Кіріспе

Горгонзола) – қорғалған атау тегі (ҚАТ) бар итальяндық көк ірімшік, ол толық майлы сиыр сүтінен жасалады. Ол жұмсақ немесе қатты, кеуекті және тұзды болуы мүмкін, көк тамырларынан айқын дәм сезіледі. Еуроодақтан (ЕО) және географиялық атау тегін мойындаған елдерден тыс жерлерде "Горгонзола" атауын басқа ұқсас ірімшіктерге заңды түрде қолдануға болады, бірақ толық итальяндық атау ғана ҚАТ Горгонзоласына нақты сілтеме жасайды. Бұл өте күшті иісі бар ірімшік.

Тарих

Тарихи тұрғыдан алғанда, Горгонцола ғасырлар бойы Милан қаласындағы Горгонцола ауданында өндіріліп келеді, ал оның көк-жасыл мармурлы өрнегі 11 ғасырда пайда болған. Дегенмен, қаланың географиялық тегіне қатысты талаптар басқа жақын орналасқан аймақтармен даулы. Мысалы, Горгонцоланың тағы бір мүмкін туған жері – ежелгі мал өсіру дәстүрімен мәшһүр ірімшік өндіру аймағы, Пастуро-нелла-Вальсассина. Бұл аймақта 6-12 градус температураны сақтайтын табиғи үңгірлер жеткілікті, олар Горгонцола және басқа да көптеген ірімшіктерді жасауға қолайлы. Горгонцоланың орта ғасырларда, 879-1007 жылдар аралығында пайда болғаны айтылады. Ломбардия жырларында Горгонцоланың шығу тегі туралы әңгіме бар: бір ірімшік шебері жаңа, таза құрды ыдысқа салып, түні бойы ашық қалдырған. Ол сүйіктісімен кездесуге асығысқандықтан, құрды ұмытып кеткен. Қатесін түзету үшін ол ыдысқа тағы да құрд қосыпты, ал бірнеше айдан кейін ірімшігінде көкшіл саңырау пайда болғанына таң қалған. Оны татып көрген соң, ірімшіктің керемет және бірегей дәмі бар екенін түсінген. Осы оқиға ең алғаш рет ірімшіктің саңыраумен қапталу процесін (erborinatura) ашты. 20-шы ғасырдың басынан бері ірімшіктің танымалдығы үздіксіз өсіп келеді, әсіресе шетелде, өткен жылдары экспорт көлемі он мың тоннадан асып кетті. Экспортқа Ұлыбритания, Франция және Германия кіреді. Әр елдің өзіне тән талғамдары бар. Британдықтар жұмсақ, ақ және дәмді Горгонцоланы ұнатады, ал француз бен неміс халықтары көк тамырлы, күшті Горгонцолаға әуес. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін «бір құрдты» өңдеу әдісі енгізілді. Бұл өндіріс гигиена, сапа және өндіріс шығындарымен байланысты бұрынғы мәселелерді шешті. Алайда, 1970-ші жылдары жүздеген ірімшік фабрикалары осылай модернизацияланғанда, шағын өндірушілердің көпшілігі жаңғырту шығындарын көтере алмағандықтан бизнестен шығып қалды.

Өндіріс

Бүгінде горгонцола негізінен Италияның солтүстік аймақтары Пьемонт пен Ломбардияда өндіріледі. Ірімшік пайда болғанда сарысу алынып тасталады, содан кейін төмен температурада пісіріледі. Пісіру процесінде металл таяқшалар жылдам енгізіліп, шығарылады, бұл ауа каналдарын жасайды, олар арқылы көк жасыл саңырауқұлақтардың гифтері өсіп, ірімшіктің ерекше көк тамырлары пайда болады. Горгонцола әдетте үш-төрт ай пісіріледі. Ірімшіктің консистенциясы пісу ұзақтығына байланысты анықталады, ол піскен сайын қаттылайды. Горгонзоланың екі түрі бар, олар негізінен пісу дәрежесімен ерекшеленеді: аз пісірілген Горгонзола Дольче (әлде Татты Горгонзола деп те аталады), оның дәмі аздап тұзды және сәл тәтті болуы мүмкін, ал көп пісірілген Горгонзола Пиканте (сондай-ақ Горгонзола Натурале, Горгонзола Монтанья немесе Тау Горгонзоласы деп те аталады).

