Кіріспе

Қытай әскери генералы (219 жылы қайтыс болған)

Сяо Юань (219 жылдың ақпанында қайтыс болған), әдепті аты Миокай, Қытайдың Шығыс Хан әулетінің соңғы кезеңінде Цао Цаоның қол астында қызмет еткен қытай әскери генералы және саясаткері. Ол 210-шы жылдары Батыс Қытайда (қазіргі Ганьсу, Нинся және Шэньси провинцияларының бір бөлігінде) жасаған ерліктерімен танымал. Ол Лианг провинциясында және оның төңірегінде Цао Цаоның қарсыластары Ма Чао мен Хан Суйды жеңіп, бірнеше Ди және Цианг тайпаларын бағынуға мәжбүр етті. Ол Ханжун округін қарсыласы Лю Бейдің шабуылдарынан қорғағанда Дингжун тауы шайқасында қаза тапты. Сяо Юаньның өлімі 14 ғасырдағы «Үш патшалықтың романсы» тарихи романында кеңінен суреттелген, онда Лю Бейдің генералы Хуан Чжун күтпеген шабуыл кезінде оны өлтірді.

Ерте өмір және мансап

Сяо Юань Пей мемлекетінің (國) Сяо округінен (縣), қазіргі Бочжоу, Анхуэйден шыққан. Ол Сяо Дуннің жас туысы және Хан әулетінің негізін қалаушы император Лю Бангтың (Император Гао) кезінде қызмет еткен Сяо Иннің ұрпағы. Бірде ол Цао Цаоның жасаған ауыр қылмысы үшін жауапкершілікті өз мойнына алып, оған көмектескен. Кейін Цао Цао оны құтқарып қалды. Ян және Ю провинцияларында ашаршылық болғанда, Сяо Юань мен оның отбасы қиын жағдайға түсті. Ол қайтыс болған інісінің жетім қызын асырау үшін кіші ұлын құрбан етуге шешім қабылдады. 190 жылы, Цао Цао Донг Чжуоға қарсы жорыққа әскер жинағанда, Сяо Юань оған қосылып, Цао Цаоның қол астында Бөлек бөлімнің майоры (別部司馬) және кавалерия командирі (騎都尉) қызметін атқарды. Содан кейін ол Чэнлиу (陳留; қазіргі Кайфэн, Хэнань) және Инчуань (潁川; қазіргі Хэнаньның орталық бөлігінде) округтарының әкімшісі (太守) болып тағайындалды.

