Луи Матьё Моле: Француз мемлекет қайраткерінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Француз мемлекет қайраткері (1781–1855)

Луи Матье Моле (24 қаңтар 1781 – 23 қараша 1855), сондай-ақ 1809–1815 жылдары 1-ші граф Моле, – француз мемлекет қайраткері және шілде монархиясы (1830–1848) кезеңінде Франция королі Людовик Филипп I-нің жақын досы және әріптесі болды.

Өмірбаян

Моле Парижде дүниеге келген. Оның әкесі, Париж Парламентінің президенті, төменде аталған белгілі президенттің отбасынан шыққан, Террор кезінде гильотинаға алынды. Граф Моленің ерте жылдарын Швейцарияда және Англияда анасымен, Ламуаньон Малешербтің туысымен бірге өткізді. Францияға оралғаннан кейін ол École Centrale des Travaux Publics-те оқыды, ал әлеуметтік тәлімін Шатобриан мен Жубердің досы Паулин де Бомонның салонында аяқтады. "Essais de morale et de politique" атты еңбегі оны Наполеонның назарына іліктірді, ол оны Мемлекеттік кеңес штабына бекітті. 1806 жылы ол тілектердің шебері болды, ал келесі жылы Кот-д’Ор департаментінің префекті, 1809 жылы Мемлекеттік кеңесші және Көпірлер мен жолдардың бас директоры, сондай-ақ сол жылдың күзінде Империяның графы атанды. Ол Наполеонның еврей мәселелері жөніндегі кеңесшісі болды және 1807 жылы Наполеонның еврейлердің Ұлы Синедрионын шақыруына белсенді қатысты. Моле бастапқыда еврейлердің эмансипациясын қолдамады, бірақ Синедрионмен және әсіресе Авраам Фуртадомен байланысы барысында өз ұстанымын жұмсартқан сияқты көрінеді. 1813 жылдың қараша айында ол Әділет министрі болды. Ол жүз күндегі соғыс кезінде бас директор лауазымын қайта иеленгенімен, Мемлекеттік кеңесте орын алудан бас тартты және, көрінетін болса, айтарлықтай күдік тудырмады, өйткені Людовик XVIII оны бас директор етіп бекітті және Францияның пэріне тағайындады. Моле герцог де Ришелье саясатын қолдады, ол 1817 жылы оған Теңіз министрлігін тапсырды, оны 1818 жылдың желтоқсанына дейін басқарды. Сол кезден бастап ол орташа оппозицияға қосылды және 1830 жылғы революцияның нәтижесін аса ынтамен қабылдамады. Ол Людовик Филипптің билігіндегі бірінші кабинетте Сыртқы істер министрі болды және үкіметтің өзгеруіне еуропалық державаларды келісу міндеті жүктелді. Алайда, сыртқы істердің нақты бағыты жаңа корольдің елшісі ретінде Лондонға барған Талейранның қолында болды. Бірнеше ай қызметтен кейін Моле отставкаға шықты, ал 1836 жылы Тьердің құлауы оны жаңа үкіметтің премьер-министрі етіп тағайындады, онда ол Сыртқы істер министрлігін де басқарды. Оның алғашқы қадамдарының бірі Карл X-тің бұрынғы министрлерін босату болды, сондай-ақ ол Швейцариямен туындаған дауларды және Людовик Наполеонның Страсбург төңкерісін шешуге мәжбүр болды. Ол Анконадан француз гарнизонын шығарды, бірақ Мексика мен Алжирде белсенді саясат жүргізді. Жеке және саяси келіспеушіліктер Моле мен оның басты әріптесі Гизот арасында тез арада туындады және 1837 жылдың наурыз айында герцог де Немурге берілген үсынысқа қарсылық таныту кезінде ашық жарылысқа әкелді. Жаңа коалиция құруға бірнеше әрекеттен кейін Моле сәуір айында министрлігін қайта құрды, Гизот шеттетілді. Күзде өткен жалпы сайлау оған Депутаттар палатасында жаңа қолдау көрсетпеді, ал енді ол Гизот, Тьердің солтүстік орталық тобы және Династиялық сол және Республикалық сол саясаткерлері арасындағы күшті коалицияға қарсы тұруға тиіс болды. Моле Луи Филипптің қолдауымен 1839 жылдың басына дейін жалпы қарсылыққа қарсы тұрды, содан кейін сөйлемге қатысты өткір пікірталасқаннан кейін палата таратылды. Жаңа палата партиялардың күшінде айтарлықтай өзгеріс көрсетпеді, бірақ Моле 1839 жылдың 31 наурызында отставкаға кетті. Бір жылдан кейін ол Француз академиясына сайланды, және ол жиі сөйлеуді жалғастырса да, партия саясатына айтарлықтай қатыспады. 1848 жылдың ақпанында Луи Филипп министрлікті құруға тырысқанда, оның көмегін сұрады. Революциядан кейін ол Жиронда департаментінен Конституциялық жиналысқа, ал 1849 жылы Заң шығарушы жиналысқа депутат болып сайланды, онда ол 1851 жылғы 2 желтоқсандағы төңкеріс оны қоғамдық өмірден шеттетуге дейін оңшылдардың жетекшісі болды. Ол 1855 жылдың 23 қарашасында Эпинайдағы (Сен және Уаз) Шамплетреу отбасының қасарасында қайтыс болды және ауылдың кішкентай шіркеуіне жерленді.

