Кіріспе

Алыс Солтүстік округінің аймағы, Жаңа Зеландия

Аралдар шығанағы – Жаңа Зеландияның Солтүстік аралының Алыс Солтүстік округінің шығыс жағалауындағы аймақ. Бұл елдегі ең танымал балық аулау, желкендеу және туризм орындарының бірі. 1930 жылдары американдық жазушы Зэйн Грей оны әйгілегеннен бері ірі ойын балықтарын аулаумен халықаралық деңгейде танымал. Ол Вангарей қаласының солтүстік-батысында орналасқан. Елдің солтүстік ұшындағы Реинга мүйісі солтүстік-батысқа қарай жолмен шамамен орналасқан.

География

Бұхтаның өзі - дұрыс емес пішіндес, кең және табиғи порты. Онда 144 арал бар, олардың ең ірісі – Урупукапука, сондай-ақ көптеген түбектер мен шығанақтар кездеседі. Үш ең ірі шығанақ – оңтүстіктегі Вайкаре шығанағы, солтүстік-батыстағы Керикери және Те Пуна (Мангонуи) шығанақтары. Те Пуна шығанағының солтүстігіндегі Пюреруа түбегі бұхтаның солтүстік-батыс бөлігін Тынық мұхитынан бөліп тұрады, ал Брет түбегі шығанақтың шығыс жағынан мұхитқа қарай созылып жатыр. Ең ірі қала – Керикери, одан кейін Пайхия. Расселл деген шағын қалашық оңтүстік-шығыстан бұхтаға қарай созылған шағын түбектің ұшында орналасқан.

Тарих

Шамамен 700 жыл бұрын Матаатуа, Маорилердің Гавайкиден Жаңа Зеландияға келген үлкен көшіп-қону кемелерінің бірі, Пухи арқылы Аралдар шығанағына (Бай-оф-Пленти шығанағынан) жеткізілді. Пухи – бүгінде елдегі ең ірі тайпа болып табылатын Нгапухи ивисінің (тайпа) атасы еді. Маорилер шығанақтың және оның көптеген аралдарының барлық жерінде қоныстанды, көбейді және Керикеридегі Нгати Миру сияқты түрлі тайпаларды құрды. Аралдар шығанағында көптеген белгілі маорилер дүниеге келді, соның ішінде Хоне Хеке, ол Корорарекадағы (Расселл) флагштокты бірнеше рет кесіп, флагшток соғысын бастады. Кейіннен көптеген маори қоныстары Жаңа Зеландияның дамуында маңызды рөл атқарды, мысалы, Окиато (елдің алғашқы астанасы), Вайтанги (кейін Вайтанги шартына қол қойылды) және Керикери (ішкі маорилердің теңізге шығу үшін маңызды нүктесі болды, сондай-ақ елдегі алғашқы тұрақты миссионерлік станцияның орналасқан жері). Моту Апо (Те Пахи аралы) сияқты кейбір аралдар да маңызға ие болды, онда бас Те Пахидің 60 адамы Вхангароадағы Бойдтар қырғынына кінәлі деп жаңсақ айыпталғаннан кейін кек алу үшін өлтірілді. Бұл аймақты алғаш рет 1769 жылы капитан Кук зерттеп, оған ат қойды. Аралдар шығанағы Жаңа Зеландияда еуропалықтардың алғаш қоныстанған жері болды. 18 ғасырдың соңында кит аулаушылар келді, ал алғашқы миссионерлер 1814 жылы қоныстанды. Жаңа Зеландияда туған алғашқы толыққанды еуропалық бала Томас Кинг 1815 жылы Оихи шығанағында дүниеге келді (Оңтүстік аралдағы Даски Саундта еуропалық қыз ертерек туған деген дәлелсіз мәлімдемелер де бар). Бұғазда Пайхия, Расселл, Вайтанги және Керикери сияқты көптеген қызықты тарихи қалалар бар. Расселл, бұрын Корорарека деп аталған, Жаңа Зеландиядағы алғашқы тұрақты еуропалық қоныс және 19 ғасырдың басында пайда болды. Керикериде еуропалықтардың ең алғашқы отарлау орнынан қалған көптеген тарихи орындар бар. Олардың ішінде Mission House, сондай-ақ Kemp House деп аталатын, Жаңа Зеландиядағы ең көне ағаш құрылысы бар. Stone Store, бұрынғы қойма, Жаңа Зеландиядағы ең көне тас ғимарат, оның құрылысы 19 сәуірде 1832 жылы басталды. 19 ғасырда Аралдар шығанағына Жаңа Зеландияның айналасындағы мұхитта аң аулаған теңіз кемелері мен кит аулау кемелері келді, олар көбінесе жергілікті ивимен сауда жасасып, жергілікті картоп пен шошқа етімен қамтамасыз етілген тамақпен алмастырды. 1835 жылдың желтоқсанында Чарльз Дарвин Аралдар шығанағына келді. 1840 жылдың ақпанында АҚШ-тың зерттеу экспедициясының бірнеше мүшелері Вайтангиде Вайтанги шартына қол қою рәсіміне қатысты. 2006 жылғы зерттеуде Аралдар шығанағы Рио-де-Жанейродан кейін әлемдегі екінші көк аспанды аймақ деп танылды. 2019 жылы Explore Group компаниясы жасаған жаңа жылдам қайық Аралдар шығанағына енгізіліп, оның көмегімен саяхатшылар жылдамдықпен Hole in the Rock-қа (тесік саңылау) жеткізіледі. Күнделікті көліктік мүмкіндік 30 жолаушыға дейін сыйымды және күні бойы бірнеше рет жүреді.

Кремдік сапар

1886 жылы Альберт Эрнест Фуллер Уайлз шығанағында "Ундина" желкенді кемесін теңізге түсіріп, шығанақтағы аралдарға көмір жеткізуді бастады. 20 ғасырдың басында Фуллер кемеге мотор орнату арқылы көмір және қажетті жабдықтарды Брет мүйісіне дейінгі елді мекендерге жеткізе алды. 1927 жылы Фуллер Эдди Лейннен крем тасымалдауға арналған жабдықтары бар "Крем Трип" кемесін сатып алды. 1960 жылдарға қарай, жаңадан құрылған "Бей Белл" кемесі осы бағытты жүзеге асыра бастады. Бүгінде тарихи "Крем Трип" бағытын қазіргі заманғы катамаран жалғастырса да, "Бей Белл" күні бойы Пайхия мен Расселл арасында жолаушылар мен жергілікті тұрғындарды тасымалдауды жалғастыруда.