Кіріспе

Шекспирдің жазбаларын жасаған ағылшын саяқысы, 1775–1835
Онтарио саудагері және саяси тұлға

Уильям Генри Ирландия (1775–1835) – Шекспирге жатқызылатын құжаттар мен пьесаларды жасаған ағылшын саяқысы. Ол ақын, готикалық романдар мен тарихтар авторы ретінде де аз танымал. Шынымен Уильям Генри болып су баптыстырылса да, өмірінің көп бөлігінде Сэмюэл деп аталды (көріп тұрғаны, бала кезінде қайтыс болған бауырласының құрметіне), және көптеген дереккөздер оның есімін Сэмюэл Уильям Генри Ирландия деп көрсетеді.

Ерте өмір

Ирландия өмірі бойы 1777 жылы Лондонда туғанын айтса да, Ирландия отбасының Киелі кітабында оның тууы екі жыл ертерек, 1775 жылғы 2 тамызда деп көрсетілген. Оның әкесі, Сэмюэл Ирландия, табысты саяхаттар туралы кітаптарды басып шығарушы, антиквариаттарды және Шекспирдің пьесалары мен "ескерткіштерін" жинаушы болған. Ол кезде, және қазір де Шекспирдің өзінің қолымен жазылған жазбаларының тапшылығы зор. Оның 37 пьесасының бірде-бір нұсқасы оның өзінің жазуында жоқ, Шекспирдің досына, әріптес жазушыға, демеушісіне, продюсеріне немесе баспагеріне жолданған бірде-бір хаттың үзіндісі де табылмаған. Жалған жасау осы кемшілікті толтыруға мүмкіндік береді. Уильям Генри де кітаптарды жинаумен айналысты. Кейінірек естеліктерінде Ирландия өзінің туындыларына және қаламгер Томас Чаттертонның керемет өліміне деген құштарлығын баяндады, сонымен қатар Джеймс Макферсонның «Оссиан» поэмаларын білген болуы мүмкін. Оған Герберт Крофттың 1780 жылғы «Махаббат және ақылсыздық» романы зор әсер етті, ол Ирландия үйінде жиі оқылып, Чаттертон мен Макферсон туралы кеңінен айтылатын. Ирландия ипотекалық заңгердің шәкірті болған кезде, ол бос, шынымен ескі қағаздармен және оларға жалған қолтаңбалар қоюмен тәжірибе жасауды бастады. Соңында ол бірнеше құжатты жасап, оларды әкесіне ұсынды.

Алғашқы жалған өнімдер

1794 жылдың желтоқсан айында Уильям әкесіне есімін атағысы келмейтін танысынан ескі құжаттардың жасырын табылып, олардың бірінің Шекспирдің қолымен жасалғанын айтты. Ол сол құжатты – әрине, өзі жасаған құжатты – көп жылдан бері осындай қолтаңба іздеп жүрген қуанған әкесіне берді. Ирландия алғашқыда Шекспирдің Саутгемптон графына демеуі үшін алғысын білдіретін хатты жасады. Ирландия одан әрі көптеген нәрселер тапты – уәдехат, протестанттық дінге адалдығын жазбаша білдіру, Анна Хатауэйге (шашының тобымен бірге) және Елизавета патшайымға жазылған хаттар – барлығы Шекспирдің қолымен жазылған деп есептелді. Ол барлығының анонимді досының сандығынан алынғанын мәлімдеді. Ол Шекспирдің жазбалары бар кітаптарды және «Гамлет» пен «Король Лир» пьесаларының «түпнұсқа» қолжазбаларын «тауып» алды. Сол кездегі сарапшылар олардың барлығын растады. 1795 жылдың 24 желтоқсанында Сэмюэл Ирландия осы қағаздар туралы өзінің кітабын жариялады – ол көп суреттері бар, қымбатқа түскен, қағаздардың факсимилесі мен транскрипцияларынан тұратын «Уильям Шекспирдің қолы мен мөрімен жасалған әртүрлі қағаздар мен заңдық құжаттар» деп аталды (кітапта 1796 жылғы жарыққа шыққан күні көрсетілген). Бұл мәселеге қызығушылық білдіргендер көбейді және жоспар ашыла бастады.

