Бірлескен кәсіби одақтардың құрылуы

Кіріспе

Барлық кәсіподақтардың бірігуі

Бір үлкен кәсіподақ – бұл 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында кәсіподақ мүшелері арасында жұмысшылардың мүдделерін біріктіру және барлық еңбек мәселелеріне шешімдер ұсыну мақсатымен туған идея. Бастапқыда кәсіподақтар шеберлік одақтары ретінде құрылды. Жұмысшылар өздерінің біліктілігі бойынша ұйымдастырылды: ағаш өңдеушілер, сантехниктер, кірпіш қалаушылар, әрқайсысы өз одағына мүше болды. Капиталистер жиі шегініс дауларында осыған орай шеберлік одақтарының мүшелерін бөліп-жарып тастады. Капиталистік кәсіпорындар мен мемлекеттік бюрократия орталықтандырылып, кеңейген сайын, кейбір жұмысшылар өздерінің институттарының да сондай үлкен болуы керек деп ойлады. Шеберлік одақтарының күшсіздігіне байланысты наразылық көптеген одақтарды өндірістік принциптер бойынша ұйымдастыруға итермеледі. Анархистік синдикалистер тиімді ұйымдастыру үшін «бір үлкен одақ» идеясын жақтады. 1919 жылға дейін көптеген жылдар бойы осы тұжырымдамамен байланысты болған Дүниежүзілік өнеркәсіптік жұмысшылар (IWW) пікірінше, Бір үлкен одақ – барлық жұмысшыларды бір үлкен одаққа біріктіру идеясы ғана емес. 1911 жылғы «Бір үлкен одақ» атты памфлетте IWW қолдаушылары Томас Хагерти мен Уильям Траутман екі мақсатты атап өтті: Бір үлкен одақ «жұмыскерлердің бүгінгі күресінде сағаттарды қысқарту, жалақыны арттыру және жағдайды жақсарту үшін ең сәтті күресін жүргізе алатындай және олардың мүдделерін қорғай алатындай жұмысшыларды біріктіруі керек», сондай-ақ «еңбек мәселесіне соңғы шешім беруі керек – ереуілдерден, тыйымдардан, жазалау орындарынан және бір-біріне қарсы саботаж жасаудан құтылу». Бір үлкен одақ – бұл ұйымдық тұжырымдама, ал IWW-нің революциялық өндірістік синдикализмі – осы тұжырымдаманы іске асырудың ұйымдастыру әдісі болды. «Барлық жұмысшылардың бір үлкен одағын құру» мақсаты – «жұмысшы табының бақылауын» қамтамасыз ету еді. Бірақ «Бір үлкен одақ» ұйымдарына үкімет пен өнеркәсіп қарсылық көрсетті және оларды қолданыстағы кәсіподақтар құлатты. 1925 жылға қарай «Бір үлкен одақ» ұраны ғана сақталды.

The One Big Union is an idea originating in the late 19th and early 20th centuries amongst trade unionists to unite the interests of workers and offer solutions to all labour problems. Unions initially organized as craft unions. Workers were organized by their skill: carpenters, plumbers, bricklayers, each into their respective unions. Capitalists could often divide craft unionists along these lines in demarcation disputes. As capitalist enterprises and state bureaucracies became more centralized and larger, some workers felt that their institutions needed to become similarly large. A simultaneous disenchantment with the perceived weakness of craft unions caused many unions to organize along industrial lines. The idea of the "one big union" is championed by anarchist syndicalists to organize effectively. As envisioned by the Industrial Workers of the World (IWW), which for many years prior to 1919 had been associated with the concept, One Big Union was not just the idea that all workers should be organized into one big union. In the 1911 pamphlet One Big Union, IWW supporters Thomas J. Hagerty and William Trautmann enumerated two goals: One Big Union needed to "combine the wage workers in such a way that it can most successfully fight the battles and protect the interests of the workers of today in their struggles for fewer hours of toil, more wages and better conditions," and it also "must offer a final solution of the labor problem – an emancipation from strikes, injunctions, bull pens, and scabbing of one against the other." One Big Union was the notional organizational concept, while the IWW's revolutionary industrial unionism was the organizing method by which that concept could be realized. "Organizing the One Big Union of all workers the world over" was meant to achieve "working class control". But the One Big Union organizations were resisted by government and industry, and subverted by existing trade unions. By 1925, only the slogan of One Big Union remained.

