The Party of Democratic Action (; abbr. SDA) is a Bosniak nationalist, conservative
Тарих
Демократиялық іс-қимыл партиясы (ДІҚП) 1990 жылдың 26 мамырында Сараевода «мұсылман мәдени-тарихи аймағының партиясы» ретінде құрылды. Бұл Алия Изетбеговичтің Босния және Герцеговинадағы ислам діни және ұлттық партиясы туралы идеясының іске асуы болды. Босния және Герцеговинаның Ислам қауымдастығының көптеген мүшелері, соның ішінде имамдар, партияның құрылуына қатысты. Партия төрағасы болып сайланған Әлиха Омер Бехмен басқаратын мұсылман ұлтшыл исламистер мен Адил Зулфикарпашич басқаратын солшыл мұсылмандар арасындағы дауларды шешуге тырысты. Партияның тамыры Югославия Корольдігінің консервативті мұсылман партиясы – Югославия мұсылман ұйымында жатыр. Югославия мұсылман ұйымы 1906 жылы Австро-Венгрия кезеңінде құрылған консервативті мұсылман партиясы – Muslimanska Narodna Organizacija (Мұсылман ұлттық ұйымы) мұрагері болды. Мұсылман ұлттық ұйымы өзі 1887 жылға дейін тарихы бар консервативті мұсылман «Вакуф және білім беру автономиясы қозғалысының» (Pokret za vakufsko mearifsku autonomiju) мұрагері еді. 1990 жылдардың басында Югославияның тарауынан кейін ДІҚП сайлауда айтарлықтай жетістіктерге қол жеткізді. «Лильян» газетін құрды. Партия Босния және Герцеговинадағы босниялықтар арасындағы ең беделді саяси партия болып қала береді. 2000 жылдың қарашасында партия Социал-демократиялық партия және «Өзгеріс одағы» құрамына біріккен басқа партиялармен жеңіліске ұшырады және құрылғаннан бері алғаш рет оппозицияға кетті. 2022 жылғы жалпы сайлаудан кейін ДІҚП Босния және Герцеговинадағы ең ірі партия болып қайта жаңарды. Партияның Словения, Косово, Солтүстік Македония, Хорватия және Сербияның Санджак аймағында филиалдары бар. Партияның Босния және Герцеговинадан тыс мақсаты – бүкіл Балқан аймағындағы босниялықтар мен басқа мұсылман оңтүстік славяндардың мүдделерін өкілдік ету және қорғау. Черногорияда ДІҚП кіші босниялық және славян мұсылман партияларымен бірігіп, Босния партиясын құрды. Партия Еуропалық халық партиясының (ЕХП) байқаушы мүшесі болып табылады.
The Party of Democratic Action (SDA) was founded on 26 May 1990 in Sarajevo, as a "party of Muslim cultural historic circle". It was a realisation of Alija Izetbegović's idea of an Islamic religious and national party in Bosnia and Herzegovina. Many members of the Islamic Community of Bosnia and Herzegovina, including imams, took part in the party's foundation. Alija, who was chosen as its chairman, tried to resolve disputes between the Muslim nationalist Islamists led by Omer Behmen and the left wing Muslims led by Adil Zulfikarpašić. The party has its roots in the old Yugoslav Muslim Organization, a conservative Muslim party in the Kingdom of Yugoslavia. Yugoslav Muslim Organization was a successor of Muslimanska Narodna Organizacija (Muslim National Organization), a conservative Muslim party founded in 1906 during the Austro Hungarian era. The Muslim National Organization was itself a successor of the conservative Muslim "Movement for waqf and educational autonomy" (Pokret za vakufsko mearifsku autonomiju) that goes back to 1887. The SDA achieved considerable success in elections after the breakup of Yugoslavia in the early 1990s. It founded the newspaper Ljiljan. The party remains the strongest political party among the Bosniak population in Bosnia and Herzegovina. In November 2000, the party was defeated by the Social Democratic Party and other parties gathered into the "Alliance for Change", and found itself in opposition for the first time since its creation. After the 2022 general election, the SDA became once again the largest party in Bosnia and Herzegovina. The party has branches in Slovenia, Kosovo, North Macedonia, Croatia and the Sandžak region of Serbia. One of the goals of the party, outside Bosnia and Herzegovina, is to represent and defend the interests of Bosniaks and other Muslim South Slavs in the entire Balkan region. In Montenegro, the SDA merged with smaller Bosniak and Slavic Muslim parties to create the Bosniak Party. The party is an observer member of the European People's Party (EPP).
