Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Киімді тегістеуге арналған құрал немесе аспап.
Tool or appliance for smoothing cloth using heat and pressure
Киім үтік (немесе тегістеу үтік, құрғақ үтік, булы үтік немесе жай ғана үтік) – қыздырылғанда киімдердегі бүршіктер мен қабаттарды жою үшін қолданылатын шағын құрал. Үйде қолданылатын үтіктердің жұмыс температурасы әдетте 121 °C (250 °F) пен 182 °C (360 °F) аралығында болады. Оның аты құрылғының тарихи түрде темірден жасалғандығынан шыққан, ал оны пайдалану киім жуу процесінің соңғы қадамы – үтіктеу деп аталады. Үтіктеу полимер талшықтарындағы молекулалардың ұзын тізбектері арасындағы байланысты босату арқылы жұмыс істейді. Ыстық пен үтік табанының салмағы талшықтарды созады, ал салқындағанда мата жаңа пішінін сақтайды. Мақта сияқты кейбір материалдарға молекулааралық байланыстарды босату үшін су қажет.
A clothes iron (also flatiron, smoothing iron, dry iron, steam iron or simply iron) is a small appliance that, when heated, is used to press clothes to remove wrinkles and unwanted creases. Domestic irons generally range in operating temperature from between 121 °C (250 °F) to 182 °C (360 °F). It is named for the metal (iron) of which the device was historically made, and the use of it is generally called ironing, the final step in the process of laundering clothes. Ironing works by loosening the ties between the long chains of molecules that exist in polymer fiber materials. With the heat and the weight of the ironing plate, the fibers are stretched and the fabric maintains its new shape when cool. Some materials, such as cotton, require the use of water to loosen the intermolecular bonds.
Тарих және дамуы
Электр тогының пайдаланылуына дейін үтіктер отта немесе ішкі құрылымда жану арқылы қыздырылатын. "Электрлік тегістегішті" американдық Генри Сили Уайт ойлап тапқан және 1882 жылдың 6 маусымында патент алған. Ол салмағы шамамен және қыздыруға көп уақыт кеткен. Ұлыбритания Электр қауымдастығы 1880 жылы Францияда көміртектік доғасы бар электрлік үтіктің пайда болғанын хабарлаған, бірақ бұл күмәнді деп есептеледі. Ең ерте замандағы екі үтік түрі – күйдірілген заттармен толтырылған ыдыстар немесе тікелей қыздырылатын қатты металл кесектері болған. Қытайда б.з.д. 1 ғасырда маталарды тегістеу үшін ыстық көмірмен толтырылған металл табақтар қолданылған. Кейінірек жасалған үлгіде, қызған көмірмен толтырылатын темір қорап болды, оны үнемі желдету үшін иінтірек қосылып тұру керек еді. 19 және 20 ғасырлардың басында керосин, этанол, кит майы, табиғи газ, карбид газы (ацетилен, карбид шамдарындағыдай) немесе тіпті бензин сияқты отындармен қыздырылатын көптеген үтіктер қолданылды. Кейбір үйлерде шамдардан басқа, үтік сияқты құралдарды пайдалану үшін табиғи газды немесе карбид газын әртүрлі бөлмелерге тарататын құбырлар жүйесі орнатылған. Өрт қаупіне қарамастан, сұйық отынмен жұмыс істейтін үтіктер АҚШ-тың ауылдық аймақтарында Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін сатылып келді. Үндістанның Керала штатында көмірдің орнына кокос қабықтары жағылған, себебі олардың жылу сыйымдылығы шамалас. Бұл әдіс әлі де қуат үзілістері жиі болатындықтан, қосалқы құрылғы ретінде қолданылады. Басқа қорап үтіктерде ыстық көмірдің орнына қыздырылған металл кірпіштері болған. 17 ғасырдан бастап, "қатты" деген мағынаны білдіретін орта ағылшын сөзінен шыққан "садирон" немесе "қайғылы темірлер" қолданыла бастады (1800 жылдарға дейін ағылшын тілінде қолданылған). Олар үшбұрышты, тұтқасы бар, қалың шойыннан жасалған және отта немесе пеште қыздырылатын. Бұлар да тегістегіштер деп аталды. Киім жуушы бірнеше қатты темірлерді пайдаланатын, олар бір ортақ көзден қыздырылатын: қолданыстағы темір суынғанда, оны жылдам ыстық темірмен ауыстыруға болатын. Өнеркәсіптік дамыған елдерде бұл үлгілер электр тогынан қыздырылатын электрлік үтіктермен алмастырылды. Ыстық пластина, "табан" деп аталады, алюминийден немесе мүмкіндігінше тегіс болуы үшін жылтыратылған тот баспайтын болаттан жасалған; металл пластинадан төмен сүрінуді азайту үшін кейде төмен сүрінуге төзімді пластикпен қапталады. Жылыту элементі термостатпен басқарылады, ол таңдалған температураны сақтау үшін токты қосып-өшіреді. Қарсылықпен қыздырылатын электрлік үтікті 1882 жылы Нью-Йорк қаласының Генри В. Сили ойлап тапқан. Сол жылы Францияда көміртектік доғамен қыздырылатын үтік те ұсынылды, бірақ ол қауіпті болғандықтан сәттілікке жете алмады. Алғашқы электрлік үтіктердің температурасын бақылаудың оңай жолы болмады, ал алғашқы термостатты бақыланатын электрлік үтік 1920 жылдары пайда болды. Коммерциялық саудаға түскен алғашқы электрлік бу үтігін 1926 жылы Нью-Йорктегі кептіру және тазалау компаниясы Eldec ұсынды, бірақ ол коммерциялық сәттілікке жете алмады. Электрлік бу үтігі мен ылғалдатқышқа патент 1934 жылы Чикаголық Макс Скольникке берілді. 1938 жылы Скольник Нью-Йорктегі Steam O Matic корпорациясына бумен жұмыс істейтін электрлік үтіктерді өндіруге эксклюзивті құқық берді. Бұл алғашқы бу үтігінің танымалдылығына қол жеткізген алғашқы үтігі болды және 1940-1950 жылдары электрлік бу үтігін кеңінен қолдануға жол ашты.
