Judge Hallett's decision, and the source of the legend that the priority of Henry Goebel for the invention of the practical incandescent light bulb was established at court. After his death, Henry Goebel had been forgotten for 30 years in Germany. In the year 1923 the story of an important national inventor was created; the report of Franklin Pope was the main source. Some other countries adapted the story from Germany in the 20th century. Additional misstatements became part of some versions of the legend. For example, some versions of the legend describe the first Goebel lamps as bottle lamps. But Henry Goebel said that he had melted the glass of Eau de Cologne Bottles with a blowpipe to produce the all glass envelope of his very first lamps in the 1850s. Different views became obvious due to the internet and some projects in the US and in Germany started investigations in the year 2000 and later. As a result, the assumption of Goebel lamps prior to 1880 without any doubt was named a legend.

Генри Гобельге берілген АҚШ патенттері

Патент 47.632 "Тігіш машиналарға арналған соққыш", 9 мамыр 1865
Патент 252.658 "Вакуумдық сорғы (вакуумдық сорғылардың Гейслер жүйесін жетілдіру)", 24 қаңтар 1882
Патент 266.358 "Электр шам (көміртекті жіпті және өткізгіш сымдарды қосуға арналған ұялар)", 24 қазан 1882