"Бір үлкен одақ" іс жүзінде

Дүниежүзілік өнеркәсіптік жұмысшылар (IWW) 1911 жылы «Бір үлкен одақ» атты памфлет жарияланғаннан кейін «Бір үлкен одақ» тұжырымдамасын қабылдап, насихаттады; IWW осы сөз тіркесін пайдалануды жалғастыруда. IWW мүшелері тарихи түрде де, қазіргі уақытта да хаттарға (және басқа да хабарламаларға) «Yours for the O.B.U.» деген қорытындымен қол қояды. Көптеген сарапшылар «Бір үлкен одақ» терминін Дүниежүзілік өнеркәсіптік жұмысшылармен бірдей мағынада қарастырады. IWW-ның танымал жариялымдарының бірі «Бір үлкен одақ» айлығы деп аталды. IWW «Бір үлкен одақ» тұжырымдамасын түрлі жолдармен, соның ішінде нәсілдік теңдікке шақыру ретінде насихаттады. IWW-тің бір листовкасында былай деп жазылған:

«Түсті терілі жұмысшыларға, әйелдерге: Егер сіз жалақылы жұмысшы болсаңыз, түсіңізге қарамастан, IWW залдарына қош келдіңіздер. Осыдан IWW-нің ақ, қара, қызыл немесе сары адамдардың одағы емес, жұмысшы адамдардың одағы екенін көресіздер. Барлық жұмысшы табы бір үлкен одақта болуы керек. IWW әйелдерді жұмыс күшіне қабылдау үшін де осыған ұқсас аргументтерді қолданды. Бұл шақыру кейіннен «барлық жалақылы жұмысшыларды дініне, түсіне, ұлтына қарамастан бір үлкен одаққа біріктіруге, біреуге жасалған зиян – барлығына жасалған зиян» деген ниетті жариялады. «Бір үлкен одақ» идеясының негізгі мақсаты – жалақыны арттыру, жұмыс уақытын қысқарту және жағдайды жақсарту болды. IWW үгіттеп: «Бір үлкен одаққа бірігіп, адамдар лайықты өмір сүруге мүмкіндік үшін күресейік. Барлығымыз бірігіп, жеңіске жетейік!» деді.

Құрылтайшы ұйымдар

Солтүстік Америкада «Бір үлкен одақ» тұжырымдамасының ең маңызды бастапқы күші Батыс тау-кеншілер федерациясы (WFM) болды, кеңсесі Колорадо штатының Денвер қаласында орналасқан. WFM және оның одақтастары алғаш рет Батыс Еңбек одағын (WLU) құрды. Батыс Еңбек одағының бастапқы мақсаты – батыстағы консервативті Америка Еңбек Федерациясын (AFL) ығыстыру еді. WLU-нің 1902 жылы Америка Еңбек одағы (ALU) болып қайта аталғаны AFL президенті Сэмюэл Гомперстің әрекеттеріне тікелей жауап болды. WFM және ALU кейін IWW құру үшін бірікті. IWW бүкіл әлемді ұйымдастыру мақсатымен жаһандық одақ ретінде құрылды. IWW-нің революциялық бағдарламасынан туған «Бір үлкен одақ» тұжырымдамасы уақыт өте келе дамыды: революциялық өндірістік синдикализмге бет бұрған Денвердің еңбек радикалдары бұрыннан бар идеялар мен стратегияларды пайдаланды, өйткені Денвердің еңбек тарихының соңғы жиырма жылында осылар қалыптасқан еді. 1903 жылғы еңбек соғыстары IWW құрылуына түрткі болғанмен, оның идеологиялық негізі Америка Еңбек одағы басшылығында 1903 жылдың жазында әзірленген болатын. WFM 1892 жылы Coeur d'Alene-де болған қанағатсыз және зорлық-зомбылыққа толы ереуілден кейін консервативті кәсіподақ ретінде құрылған. WFM 1894 жылы Криппл Крикте сәтті ереуіл өткізді, ол ереуілші кеншілердің жағында штаттың сирек араласуымен ерекшеленді. Алайда, кейбір тарихшылардың пікірінше, осы ереуіл WFM-нің философиясы мен тактикасын қалыптастырды, нәтижесінде WFM революциялық өндірістік синдикализмді қабылдап, «Бір үлкен одақ» тұжырымдамасын жариялады. Осы күрес нәтижесінде 1897 жылдың қарашасында Монтана штатының Сауда және еңбек кеңесі жариялама жасады, ол бұрынғы тәсілдерден бас тартып, «ұйымның ескі нысаны плутократияның соңғы шабуылдарына тойтарыс бере алмайды» деп мәлімдеді және жаңа типтегі еңбек ұйымын құруға шақырды. WFM осы ұйым болған жоқ. Ол Лидвиллдегі ереуілге қаражат құйғанмен, жеңіліске ұшырады. AFL уәде еткен қосымша қаражат түспеді. Шешім – батыс жұмысшыларын және батыс кәсіподақтарын жаңа федерацияға біріктіру болды (яғни WLU, ALU және ақыры IWW). Бұл тұжырымдар AFL-ді, оның консервативті философиясын және немқұрайдылығын «толыққанды қабылдамады». Бірақ WFM-де маңызды өзгерістер болды. AFL-ден өзгеше, WFM барлық мүшелерге, сондай-ақ капитализмге қарсы идеялар мен құндылықтарға ашық болды. Ол жарамды кәсіподақ төлқұжатын көрсеткен кез келген мүшесін бастама ақысысыз қабылдады. Ол жабық кәсіпорынды немесе эксклюзивті еңбек шартын талап етпеді. Ол ұйымдасқан және жоғары білікті санаулы адамдар үшін ғана емес, барлығына жұмыс іздеді. WFM мүшелері «дәстүрлі салаларда тығылып қалудың қажеттілігін көрмеді, олар жұмыс берушілер мен үкіметтерге қарсы тұру үшін белгілі бір саланың барлық жұмысшыларын жұмылдыруға тырысты. Олар қазіргі жағдайға көп мән бермегендіктен, жұмыс істеп, өмір сүрген қиын жағдайларын түзету үшін кең ауқымды саяси бағдарламаларға сене білді». 1905 жылы WFM басшылары Чикагода отыз көрнекті социалистер мен еңбек радикалдарының кездесуін ұйымдастырды. Бұл топ өндірістік және әлеуметтік қатынастарды революциялық тұрғыдан талдап, манифест жазды. Еңбекшілердің наразылықтарын тізбектеп көрсетіп, шеберлік кәсіподақтарын білікті аристократия құрғаны үшін сынады және барлық салаларды қамтитын, «сыныптық күрес негізінде» құрылған «бір үлкен өндірістік одақ» ұсынды. Бұл шақыру қағазы көптеп басылып, елдің түкпір-түкпіріне таратылды.