Карьерасының ортасы

200 жылы Цао Цао өзінің бәсекелесі Юань Шаомен Гуанду шайқасында қақтығысқанда, Сяо Юань армияны тексеруші полковник (督軍校尉) болып тағайындалды. Цао Цао Юань Шаоны жеңгеннен кейін Сяо Юань Ян, Юй және Сю провинцияларының азық-түліктерін Цао Цаоның армиясына Солтүстік Қытайдағы майдан шебінде тасымалдауды қадағалауға тағайындалды. Сол кезде Цао Цаоның әскеріне азық-түлік жетіспейді, бірақ Сяо Юань азық-түлікті уақтылы жеткізе алды, бұл әскердің моральін арттыруға көмектесті. 206 жылы Чан Си (昌狶) көтеріліс бастады, сондықтан Цао Цао Ю Цзиньді көтерілісті басу үшін әскерді басқаруға жіберді. Ю Цзинь сәтті болмады, сондықтан Цао Цао Сяо Юаньға Чан Сиге қарсы екінші жорыққа Ю Цзиньмен қосылуға бұйырды. Бұл жолы олар көтерілісшілерді жеңіп, 10-нан астам жау гарнизонын басып алды, ал Чан Си Ю Цзиньге берілді. Сяо Юань өзінің табысынан кейін армияны ұйымдастыратын полковник (典軍校尉) болып тағайындалды. Сяо Юань ұрыста өзінің бірліктерінің жылдам қозғалысымен танымал болды және ол жиі жауларын таңғалдырды. Цао Цаоның әскерінде бұл туралы былай делінген: "Армияны ұйымдастыратын полковник Сяо Юань үш күнде 500 ли, ал алты күнде 1000 ли жол жүреді". 207 жылы Сю Хэ (徐和) және Сима Джу (司馬俱) бастаған Жінань (濟南; қазіргі Жанцзянь, Шандоң) және Леан (樂安; қазіргі Шандоң) қалаларындағы Сары туран көтерілісшілері қалаларға шабуыл жасап, лауазымды адамдарды өлтірді. Сяо Юань Тайшань (泰山; Тай тауының маңында), Ци және Пиньюань округтерінің әскери күштеріне көтерілісшілерге шабуыл жасауға басшылық етті. Ол оларды жеңіп, Сю Хэні өлтіріп, аймақтағы түрлі округтерді тыныштады. Ол жаудың азық-түлік қорын жинап, өз жасақтарына бөліп берді. 209 жылы, Цао Цао Қызыл жартастар шайқасында Сунь Куан мен Лю Бэйдің одақтас күштеріне қарсы жеңілгеннен кейін, Лей Сюге (Луцзян округінде (廬江郡; қазіргі Хэфэй, Анхуй) көтеріліс бастағандықтан) шабуыл жасауға бұйрық берді. Лей Сюді жеңгеннен кейін Сяо Юань батысқа шабуыл жасайтын қорғаушы генерал (征西護軍) болып тағайындалды және Сюй Хуанмен бірге Тайюань округіндегі (太原郡; қазіргі Шанси) көтерілісшілерге шабуыл жасауға әскерлерді басқаруға бұйырды. Олар 20-дан астам жау лагерін басып алды, көтерілісшілердің басшысы Шан Яоны (商曜) өлтірді және көтерілісшілердің базасындағы халықты қырғынға ұшыратты.