Molé was born in Paris. His father, a president of the parlement of Paris, who came of the family of the famous president noted below, was guillotined during the Terror. Count Molé's early days were spent in Switzerland and in England with his mother, a relative of Lamoignon Malesherbes. On his return to France, he studied at the Ecole Centrale des Travaux Publics, and his social education was accomplished in the salon of Pauline de Beaumont, the friend of Châteaubriand and Joubert. A volume of Essais de morale et de politique introduced him to the notice of Napoleon, who attached him to the staff of the council of state. He became master of requests in 1806, and next year prefect of the Côte d'Or, Councillor of State and Director General of Bridges and Roads in 1809, and Count of the Empire in the autumn of the same year. He served as Napoleon's advisor on Jewish affairs and was heavily involved with Napoleon's gathering of a Jewish Grand Sanhedrin in 1807. Mole initially did not support Jewish emancipation, though he seems to have moderated his position over the course of his involvement with the Sanhedrin and particularly Abraham Furtado. In November 1813, he became Minister of Justice. Although he resumed his functions as Director General during the Hundred Days, he excused himself from taking his seat in the Council of State and was apparently not seriously compromised, for Louis XVIII confirmed his appointment as Director General and made him a peer of France. Molé supported the policy of the duc de Richelieu, who in 1817 entrusted to him the direction of the Ministry of Marine, which he held until December 1818. From that time, he belonged to the moderate opposition, and he accepted the result of the revolution of 1830 without enthusiasm. He was Minister of Foreign Affairs in the first cabinet of Louis Philippe's reign, and was confronted with the task of reconciling the European powers to the change of government. The real direction of foreign affairs, however, lay less in his hands than in those of Talleyrand, who had gone to London as the ambassador of the new king. After a few months in office, Molé retired, and it was not until 1836 that the fall of Thiers led to his becoming Prime Minister of a new government, in which he held the portfolio of foreign affairs. One of his first actions was the release of the ex ministers of Charles X, and he had to deal with the disputes with Switzerland and with the Strasburg coup of Louis Napoléon. He withdrew the French garrison from Ancona, but pursued an active policy in Mexico and in Algeria. Personal and political differences rapidly arose between Molé and his chief colleague, Guizot, and led to an open rupture in March 1837 in face of the general opposition to a grant to the duc de Nemours. After some attempts to secure a new combination, Molé reconstructed his ministry in April, Guizot being excluded. The general election in the autumn gave him no fresh support in the Chamber of Deputies, while he had now to face a formidable coalition between Guizot, the Left Centre under Thiers, and politicians of the Dynastic Left and the Republican Left. Molé, supported by Louis Philippe, held his ground against the general hostility until the beginning of 1839, when, after acrid discussions on the address, the chamber was dissolved. The new house showed little change in the strength of parties, but Molé resigned on 31 March 1839. A year later he was elected to the Académie française, and though he continued to speak frequently, he took no important share in party politics. Louis Philippe sought his help in his vain efforts to form a ministry in February 1848. After the revolution, he was deputy for the Gironde to the Constituent Assembly, and in 1849 to the Legislative Assembly, where he was one of the leaders of the Right until the coup d'état on 2 December 1851 drove him from public life. He died in the family castle of Champlâtreux in Épinay (Seine et Oise) on 23 November 1855 and was buried in the little church of the village.