In North America, the most significant early impetus for the One Big Union concept came from the Western Federation of Miners (WFM) which was headquartered in Denver, Colorado. The WFM and its allies first launched the Western Labor Union (WLU). The Western Labor Union was initially intended to displace the conservative American Federation of Labor (AFL) in the West. The WLU's rebranding in 1902 as the American Labor Union (ALU) was a direct response to actions by (AFL) President Samuel Gompers. The WFM and the ALU then cooperated to found the IWW. The IWW was conceived as a global union with the goal of organizing the entire world. The concept of One Big Union, growing out of the IWW's revolutionary program, evolved over a period of time:

[I]n moving toward revolutionary industrial unionism, Denver's labor radicals were not building from scratch; rather, they drew upon and elaborated ideas and strategies generated by the previous twenty years of Denver's labor history [A]lthough the labor wars of 1903–4 may have triggered the formation of the IWW, the ideological synthesis it would uphold had been worked out in the American Labor Union's leadership by the summer of 1903

The WFM had been founded as a conservative trade union after a bitter and violent strike in Coeur d'Alene in 1892. The WFM conducted a successful strike in Cripple Creek in 1894, notable for the exceedingly rare intervention of the state on the side of the striking miners. But the strike which some historians believe shaped the philosophy and tactics of the WFM, and which ultimately resulted in the WFM embracing revolutionary industrial unionism and the eventual promulgation of the One Big Union concept, occurred against mine owners in Leadville. Out of that struggle came the November 1897 proclamation of the State Trades and Labor Council of Montana, a document which broke with the past – declaring that "the old form of organization is unable to cope with the recent aggressions of plutocracy" – and called for a new type of labour organization. The WFM wasn't that organization. It had poured resources into the Leadville strike, and yet was defeated. Additional resources which had been promised by the AFL were not provided. The solution was organizing western labourers and western unions into a new umbrella like federation (i. e., the WLU, the ALU, and eventually, the IWW). These conclusions represented "an absolute rejection" of the AFL, of its conservative philosophy and its complacent demeanour. But the WFM did undergo substantial changes. In contrast to the AFL, the WFM,

