Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грек теңізшісі және географы
Greek navigator and geographer
Евдокс Цизикийский (Εὔδοξος ὁ Κυζικηνός, Eúdoxos ho Kyzikēnós; шамамен б.з.д. 130 ж.) - Египеттегі эллиндік Птолемей әулетінің патшасы Птолемей VIII үшін Араб теңізін зерттеген грек теңізшісі.
Eudoxus of Cyzicus ('/juː//d//ə//k//s//ə//s/; Εὔδοξος ὁ Κυζικηνός, Eúdoxos ho Kyzikēnós; fl. c. 130 BC) was a Greek navigator who explored the Arabian Sea for Ptolemy VIII, king of the Hellenistic Ptolemaic dynasty in Egypt.
Үндістанға саяхат
Посейдонийдің айтуынша, кейін Страбонның "Географиясында" жазылғандай, Үнді мұхитының муссондық жел жүйесі алғаш рет б.з.б. 118 немесе 116 жылы Евдокс Кизиктықпен жүзіп өтілген. Посейдоний, Үндістаннан кеме апатына ұшыраған теңізші Қызыл теңізден құтқарылып, Александриядағы Птолемей VIII-ге жеткізілгенін айтты. Аты аталмаған үнді азаматы грек теңізшілерін Үндістанға бағыттауды ұсынды. Птолемей Евдокс Кизиктықті тағайындады, ол Мысырдан Үндістанға екі рет сапар жасады. Біріншісі, б.з.б. 118 жылы, үнді теңізшісінің басшылығымен болды. Евдокс хош иіс заттар мен құнды тастармен жүктелгеннен кейін, б.з.б. 116 жылы екінші сапарға шықты. Евдокс екінші сапарды жетекшісіз жүргізді. Географиясы осы оқиғаның негізгі көзі болып табылатын Страбон оның рас екендігіне күмән келтірді. Қазіргі ғалымдар оны салыстырмалы түрде сенімді деп есептейді. Б.з.б. II ғасырда грек және үнді кемелері Аден (гректер Еудемон деп атаған) сияқты Араб елдерінің портында сауда үшін кездесті. Аденнен әрі жүзуге тырысу сирек кездесіп, қиын және ұзаққа созылатын жағалау бойымен саяхатты талап ететін. Теңізшілер муссондық желдерді бұрыннан білген. Үнді кемелері оларды Арабияға жүзу үшін пайдаланған, бірақ грек кемелері әлі олай істемеген. Гректер үшін үнді ұшқышының тәжірибесін алу, Араб порттарын айналып өтіп, Үндістанмен тікелей сауда байланысын орнату мүмкіндігін білдірді. Посейдонийдің, кеме апатына ұшыраған үнді ұшқышы Евдоксқа муссондық жел туралы үйреткен оқиғасы рас болсын болмасын, грек кемелері көп ұзамай муссондық желдерді пайдаланып Үндістанға жүзіп бара бастады. Б.з.б. 50 жылға қарай Қызыл теңізден Үнді мұхитына жүзіп бара жатқан грек және рим кемелерінің саны айтарлықтай артты. Тағы бір грек теңізшісі, Гиппал, Еуропаға Үндістанға муссондық жел бағыты туралы түсінік берген деп есептеледі. Кейде ол Евдокс экспедицияларының бір бөлігі болған деп болжанады.
According to Poseidonius, later reported in Strabo's Geography, the monsoon wind system of the Indian Ocean was first sailed by Eudoxus of Cyzicus in 118 or 116 BC. Poseidonius said a shipwrecked sailor from India had been rescued in the Red Sea and taken to Ptolemy VIII in Alexandria. The unnamed Indian offered to guide Greek navigators to India. Ptolemy appointed Eudoxus of Cyzicus, who made two voyages from Egypt to India. The first, in 118 BC, was guided by the Indian sailor. After Eudoxus returned with a cargo of aromatics and precious stones a second voyage was undertaken in 116 BC. Eudoxus navigated the second voyage, sailing without a guide. Strabo, whose Geography is the main surviving source of the story, was skeptical about its truth. Modern scholarship tends to consider it relatively credible. During the 2nd century BC Greek and Indian ships met to trade at Arabian ports such as Aden (called Eudaemon by the Greeks). Attempts to sail beyond Aden were rare, discouraged, and involved a long and laborious coast hugging journey. Navigators had long been aware of the monsoon winds. Indian ships used them to sail to Arabia, but no Greek ship had yet done so. For the Greeks to acquire the expertise of an Indian pilot meant the chance to bypass the Arabian ports and establish direct commercial links with India. Whether or not the story told by Poseidonius of a shipwrecked Indian pilot teaching Eudoxus about the monsoon winds is true, Greek ships were in fact soon using the monsoon winds to sail to India. By 50 BC there was a marked increase in the number of Greek and Roman ships sailing the Red Sea to the Indian Ocean. Another Greek navigator, Hippalus, is sometimes credited with having introduced Europe to the concept of monsoon wind route to India. He is sometimes conjectured to have been part of Eudoxus's expeditions.
Африканы айналып өту әрекеті
Евдокс екінші рет Үндістанға сапарынан қайтып келе жатқанда, жел оны Аден шығанағынан оңтүстікке қарай Африка жағалауына итермеледі, біраз қашықтыққа дейін. Шығыс Африка жағалауының бір жерінде ол кеме қалдықтарын тапты. Оның сыртқы түрі мен жергілікті тұрғындардың айтуынша, Евдокс бұл кемені Римдік Испания Баэтикасындағы Гадес (кейін Кадис) қаласынан келген, Африканың оңтүстігін айналып келген кеме деп қорытындылады. Бұл оны Африканы толық айналып шығуға шабысданды. Ол экспедицияны өз қаражатымен ұйымдастырып, Гадестен теңізге шығып, Африка жағалауымен бойлап жүре бастады. Дегенмен, қиындықтар тым зор болды және ол Мысырға қайта оралуға мәжбүр болды. Осы сәтсіздіктен кейін ол тағы да Африканы айналып өтуге бел буды. Оның соңғы тағдыры белгісіз. Плиний сияқтылар Евдокс мақсатына жеткенін айтса да, ең ықтимал нұсқа – ол сапарда қаза тапқан.
When Eudoxus was returning from his second voyage to India the wind forced him south of the Gulf of Aden and down the coast of Africa for some distance. Somewhere along the coast of East Africa, he found the remains of a ship. Due to its appearance and the story told by the natives, Eudoxus concluded that the ship was from Gades (later Cádiz), in Roman Hispania Baetica, and had sailed south around Africa. This inspired him to attempt a circumnavigation of Africa. Organizing the expedition on his own account he set sail from Gades and began to work down the African coast. The difficulties were too great, however, and he was obliged to return to Egypt. After this failure he again set out to circumnavigate Africa. His eventual fate is unknown. Although some, such as Pliny, claimed that Eudoxus did achieve his goal, the most probable conclusion is that he perished on the journey.
Танымал мәдениетте
Евдокс (атының грекше жазылуы бойынша, Евдокс) – Л. Спраг де Камптың "Алтын жел" тарихи романының повествовательі.
Eudoxus (under the Greek spelling of his name, Eudoxos) is the narrator of L. Sprague de Camp's historical novel The Golden Wind.