Батыс Қытайдағы науқандар

211 жылы Сяо Хуань Цао Цао тарапынан Хан Суй мен Ма Чао бастаған батыс әскерлерінің коалициясына қарсы Тоң асуы шайқасына қатысты, онда Цао коалицияны жеңді. Кейіннен ол Чжу Линмен бірге Юми және Цян округтеріндегі Ди тайпаларын бағындыру үшін жеке күштерді басқарды. Осыдан кейін ол Цао Цаоның бас әскерімен Андин округінде (安定郡; қазіргі Нинся мен Гансуның бір бөлігін қамтиды) кездесті, онда олар Хан Суй мен Ма Чаоның одақтасы Ян Цюнді қарсылық көрсетуден айнытылды. 212 жылы Цао Цао Еге (қазіргі Хэбэй провинциясының Ханьдань қаласы) оралды, ал Сяо Хуань, Чжу Лин және Лу Жао (路招) Чанъаньда гарнизонды қорғау үшін қалды. Сяо Хуань сол кезде Армияны қорғайтын генерал (護軍將軍) лауазымын атқарды. Ол Наншанда Лю Сюнь (劉雄) бастаған қарақшылар тобын жеңіп, оларды қарсылық көрсетуден айнытылды. Ол сондай-ақ Ху округінде (縣) Лян Синді қоршап алды, жеңіп, өлтірді. Оның еңбегін мойындап, Хан императорлық соты оны Бочан ауылының маркизі (博亭侯) етіп тағайындады. 213 жылы Ма Чао Лян провинциясының инспекторы Вэй Канға провинциялық астана Жиде (; немесе Джиченг, қазіргі Ганьсу провинциясының Ганьгу округінде) шабуыл жасады. Сяо Хуань Вэй Канға көмектесу үшін күш-жабдықты бастап кетуге ниеттенді, бірақ Жи Ма Чаоға түскендіктен, кешікті. Сяо Хуань мен оның әскері Джиден 200 лиден астам қашықтықта болды. Ма Чао армиясын бастап Сяо Хуаньға қарсы аттанды. Сяо Хуань Ма Чаоға қарсы жеңіске жетпеді және Цян округінің (縣) Ди тайпалары көтеріліс бастағанын естігенде, әскерін қайтарып алуға шешім қабылдады. 214 жылы Чжао Ку (), Ин Фэн (尹奉) және тағы бірнеше адам, Ма Чао Лян провинциясын басып алғаннан кейін оған бағынуға мәжбүр болды, олар Ма Чаоны провинциядан қуу үшін жасырын жоспар құрды. Цзян Сюй Ма Чаоны өзіне шабуыл жасауға итермелеу үшін Луда (鹵; немесе Лученг, қазіргі Ли округі, Гансу) көтеріліс бастады, ал Чжао Ку және басқалар Ма Чаоны көтерілісті басу үшін Луға әскерін баруға шақыруды жасады. Ма Чао бұған көнді. Ол Джиден кеткеннен кейін, Чжао Ку және басқалар оған қарсы шығып, әйелі мен балаларын өлтірді. Сонымен қатар, Ма Чао Луны Цзян Сюден қайтарып алмады, сондықтан ол қашып қалды. Ма Чао Ханчжунға шегінді, онда ол жауынгер Чжан Лудан әскерлерді қарыз алды және Цзян Сюй мен оның одақтастарына Цы тауында (祁山; қазіргі Ли округінің айналасындағы таулы аймақтар, Гансу) шабуыл жасауға оралды. Цзян Сюй Чанъанға көмек сұрауға хабаршы жіберді. Сяо Хуань мен Чанъаньдағы офицерлер Цзян Сюй мен оның одақтастарына көмектесу туралы кеңес өткізді. Көптеген офицерлер кез келген қадам жасамас бұрын Цао Цаодан бұйрық күту керек деп ойлады. Алайда Сяо Хуань басқаша ойлады: "Біздің мырзамыз 4000 ли алыста, Йеде тұрады. Біздің хабарды алған кезде Цзян Сюй мен оның одақтастарының бәрі жойылады. Сондықтан оларға дереу көмек жіберуіміз керек". Ол Чжан Хеге 5000 жаяу және атты әскерді авангард ретінде бастап, Чэньчандағы (陳倉; қазіргі Шэньси провинциясының Баоцзи қаласының Чэньчан ауданы) тар асу арқылы Цы тауына қарай бет алды, ал ол өзі жабдықтарды бақылап, басқа әскермен соңынан ерді. Чжан Хенің 5000 жасағы Вэй өзеніне жеткенде, Ма Чао бастапқыда бірнеше мың Ди және Циан аттыларын жауға қарсы тұру үшін жіберді, бірақ екі жақ та шайқасқа қатыса алмастан кейін кері шегінуді талап етті. Чжан Хе одан әрі алға басып, Ма Чаоның