opened itself to all potential members and also to ideas and values in conflict with Capitalism. It accepted any member of a bona fide union without initiation fee upon presentation of a valid union card. It demanded neither a closed shop nor an exclusive employment contract. It sought jobs for all, not merely the organized and highly skilled few. Members of the WFM " saw no advantage to huddling within their traditional crafts; they sought to mobilize all workers across a given industry to confront employers – and governments – with their aggregate clout. With little stake in the status quo, they invested their faith in sweeping political programs to remedy the grim conditions in which they worked and lived." In 1905, WFM leaders initiated a meeting of thirty prominent socialists and labour radicals in Chicago. This group analysed industrial and social relations from the revolutionary viewpoint and drafted a manifesto. Enumerating labour's grievances, it criticized craft unions for creating a skilled aristocracy, and suggested "one big industrial union" embracing all industries and "founded on the class struggle". Printed in great quantities, this invitation to the first convention of the IWW was sent around the country.

"Бір үлкен одақ" идеясы кеңінен таралуда

IWW Америка Құрама Штаттарында, Канадада, Австралияда және басқа да елдерде ұйымдастырылды, шығармашылық тактиканы қолданды және жұмысшылардың өнеркәсіптерді бақылаудың ең тиімді жолы ретінде жалпы ереуілді жақтады. Бірақ "Бір үлкен одақ" ИВВ-дан да кеңірек тарады. ОБУ-ның революциялық сипатын 1909 жылы Халықаралық машина жасаушылар қауымдастығының бөлімшесі болған Металл жұмысшыларының өндірістік одағының бауырластығы жасаған мәлімдеме арқылы бағалауға болады. 1919 жылы бұл ұйым мынадай хабарлама жариялады: "Американың ғана емес, барлық елдердің жұмысшылары өздері төлеген және төлейтін бағаның толық құнын алуға бекінген. Жұмысшылар өмір сүру, бостандық және бақыттың құралдарын бақылап қана қоймай, иеленгенше, тыныштық орнамайды. Мұны істеу үшін барлық өнеркәсіптер жұмысшылардың үкіметіне тиесілі болуы керек, жұмысшылар үшін, және бұл "Бір үлкен одақ" арқылы іске асырылуы мүмкін және іске асырылатын болады. Сондай-ақ 1919 жылы қонақүй, мейрамхана, асхана, клуб және тамақтандыру индустриясы жұмысшыларының халықаралық федерациясы (IFWHRLC) өз мүшелерін AFL мүшелігінен бас тартуға шақырды және тергеушілер, оның "Отель жұмысшысы" басылымындағы өндірістік одақтастық туралы түсіндірмесіне сүйене отырып, оны "Бір үлкен одақ қағидасына негізделген революциялық ұйым" деп бағалады, мақсаты жаңа әлеуметтік тәртіп орнату және өнеркәсіпті басып алу болып табылады. "Отель жұмысшысы" газетінде былай делінген: "Өндірістік одақтастық бойынша бір саланың барлық жұмысшылары сол саланың Бір үлкен одағын құрайды. Олар бөлінген және көбінесе қайшы келетін мүдделері бар жеке бөлімшелерге бөлінбей, күштерін біріктіріп, бір күшті және жеңіліссіз күшке айналдырады." Американың халықаралық нан пісірушілер мен кондитерлер одағы (JBCIUA) IWW делегациясын қабылдағаны және IFWHRLC-мен бірігуді зерттеу үшін комиссия құрғаны үшін күдік тудырды. Тергеушілер мұндай оқиғалар "бұл штаттағы, сондай-ақ елдің көп бөлігіндегі тамақ өнеркәсібіндегі барлық жұмысшыларды бақылау үшін I. W. W. үлгісінде Бір үлкен одақтың ұйымдастырылғанын" растады деген қорытындыға келді. "Қызыл үрей" деп аталған кезеңдегі репрессияны ескере отырып, JBCIUA резолюция қабылдады, онда былай делінген: "Біздің ең жақсы достарымыз және капиталистік жүйе, қазіргі уақыттағы ең нашар реакция кезеңінде, ұзақ мерзімге түрмеге жабылды." 1919 жылы АҚШ-та жаңадан құрылған Коммунистік Еңбек партиясы (КЖП) өзін "Бір үлкен одақ" қозғалысына және өндірістік одақтастыққа қосуға тырысты. КЖП барлық мүшелерін өндірістік одақтарға қосылуға шақырды. IWW ресейлік революция мен жергілікті коммунистік қызметтер жалпы антикапиталистік қозғалысқа жік салатын әсер еткенін анықтады, бірақ бұл әсер бірден байқалмады.