Before the introduction of electricity, irons were heated by combustion, either in a fire or with some internal arrangement. An "electric flatiron" was invented by American Henry Seely White and patented on June 6, 1882. It weighed almost and took a long time to heat. The UK Electricity Association is reported to have said that an electric iron with a carbon arc appeared in France in 1880, but this is considered doubtful. Two of the oldest sorts of iron were either containers filled with a burning substance, or solid lumps of metal which could be heated directly. Metal pans filled with hot coals were used for smoothing fabrics in China in the 1st century BC. A later design consisted of an iron box which could be filled with hot coals, which had to be periodically aerated by attaching a bellows. In the late nineteenth and early twentieth centuries, there were many irons in use that were heated by fuels such as kerosene, ethanol, whale oil, natural gas, carbide gas (acetylene, as with carbide lamps), or even gasoline. Some houses were equipped with a system of pipes for distributing natural gas or carbide gas to different rooms in order to operate appliances such as irons, in addition to lights. Despite the risk of fire, liquid fuel irons were sold in U. S. rural areas up through World War II. In Kerala in India, burning coconut shells were used instead of charcoal, as they have a similar heating capacity. This method is still in use as a backup device, since power outages are frequent. Other box irons had heated metal inserts instead of hot coals. From the 17th century, sadirons or sad irons (from Middle English "sad", meaning "solid", used in English through the 1800s) began to be used. They were thick slabs of cast iron, triangular and with a handle, heated in a fire or on a stove. These were also called flat irons. A laundry worker would employ a cluster of solid irons that were heated from a single source: As the iron currently in use cooled down, it could be quickly replaced by a hot one. In the industrialized world, these designs have been superseded by the electric iron, which uses resistive heating from an electric current. The hot plate, called the sole plate, is made of aluminium or stainless steel polished to be as smooth as possible; it is sometimes coated with a low friction heat resistant plastic to reduce friction below that of the metal plate. The heating element is controlled by a thermostat that switches the current on and off to maintain the selected temperature. The invention of the resistively heated electric iron is credited to Henry W. Seeley of New York City in 1882. In the same year an iron heated by a carbon arc was introduced in France, but was too dangerous to be successful. The early electric irons had no easy way to control their temperature, and the first thermostatically controlled electric iron appeared in the 1920s. The first commercially available electric steam iron was introduced in 1926 by a New York drying and cleaning company, Eldec, but was not a commercial success. The patent for an electric steam iron and dampener was issued to Max Skolnik of Chicago in 1934. In 1938, Skolnik granted the Steam O Matic Corporation of New York the exclusive right to manufacture steam electric irons. This was the first steam iron to achieve any degree of popularity, and led the way to more widespread use of the electric steam iron during the 1940s and 1950s.
Гигиеналық
Киімді тиянақты үтіктеу – сіресін сияқты жұқпалы аурулардан сақтанудың тиімді тәсілі.
Proper ironing of clothes has proven to be an effective method to avoid infections like those caused by lice.
Жинақтар
Дүние жүзіндегі ең ірі темірлердің бірі, Германия мен басқа елдерден алынған 1300 тарихи мысалды қамтитын, Германияның Карлсруэ қаласына жақын Гохсхайм қамалында сақтаулы. Әлемнің көптеген этнографиялық мұражайларында темірлер жинағы бар. Мысалы, Украинада Радомысль қамалының көрмесінде шамамен 150 темір экспонат ретінде қойылған.
One of the world's larger collection of irons, comprising 1300 historical examples of irons from Germany and the rest of the world, is housed in Gochsheim Castle, near Karlsruhe, Germany. Many ethnographical museums around the world have collections of irons. In Ukraine, for example, about 150 irons are the part of the exhibition of the Radomysl Castle in Ukraine.
Тегістеу орталығы
Тегістеу орталығы немесе бумен тегістеу станциясы – киім үтіктегіш пен жеке бу тудыратын резервуардан тұратын құрылғы. Жеке резервуар болғандықтан, үтіктеу жүйесі әдеттегі үтіктегіштен көбірек бу шығара алады, соның арқасында бумен тегістеу жылдамырақ болады. Мұндай үтіктеу құралдары әдеттегі үтіктегіштерге қарағанда қыздыруға көбірек уақыт алады және құны жоғары.
An ironing center or steam ironing station is a device consisting of a clothes iron and a separate steam generating tank. By having a separate tank, the ironing unit can generate more steam than a conventional iron, making steam ironing faster. Such ironing facilities take longer to warm up than conventional irons, and cost more.