әскерлері қалдырған әскери жабдықтарды басып алды. Сяо Хуань әскері келген кезде Лян провинциясының көптеген округтері бейбітшілік орнаған болатын. Жеңіс алғаннан кейін Сяо Хуань Ма Чаоның одақтасы Хан Суйға қарсы шабуылға дайындалды, ол Сяо Хуаньның жақындағанын естігенде кері шегінді. Сяо Хуань Хан Суйдың азық-түлік қорын тартып алып, оны Люэян аймағына қуып жетеді. Хан Суй Сяо Хуаньның орнынан 20 ли қашықтықта база құрды, сондықтан Сяо Хуаньның қол астындағылары генералдарын Хан Суйға немесе Шыңгуодағы Ди тайпаларына шабуыл жасауға шақырды. Сяо Хуань екі нұсқаның ешқайсысын таңдамады, өйткені Хан Суй әскерлері шайқасқа жақсы дайындалғанын және Синггуоның бекіністері мықты екенін білген. Оның орнына Чанлидегі (長離; Гулу өзені бойында, Гансу) Цян тайпаларына шабуыл жасауды жоспарлады. Ол Хан Суйдың көптеген сарбаздары Чанглиден келген Цян тайпасының адамдары екенін атап өтті, сондықтан олар Чанглидің шабуылға ұшырағанын естісе, өз үйлерін құтқару үшін қайта оралатын болады. Егер Хан Суй әскерлері қазіргі позициясын ұстап тұруға шешім қабылдаса, олар оқшауланады; егер олар Чанглиді қорғауға келсе, Сяо Хуань әскерлері оларды шайқасқа тарта алады. Сяо Хуань өзінің қол астындағыларына азық-түлік пен ауыр жабдықтарын күзетуді бұйырды, ал ол жеңіл қаруланған жаяу және атты әскерін Чанлиге шабуыл жасауға алып кетті, көптеген Цян лагерлерін өртеп, көптеген адамдарды өлтірді. Сяо Хуань күткендей, Хан Суй әскеріндегі Цян тайпасының адамдары Чанлиге қайтып келді және Сяо Хуань әскерімен кездесті. Сяо Хуаньның адамдары Хан Суйдың үлкен әскерін көргенде қорқып, шайқас алдында лагерь құрып, қорғаныс құрылыстарын салуды ұсынды. Алайда Сяо Хуань: "Біз ұзақ жол жүрдік. Әскерлеріміз осы қорғаныс құрылыстарын бітіргенге дейін шаршап, жаумен шайқасуға күші қалмайды. Жау саны жағынан бізден артық болса да, олармен күресу оңай", - деді. Ол дереу Хан Суй әскеріне шабуыл жасады және жауды жеңіп, туларын басып алды. Содан кейін ол Люэян округіне оралды және Шыңгуоға қоршау салды. Шыңгуодағы Ди басшылары Ма Чаоға қосылу үшін қашқан, ал қалғандары қарсылық көрсетуден айнытылды. Сяо Хуань сондай-ақ Гаопиндегі (高平; қазіргі Нинся провинциясының Гуюань қаласы) кейбір Сюнну лагерьлеріне шабуыл жасады, Сюннуларды қуып шығарды және олардың азық-түліктері мен малдарына қол жеткізді. Хан императорлық соты оған аймақтағы істерді бақылауға рұхсат берді. 180 жылдардағы Лян провинциясы көтерілісі кезінде көтерілісші басшы Сон Цзянь (宋建) Фухань округінде (枹罕縣; қазіргі Ганьсу провинциясының Линься қаласының маңында) "Ханды тыныштандыратын Өзен бастауының патшасы" (河首平漢王) деп жариялады. Сяо Хуань Лян провинциясын бағындырғаннан кейін Цао Цао оған Сон Цзяньға шабуыл жасауды бұйырды. Сяо Хуань Фуханды қоршап алды, бірнеше айдың ішінде округті бағындырды және Сон Цзяньді және оның барлық ізбасарларын тұтқынға алып, өлім жазасын берді. Ол сондай-ақ Чжан Хеге аймақтағы басқа Цян тайпаларын қарсылық көрсетуден айнытуды бұйырды. 215 жылға қарай Қытайдың батысының көп бөлігі бағындырылды және Цао Цаоның билігіне бағынды. Цао Цао Сяо Хуаньды мақтау үшін бұйрық жазды: "Сон Цзянь 30 жылдан астам уақыт бойы қиындықтар тудырды. Сяо Хуань оны бір қозғалыспен жойды және бұрын-соңды болмаған жетістікке жетті. Конфуций бір кезде: 'Мен сенің істегеніңдей жасай алмаймын' деді".