The IWW organized in the United States, Canada, Australia, and other countries, employed creative tactics, and advocated the general strike as a favourite method for workers to gain control of industries. But One Big Union spread far beyond the IWW. The revolutionary character of the OBU can be appreciated from a statement by the Brotherhood of Metal Workers' Industrial Union, a 1909 offshoot of the International Association of Machinists. In 1919, this organization published the following,

The workers, not only of America, but of all countries, are determined to get the full value of the price they paid and will yet pay. There can be no peace until the workers not only control, but also own, the means of life, liberty, and happiness. To accomplish this, it necessitates the ownership of all industries by a government of workers, for the workers, which can and will be accomplished by the One Big Union. Also in 1919, the International Federation of Workers in the Hotel, Restaurant, Lunchroom, Club and Catering Industry (IFWHRLC) called upon its members to terminate any AFL memberships and was judged by investigators, on the basis of an explanation of industrial unionism in the Hotel Worker, one of its publications, to be a "revolutionary organization based upon the One Big Union principle, having for its objective the establishment of a new social order and the seizure of industry." The Hotel Worker stated, in part:

Under industrial unionism, all the Workers in one industry form One Big Union of that industry. Instead of being split up into a lot of separate units, with divided and often conflicting interests, they strengthen and unite their forces in one mighty and irresistible combination. The Journeymen Bakers' and Confectioners' International Union of America (JBCIUA) came under suspicion for hosting a delegation of the IWW, and for forming a committee to explore a merger with the IFWHRLC. Investigators concluded that such events confirmed "the organization of One Big Union along I. W. W. lines to control all the workers in the food industry in this state, as well as in the greater part of the country." Cognizant of repression of the period that came to be called the Red Scare, the JBCIUA passed a resolution which stated, in part, " that our best friends and are being by the capitalistic system, in the present period of worst reaction, and have been thrown into jail for long terms." In 1919 in the United States the newly formed Communist Labor Party (CLP) sought to attach itself to the One Big Union movement, and to industrial unionism. The CLP urged all its members to join industrial unions. The IWW concluded that the Russian revolution and local communist activities had a divisive effect on the general anti capitalist movement, but this effect was not immediately apparent.

Австралия

Австралияда "Бір үлкен одақ" қозғалысы құрылды. Бұл идея алғаш рет 1908 жылы талқыланды, сол кезде Дүниежүзілік өнеркәсіптік жұмысшылардың преамбуласын қабылдау туралы мәселе Жаңа Оңтүстік Уэльс кәсіподақтар конгресінде дауысқа салынып, 1912 жылы бір үлкен одақ құруға алғашқы нақты қадам жасалды. 1917 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметінің еңбек министрі Джордж Биби сөйлеген сөзінде:

"Бір үлкен одақ идеясын ілгерілету үшін Сиднейде кәсіподақ өкілдерінің маңызды конференциясы өткізілді. Бұл жиынға жауапты адамдар олардың мақсаты – кез келген уақытта жалпы ереуіл жариялап, өндіріс пен көлікті тоқтатып, үкіметтен кез келген талаптарды қанағаттандыра алатын бір үлкен одақтық ұйым құру екенін ашық айтты. Бұл қозғалыстың басшылары саяси әрекеттерге қарағанда тікелей әрекеттерді қолдайды. Бұл идеяны бастағандар еңбек қозғалысының барлық саласын шеберлікпен бақылауға алды. 1918 жылдың 10 қыркүйегінде Брисбенде "Бір үлкен одақ" (OBUPL) атты ұйым құрылды. IWW мүшелерінің көмегімен OBUPL шеберлік кәсіподақтарының қатарынан үлкен қолдау тапты, жұмыс орындарын бақылауға және төменнен жоғарыға қарай ұйымдастыруға басымдық берді. Австралиялық кәсіподақ шенеуніктері OBU-ның сипатын IWW және IWW-ден бөлініп шыққан, Австралияда белсенді қызмет еткен Workers' International Industrial Union (WIIU) ұйымының көзқарастарынан өзгертті. "Бір үлкен одақ" қозғалысы Австралияда капитализмге қарсы күресуді тоқтатты, оның орнына капитализм шеңберінде жұмыс істеуге тырысты; ол өнеркәсіптік негізден шеберлік негізіне ауысты; жоғарыдан басқарушы бюрократияға айналды. 1924 жылға қарай Австралиядағы OBU өмір сүруін тоқтатты. 1927 жылы Австралия кәсіподақтар кеңесі "Бір үлкен одақ" құруға бағытталған ретінде құрылды.