Кіріспе

Лондондағы көпір, Англия.

Путни көпірі – Лондонның батысындағы Темза өзені арқылы салынған, ІІ санаттағы ескерткіш. 1729 жылы алғашқы көпір салынғанға дейін екі жағалаудың арасында паром қатынайтын. Қазіргі күйде көпірдің оңтүстікке қарай үш бағытты жолағы (оның ішінде бір автобус жолағы) және солтүстікке қарай бір жолағы (велосипед жолағымен және автобус аялдамасымен бірге) бар. Путни Хай-стрит – Лондонның маңызды сауда, кеңселер, тамақ, сусын және ойын-сауық орталығы. Путни Ембанкменті көпірдің оңтүстік-батысында орналасқан, өзендік кемелерге арналған Путни Пирсіне және елорданың ең ірі гребті қайықтарға арналған жабдықтар жиынтығына ие. Пирс, гребті спортта Чемпионат трассасының бастапқы нүктесін көрсетеді.

Орны

Көпірдің солтүстік жағы Путни Бридж метро стансасынан оңтүстік-батысқа қарай 120 метр қашықтықта, Фулхэмнің Хёрлингэм ауданындағы саябақтың арасында орналасқан. Батыстағы саябаққа Лондон епископтарының тарихи резиденциясы – Фулхэм сарайының бақтары кіреді. Көпірдің оңтүстік жағында 21-ғасырға тән, дөңгелек пішінді шыныдан жасалған кемеге ұқсайтын Путни Уорф Тауэр орналасқан, ол Путнидегі ең биік ғимараттардың бірі. Көпірдің тіректерінің жанында ортағасырлық шіркеулер орналасқан: Сент-Мария шіркеуі Путнидің оңтүстік жағалауында, ал Барлық Әулиелер шіркеуі Фулхэмнің солтүстік жағалауында салынған. Үлкен өзеннің жанында екі шіркеудің бірге орналасуы сирек кездеседі, мысалы, Чилтерн төбелерімен (Горинг қақпасы) шектескен Темза және Стреатлидегі Горингте де осыған ұқсас жағдай бар.

Алғашқы көпірлер

Фулхэм мен Путнидің екі шеті арасындағы алғашқы көпір Азамат соғысы кезінде салынды: 1642 жылы Брентфорд шайқасынан кейін Парламент күштері Фулхэм мен Путни арасында қайықтан тұрғызылған көпір жасады. Сол кездегі бір мәліметке сәйкес: Лорд-генерал Фулхэм мен Путни арасындағы Темза өзені арқылы баржалар мен салдақтардан көпір салуға бұйрық берді. Ол өз әскері мен артиллериясын Сурриге жеткізу үшін, патша әскерлерін күтіп алу мақсатында жасалды. Ол оның екі жағында бекіністер орнатылуын қадағалады. 1720 жылы сэр Роберт Уолпол (келесі жылы бірінші премьер-министр атанды) Темзадағы Кингстон қаласында Джордж I-ді көріп, Парламентке асығып, қызметшісімен бірге Путниге дейін атпен келді, онда Фулхэмге өту үшін паромға отырмақшы болды. Бірақ паромшылар «Лебедь» тавернасында ішіп отырды. Сэр Роберт пен оның қызметшісінің шақыруларына жауап келмеді. Парламентке ұзақ жолмен баруға мәжбүр болған Уолполл, осы оқиғадан кейін Фулхэм мен Путни арасында Темза арқылы көпір салуға ынталанды. Көпір салудың құқықтық негізі 1726 жылы Парламент актісімен (Фулхэм және Путни көпірі актісі) бекітілді. Жергілікті шебер-ағаш шебер Томас Филлипс, Корольдік теңіз күштерінің инженері сэр Джейкоб Акворттың жобасы бойынша салған алғашқы көпір 1729 жылдың 29 қарашасында ашылды. 1729 жылдан 1886 жылға дейін алғашқы күйінде ол өзен бойымен сәл төмен орналасқан және көптеген ресми құжаттарда Фулхэм көпірі деп те аталды. Ол кезде Лондон көпірі мен Кингстон көпірі арасындағы жалғыз көпір еді. Бұл ағаштан салынған көпір, екі шетінде де төлем қабылдау орындары болды. 1795 жылдың қазан айында философ және ерте әйелдер теңдігін жақтаған Мэри Уолстонкрафт көпірден секіріп, өзіне қол жұмсауды жоспарлаған, себебі ол Швециядан келгеннен кейін өзінің жақыны Лондондық актрисамен қарым-қатынаста екенін білген. Көпір 1845 жылдан бастап 1856 жылға дейін, жаңа темір су құбыры салынғанша, «Қайық жарысының» басталу орны болды, содан кейін бұл орын бастапқы нүктеге айналды. Қазіргі таңда Оксфорд пен Кембридж университеттерінің 32 студенті, бірінші және екінші сегіздік командалары жарысқа қатысады. Әйелдердің сегіздік командалары 2015 жылдан бері осындай жарысқа қатысып келеді, ал 1927 жылдан бастап көктемнің басында Хенлиде де қысқа жарысқа қатысқан. 1870 жылы көпір өзен кемесімен соқтығысып, қирады. Көпірдің бір бөлігі кейін ауыстырылса да, бүкіл көпір қазіргі көпірдің құрылысына орын беру үшін бұзылды. Жаңа көпір суды жолдың астындағы құбырлар арқылы тасымалдағандықтан, темір су құбыры да бұзылды.

Ағымдағы көпір

Метрополитендік құрылыс басқармасы көпірді 1879 жылы сатып алды, 1880 жылы жол төлемін тоқтатты және оны жаңасымен алмастыру жұмысын бастады. 1886 жылы бүгінгі тастан салынған көпірдің құрылысы, жаңа бағытта, аяқталды. Жаңа көпірдің солтүстік жағын Фулхэм Жоғары көшесімен, Жаңа Король көшесінің қиылысында қосу үшін «Путни көпіріне жақындау» атты жаңа жол салынды; нәтижесінде Фулхэм Жоғары көшесінің оңтүстік бөлігі тупикке айналды. Көпірді азаматтық инженер, сэр Джозеф Базалгет жобалаған, ол тас пен Корнуолл гранитінен тұратын бес қанатты құрылыс. Базалгет Лондонның кәріз жүйесін де жобалаған, ал көпір оның бес шығару кәрізінің екеуін, оған перпендикуляр орналасқан күйінде біріктіреді. 2014 жылдың 14 шілдесінде Путни көпірі үш айға жабылды, тек жаяу жүргіншілер мен велосипедпен жүрушілерге рұқсат етілді, Уондсворт кеңесі «судың енуінен туындаған зақымдардан көпірді жақсы қорғау үшін» «қажетті жөндеулер» жүргізді. Көпір сол жылдың 26 қыркүйегінде қайта ашылды. 2017 жылдың 5 мамырында көпірде белгісіз жүгіруші бір әйелді итеріп жіберді, ал келе жатқан автобус онымен соқтығысудан мүжілді. Ирландиялық драматург Соня Келли осы оқиғадан шабыттанған «Бірде көпірде» атты пьеса жазды, ол 2021 жылы Druid театры сахнасында қойылды.