Қорғалған шығу тегі атауы

Еуропалық Одақ заңдарына сәйкес, 1996 жылдан бері Gorgonzola қорғалған шығу тегінің атауы (PDO, немесе denominazione di origine protetta (DOP) Италияда) ретінде тіркелген. Бұл дегеніміз, Еуропалық Одақта сатылатын горгонцола тек Новара, Бергамо, Брешиа, Комо, Кремона, Кунео, Лекко, Лоди, Милан, Павия, Варезе, Вербано Кузио Осола және Верчелли провинцияларында, сондай-ақ Касале Монферрато (Александрия провинциясы) аймағындағы бірнеше коммуналарда ғана өндірілуі мүмкін. Италияның кейбір бөліктерінде өндірілген Gorgonzola географиялық белгі ретінде кейбір елдерде Еуропалық Одақтың екіжақты келісімдері, Лиссабон келісімінің мүшелігі немесе сертификаттау белгісі ретінде ұлттық тіркеу негізінде қорғалады. + Географиялық белгі ретінде горгонзоланы қорғау

Елі/ауданы Қорғаудың басталуы Ескертулер/Ерекшеліктер

Еуропалық Одақ 21 маусым 1996 ТМН, Солтүстік Ирландияда да жарамды. Болгария, Чехия, Франция, Венгрия, Португалия және Словакия үшін де Лиссабон келісімімен қорғалады.

Алжир 5 мамыр 2014 Лиссабон келісімі шеңберінде

Армения 1 маусым 2018 Сондай-ақ, қорғалған Գոռգոնձոլա

Босния мен Герцеговина 5 мамыр 2014 Лиссабон келісімі аясында, 2018 жылдың 1 шілдесінен бастап, сондай-ақ екіжақты келісімнің бір бөлігі ретінде

Буркина-Фасо 5 мамыр 2014 Лиссабон келісімі аясында

Канада 21 қыркүйек 2017 Горгонзоланың "түрі", "нұсқасы", "стилі", "еліктеуі" және т.б. терминдерді қоса алғанда пайдалануы рұқсат етілген, сондай-ақ 2013 жылғы 18 қазанға дейін терминді қолданатын өндірушілер үшін.

Қытай 2014 Сондай-ақ қорғалған 戈贡佐拉. 2014 жылдан бастап сертификаттау белгісі ретінде қорғалған. 2021 жылдың 1 наурызынан бастап, ЕО-мен екіжақты келісім негізінде.

Колумбия 1 тамыз 2013

Конго 5 мамыр 2014 Лиссабон келісімі аясында

Коста-Рика 1 қазан 2013

Куба 5 мамыр 2014 Лиссабон келісімі аясында

Эквадор 1 қаңтар 2017

Сальвадор 1 қазан 2013

Грузия 1 қыркүйек 2014 Сондай-ақ, қорғалған გორგონძოლა

Габон 5 мамыр 2014 Лиссабон келісімі аясында

Гватемала 5 тамыз 2015

Гаити 5 мамыр 2014 Лиссабон келісімі аясында

Гондурас 5 тамыз 2015

Исландия 1 мамыр 2018

Үндістан 2021 Географиялық көрсеткіш ретінде тіркелген.

Иран 5 мамыр 2014 Лиссабон келісімі бойынша

Израиль 18 желтоқсан 2014 Лиссабон келісімі бойынша

Жапония 1 ақпан 2019 Сондай-ақ ゴルゴンゾーラ ретінде қорғалады.