Ханжунг маңындағы шайқастар

216 жылы Хан императорлық соты Сяо Хуаньға маркиздікте қосымша 300 салық салынатын үй шаруашылығын берді, бұл олардың жалпы санын 800-ге жеткізді. Кейіннен Сяо Юань Сябианда (下辯) Вуду (武都; қазіргі Лонгнан, Гансу) Ди және Цян тайпаларына шабуыл жасап, 100 000-нан астам хю (斛; үлкен өлшем бірлігі) астықты басып алды. Сао Сао өзінің әскерін Ханчжун командалығындағы жауынгер Жан Луға шабуылға бастағанда, Сяо Юань Лианг провинциясындағы барлық әскери шенеуніктер мен ақсүйектерді Сао Саомен Хю селосында (休亭) кездестірді. Цян және тайпа басшылары Сяо Юаньмен Сао Саомен кездесулерге қатысқан сайын қорқып жүрді. Чжан Лу Янпин шайқасында жеңілгеннен кейін Сао Цаоға бағынды. Сяо Хуань Бас қорғаушы (都護將軍) болып тағайындалды және Жан Хе мен Сюй Хуанның көмегімен Ба Комендатурасын (巴郡) бейбіттендіруге бұйрық берілді. Кейіннен Цао Цао Еге (қазіргі Хандан, Хэбэй) оралды және Сяо Юаньды және басқаларын жаңадан бағындырылған Ханчжун командалығын қорғауға қалдырды. Сяо Юань батысқа шабуыл жасайтын генерал (征西將軍) болып тағайындалды. 217 жылы Цао Цаоның қарсыласы Лю Бей, 215 жылы И провинциясын (қазіргі Сычуань мен Чунцинді қамтиды) басып алған, Ханчжунды Цао Цаодан тартып алу үшін жорық бастады. Лю Бейдің әскерлері Янпин асуына (陽平關; қазіргі Нинцзян округі, Шэньси) жеткенде, Сяо Юань өз әскерін қарсылыққа басшылық етті, екі тарап та шамамен бір жыл бойы тоқталмай соғысты. 219 жылдың ақпан немесе наурыз айларының бір түнінде Лю Бей Сяо Юань лагерінің айналасындағы тікенді қоршауларды өртеп жіберді, сондықтан Сяо Юань Жан Хені лагердің шығыс бөлігін қорғауға жіберді, ал оңтүстікті қорғауға жеңіл қаруланған күшке жеке өзі басшылық етті. Жан Хе Лю Бейдің мазақтауына ашуланып, оған шабуыл жасады, бірақ жауды жеңе алмады. Сяо Юань өз әскерлерінің бір бөлігін Жан Хеге көмекке жіберді. Лю Бейдің генералы Хуан Чжун Сяо Юаньға қарсы күшті шабуыл жасады, бірақ оның әскерлерінің соғыс тәжірибесі Сяо Юань әскерлеріне қарағанда кем болды. Сяо Юань шайқаста қаза тапты. Сяо Хуаньға "Мин маркизі" (愍侯) деген сүбелі атақ берілді, бұл сөзбе-сөз "аянышты маркиз" дегенді білдіреді. Сао Цао бірде Сяо Юаньға бірнеше жеңістерден кейін мынадай кеңес берді: "Генерал өзінің кемшіліктерін ескеруі керек, жеңілуге болатын жағдайларға дайын болуы керек және тек батырлыққа ғана сүйенбеуі керек. Батылдық – оның туа біткен қасиеті, бірақ ол әрекет жасағанда даналық пен стратегияны да қолдануы керек. Тек батырлықты білетін адам – жай ғана дұшпандармен күресе алатын қарапайым адам ғана."

Үш патшалықтың романсында

Сяохоу Юань – 14 ғасырдағы «Үш патшалықтың романсы» тарихи романының кейіпкері, ол Үш патшалық дәуіріне дейінгі және оның кезіндегі тарихи оқиғаларды көркемдеп суреттейді. Ол роман ішінде бірнеше рет пайда болады, ең әйгілісі – Цао Цаоның офицерлері арасында, жаңадан салынған Қола құс мұнарасында өткен садақ ату жарысында, онда ол ең дарынды садақшы ретінде бейнеленді. Бірақ ең маңыздысы – 219 жылы Дингжун тауы шайқасында қаза табуы. Толығырақ «Дингжун тауы шайқасы» бөлімін қараңыз.

Танымал мәдениетте

Сяохоу Юань Koei компаниясының Dynasty Warriors және Warriors Orochi видео ойындары сериясында ойналатын кейіпкер ретінде бейнеленеді. Ойындарда ол Сяо Дунның інісі болып табылады және сәл жаңылғыш, бірақ оған қарамастан, күшті және адал адам ретінде көрсетіледі. Ол сондай-ақ стратегиялық ойын сериясының барлық бөлімдерінде – «Үш патшалықтың романсы» және нақты уақыттағы стратегиялық ойын «Kessen II»-де де пайда болады, олардың барлығы Koei компаниясымен жасалған. Сяохоу Юань «Total War: Three Kingdoms» ойынында да ойналатын кейіпкер ретінде көрінеді және ойында Цао Цаоның қызметіндегі генерал ретінде маңызды рөл атқарады.