Идеология
Демократиялық іс-қимыл партиясы оңшыл бағытталған босниялықтардың, әсіресе ұлтшылдар мен консерваторлардың басты тірегі болып табылады, сондықтан олар ұлттық консервативті деп сипатталады. Бұдан бөлек, партия исламшыл және панисламшыл деп те сипатталған, сондай-ақ Түркия және Иран сияқты қазіргі исламдық режимдермен байланыстырылады. Кейбір сарапшылар оларды тіпті секулярлық деп те атайды. Олар Босния және Герцеговина үкіметінің орталықтандырылуын қолдайды. Сыртқы саясатта олар атлантистік көзқарас ұстанады және Босния мен Герцеговинаның НАТО мен Еуропалық Одаққа қосылуын жақтайды.
The Party of Democratic Action is the primary stronghold for right orientated Bosniaks, especially for nationalists, and conservatives, and thus they have been described as national conservative. Besides that, the party has been also described as Islamist and Pan Islamist, and with current Islamist regimes such as Turkey and Iran. Some have even described them as secularist. They support the centralization of the government of Bosnia and Herzegovina. On foreign stances, they also tend to be atlanticist and supportive of the accession of Bosnia and Herzegovina to NATO and the European Union.
Босния мен Герцеговинаның Парламенттік Ассамблеясы
+ Босния және Герцеговина Социалистік Республикасының Ассамблеясы Жыл жетекшісі # Халық дауысы % Жеңген орындар Үкімет 1990 Алия Изетбегович 1 711,075 31.48
+ Assembly of the Socialist Republic of Bosnia and Herzegovina Year Leader # Popular vote % Seats won Government 1990 Alija Izetbegović 1st 711,075 31.48
+ Босния және Герцеговина Парламенттік Ассамблеясы Жыл жетекшісі # Халық дауысы % Өкілдер палатасы Орын өзгерісі Сенат палатасы Орын өзгерісі Үкімет 1996 Алия Изетбегович 1 909,970 37.92 Жаңа Жаңа 1998 1 583,895 33.83 6 2 2000 1 279,548 18.76 5 1 2002 Сулейман Тихич 1 269,427 21.92 2 2 2006 2 238,475 16.89 1 1 2010 3 214,300 13.05 2 0 2014 Бакир Изетбегович 1 305,715 18.73 3 0 2018 1 281,754 17.01 1 0 2022 1 273,545 17.23 0 1
+ Parliamentary Assembly of Bosnia and Herzegovina Year Leader # Popular vote % HoR Seat change HoP Seat change Government 1996Alija Izetbegović 1st 909,970 37.92 New New 1998 1st 583,895 33.83 6 2 2000 1st 279,548 18.76 5 1 2002Sulejman Tihić 1st 269,427 21.92 2 2 2006 2nd 238,475 16.89 1 1 20103rd214,300 13.05 2 0 2014Bakir Izetbegović 1st 305,715 18.73 3 0 2018 1st 281,754 17.01 1 0 2022 1st 273,545 17.23 0 1
Босния және Герцеговина Федерациясының Парламенті
+ Босния және Герцеговина Федерациясының Парламенті Жыл Лидері # Халық дауысы % HoR Орын өзгерісі HoP Орын өзгерісі Үкімет 1996Алия Изетбегович 1-орын 725,810 54.34 Жаңа Жаңа 1998 1-орын 456,458 49.20 10 1 2000 1-орын 232,674 26.81 30 15 2002Сүлейман Тихич 1-орын 234,923 33.57 6 2 2006 1-орын 218,365 25.45 4 2 2010 2-орын 206,926 20.22 5 2014Бакир Изетбегович 1-орын 275,728 27.79 6 1 2018 1-орын 252,817 25.25 2 1 2022 1-орын 238,111 24.40 1 4
+ Parliament of the Federation of Bosnia and Herzegovina Year Leader # Popular vote % HoR Seat change HoP Seat change Government 1996Alija Izetbegović 1st 725,810 54.34 New New 1998 1st 456,458 49.20 10 1 2000 1st 232,674 26.81 30 15 2002Sulejman Tihić 1st 234,923 33.57 6 2006 1st 218,365 25.45 4 2 2010 2nd 206,926 20.22 5 2014Bakir Izetbegović 1st 275,728 27.79 6 1 2018 1st 252,817 25.25 2 1 2022 1st 238,111 24.40 1 4