Қазақстан 2017 Географиялық көрсеткіш ретінде тіркелген.

Лихтенштейн 27 шілде 2007

Мексика 5 мамыр 2014 Лиссабон келісімі шеңберінде

Македония 5 мамыр 2014 Лиссабон келісімі шеңберінде

Молдова 1 сәуір 2013 2014 жылдан бастап Лиссабон келісімі арқылы.

Черногория 1 қаңтар 2008 2014 жылдан бастап Лиссабон келісімі арқылы.

Никарагуа 5 тамыз 2015

Солтүстік Корея 5 мамыр 2014 Лиссабон келісімі шеңберінде

Панама 5 тамыз 2015

Перу 1 наурыз 2013 2014 жылдан бастап Лиссабон келісімі арқылы.

Ресей 2017 Географиялық көрсеткіш ретінде тіркелген.

Сербия 1 ақпан 2010 2014 жылдан бастап Лиссабон келісімі арқылы.

Сингапур 29 қараша 2019

Оңтүстік Африка 10 қазан 2016

Оңтүстік Корея 1 шілде 2011 Сондай-ақ, қорғалған 고르곤졸라 (치즈의 일종).

Швейцария 01 желтоқсан 2014

Того 5 мамыр 2014 Лиссабон келісімі бойынша

Тунис 5 мамыр 2014 Лиссабон келісімі бойынша

Украина 1 қаңтар 2016 Сондай-ақ Ґорґондзоля ретінде қорғалады. 2022 жылдың 31 желтоқсанына дейін осы терминді ұқсас өнімдер үшін шектеулі түрде қолдануға рұқсат етіледі.

Ұлыбритания 31 желтоқсан 2020 Англияда, Шотландияда және Уэльсте жарамды ЕО ТҚА жалғасуы

Вьетнам 1 тамыз 2020

Еуропалық емес горгонцола ірімшігі

Уақыт өте келе, Еуропадан тыс жерде ірімшік өндірісі әлемнің кейбір аймақтарында, соның ішінде Австралияда "Горгонзола" аталымының жалпылама атауға айналуына себеп болды. Еуропалық Одақтан тыс жерде жасалған "Горгонзола" ірімшігі – сиыр сүтінен жасалған көк ірімшіктердің бір түрі және ол түпнұсқа итальян ірімшігінен шабыттандырылған. Толық сиыр сүті қолданылады, оған Penicillium glaucum қытырлауының споралары қосылған бастауыш бактериялар енгізіледі. АҚШ-тың Азық-дәрі басқармасы "құрамының стандарттары" (ҚС) деп белгіленген стандарттарды қабылдады. ҚС тағамның жалпылама атауын анықтайды және оның негізгі сипаттамалары мен құрамына қатысты талаптарды белгілейді. АҚШ Федералды ережелер жинағының 21-тарауы – "Тағам және дәрі-дәрмектер", I тарау, Азық-дәрі басқармасы, B кішітарауы – "Адамдарға арналған тағам" "Горгонзола" ірімшігінің өндіріс процесін регламенттейді. Бұл ҚС, АҚШ-та өндірілетін осы ірімшік үшін "Горгонзола" аталымын бекітумен қатар, АҚШ-тан тыс елдерден импортталатын кез келген "Горгонзола" ірімшігіне де қолданылады.

Әдебиеттік сілтемелер

Джеймс Джойс 1922 жылы жазған "Улисс" романында өзінің кейіпкері Блумға "Бургундия шарабы мен горгонзола бутерброды" түскілікке береді. 1972 жылы жарық көрген "Улисс Лиффидегі" кітабында сыншы және Джойс зерттеушісі Ричард Эллманн: "Горгонзола, тұрмыстың жемқорлыққа ұшырауының символы ретінде қызмет етумен қатар, мүмкін, Дантенің "Тозақ" IX тарауындағы Горгонмен болған оқиғаларына байланысты да таңдалған. Блум оны қорытып, жеңіске жетеді." деп жазады.