Кіріспе

Уильям Гибсонның 1988 жылғы ғылыми фантастикалық романы «Мона Лиза Овердрайв» – американдық-канад жазушысы Уильям Гибсонның 1988 жылы жарық көрген ғылыми фантастикалық романы. Бұл «Нейромант» және «Граф Ноль» романдарынан кейін, оқиғалары соңғысынан сегіз жыл өткеннен кейін өтетін киберпанк Sprawl трилогиясының үшінші және соңғы романы. Роман 1989 жылы «Небұла» сыйлығының «Үздік роман», «Хьюго» сыйлығының «Үздік роман» және «Үздік ғылыми-фантастикалық роман» номинацияларына ие болды.

Сюжет

"Граф Зеро" оқиғасынан кейін сегіз жыл және "Нейромант" оқиғасынан кейін он бес жыл өткен оқиға бірнеше байланысты сюжеттік желілерден құралған. Бұл оқиғада Гибсонның бұрынғы туындыларының кейіпкерлері де кездеседі (мысалы, "Нейромант" романындағы пышақ саусақты салдаты Молли Миллионс). Бірінші сюжеттік желі: Мона атты жас қызға қатысты. Ол танымал симстим жұлдызы Энджи Митчеллге едәуір ұқсайды. Мона күмәнді тұлғалар тарапынан "жұмысқа" шақырылады, бірақ бұл жұмыс Энджиді ұрлау жоспарының бір бөлігі болып шығады. Екінші сюжеттік желі: Якудза басшысының қызы Кумико туралы. Оның әкесі басқа якудза көшбасшыларымен соғыс жүргізіп жатқандықтан, оны қауіпсіздік үшін Лондонға жібереді. Лондонда ол әкесінің сенімді адамының күтімінде болады, ол бір мезгілде Лондондық мафияның да ықпалды мүшесі. Кумико Молли Миллионспен танысады (ол өзінің сыртқы келбетін өзгертіп, "Салли Ширс" деп таныстырады, өзін іздеп келе жатқан жаулардан жасыру үшін), және Молли оны өзіне оқушы ретінде қабылдайды. Үшінші сюжеттік желі: Ит жалғыздығындағы Фабрика деп аталатын жерде тұратын, усақ-түйек суретші Слик Генри туралы. Фабрика – бұрынғы зауыттар мен қоқыс жиналатын үлкен, уланған аймақ, шамасы Оңтүстік Нью-Джерсиде орналасқан. Слик Генри – көлік ұрлығы үшін сотталған, оның жазасы бес минут сайын қысқа мерзімді жадысын жоюдан тұрады, бұл оны үнемі шатастырып, өзінен бөліп тастайды. Жазасын өтегеннен кейін ол үлкен роботтық мүсіндер жасаумен айналысады және уақытылы есінен танып, есіне ештеңе еске түспей оянады. Ол танысынан комада жатқан "Графты" (Екінші романнан, "Граф Зеродан" Бобби Ньюмарк, өзін "Алеф" деп аталатын аса қуатты кибер био дискіге қосып алған) қарауға шақырылады. Теориялық "Алеф" барлық шындықтың жад көлеміне ие болады, сондықтан адамның жады құрылымы толық тұлғасын қамтиды және оған өздігінен үйренуге, өсуге және әрекет етуге мүмкіндік береді. Соңғы сюжеттік желі танымал симстим жұлдызы Анжела Митчелл және екінші "Sprawl" романынан ("Граф Зеро") қыз туралы. Энджи бала кезінде әкесінің миын манипуляциялауының арқасында киберкеңістікке тікелей қол жеткізе алатын (киберкеңістік консолі болмастан), бірақ "Sense/Net" компаниясы берген есірткілер бұл қабілетін күрт шектеді. Оқиғаның кульминациялық нүктесінде Энджи мен Бобби өз саналарын "Алефке" жүктейді, шамасы Центавр планетасының айналасында табылган шетелдік жасанды интеллектіні зерттеуге дайындалады. Мона Энджиге ұқсату үшін жасалған мәжбүрлі косметикалық операциядан кейін Энджидің орнына симстим жұлдызы болады.

Әсерлер

Кибернетикалық мүсіндерді жасаған оқшауланған суретшінің тарихы Survival Research Labs-тің Марк Паулинге сілтеме жасайды. Боби Ньюмарктің санасы қосылған кибернетикалық аппараттың тығыз түйіні аргентиналық жазушы Хорхе Луис Борхестің "Алеф" атты әңгімесіне тікелей сілтеме болып табылады. "Алеф" – кеңістіктегі барлық басқа нүктелерді қамтитын нүкте, және егер біреу "Алеф"-ке қараса, ол барлық жаратылысты көре немесе сезіне алады.

Қабылдау

Томас М. Диш романды «Нью-Йорк Таймс» газеті үшін рецензиялап, оған аралас баға берді: «Дегенмен, кейінге қарап қарағанда ғана «Мона Лиза Овердрайв» көңіл көңілсіздік тудырады. 45 тарауының әрқайсысы жеңіл ойын-сауықпен қуантса да, ол аса мәнді емес». «Kirkus Reviews» және «Publishers Weekly» басылымдарында романға жағымды пікірлер жарияланды.

Мұра

"The Matrix Reloaded" фильмінің музыкалық тректерінің бірі Juno Reactor және Дон Дэвис есімдерімен "Mona Lisa Overdrive" деп аталды. "Матрица" трилогиясына Уильям Гибсонның шығармалары зор әсер еткен. Осы әннің тағы бір нұсқасы Juno Reactor-дың "Labyrinth" альбомында кездеседі. Lil Ugly Mane-нің "Mista Thug Isolation" альбомында "Mona Lisa Overdrive" деген атаумен трек бар. Жапондық Buck Tick рок-тобының бір альбомы осылай деп қате аталып кеткен, себебі Хисаши Имаи альбомды атағанда оны Роберт Лонгоның "Samurai Overdrive" туындысымен шатастырып алған.