"Бұл қатаң мазақ"

1795 жылы Ирландия батылданып, жаңа пьеса – «Вортигерн және Ровенаны» жариялады. Ұзақ келіссөздерден кейін ирланд драматургы Ричард Бринсли Шеридан Лондонның Дрюри Лейн театрында осы пьесаның алғашқы қойылымы үшін 300 фунт стерлинг төлеп, табыстың жартысын Ирландияға беруге уәде беріп құқық алды. Шеридан пьесаны оқып, оның Шекспирдің басқа туындыларымен салыстырғанда салыстырмалы түрде қарапайым екенін байқады. Дрюри Лейн театрының актері және директоры Джон Филип Кембл кейін пьесаның түпнұсқалығына күмән келтірді; тіпті оны сәуірдің бірінші күні көрсетуді ұсынды, бірақ Сэмюэл Ирландия бұған қарсы болғандықтан, қойылым бір күнге кейінге жылдырылды. Шекспирдің еңбектеріне берілгендер болғанымен (соның ішінде Джеймс Босвелл), күмәнданғандар бастапқыда-ақ олардың түпнұсқалығына күмән келтірді, ал «Вортигерн» премьерасына жақындаған сайын баспасөз бұл еңбектердің нағыз ма, әлде жалған ма екені туралы пікірталасқа толы болды. 1796 жылдың 31 наурызында Шекспирді зерттеуші Эдмонд Малоун «Кейбір әртүрлі қағаздар мен құқықтық құжаттардың түпнұсқалығын зерттеу» атты еңбегін жариялады. Оның 400-ден астам бетке созылған, тығыз басылған шабуылы, бұл қағаздардың қазіргі заманғы жалғандықтан басқа ештеңе емес екенін нақты көрсетті. Сенушілер өз ұстанымдарында тұруға тырысқанымен, ғалымдар Малоунның аргументтеріне көнді. «Вортигерн және Ровена» 1796 жылдың 2 сәуірінде, Малоунның кітабы жарық көргеннен кейін екі күн өткен соң сахнаға шықты. Заманауи есептерде кейбір егжей-тегжейлер әртүрлі болғанымен, көптеген адамдар алғашқы үш актінің сәтті өткеніне және көрермендердің оларды құрметпен тыңдағанына келіседі. Бірақ пьесаның соңында Кембл Вортигерннің «егер бұл салтанатты мазақ аяқталса» деген сөзін қайталап, өз пікірін білдіруге мүмкіндік алды. Малоунның жақтастары театрды толтырды, ал пьеса көрермендердің наразылық дауысымен қарсы алынды. Пьеса тек бір рет қойылды және 2008 жылға дейін қайта қойылмады.

Жалғандықтар ашылды

Сөйтіп, сыншылар Самуэль Ирландияны жалған жасаушы деп айыптағанда, оның ұлы «Шекспир қолжазбаларының шынайы есебі» деген мойындау жариялады. Бірақ көптеген сыншылар жас жігіттің оларды жалғыз өзі жалғандап шығара алғанына сенбеді. Бір газет Уильям Генридің табылған жазбаларға таңғалып отырған суретін, ал отбасының қалғаны олардың көбін жалғандап жасап жатқандағы карикатурасын жариялады (нақты жағдайдан өзгеше). Самуэль Ирландияның беделі 1800 жылы қайтыс болғанға дейін қалпына келмеді. 1805 жылы Уильям Генри «Вильям Генри Ирландияның мойындаулары» деген кітабын шығарды, бірақ мойындау оның абыройын жақсартпады. Ол түрлі шаруа жұмыстарын атқарды, бірақ әрқашан ақша жетіспеді. 1814 жылы Францияға көшіп, француз ұлттық кітапханасында жұмыс істеді, сонымен қатар Лондонда кітап шығаруын жалғастырды. 1823 жылы елге оралғаннан кейін, ол кедейліктегі өмірін жалғастырды. 1832 жылы ол әкесі 1799 жылы жариялаған «Вортигерн мен Ровена» пьесасын өзінің жеке шығармасы ретінде қайта шығарды, бірақ ол аса сәтті болған жоқ. Соңғы кезде оның кейінгі готикалық романдары мен поэзиясына ғалымдардың қызығушылығы артып келеді. Оның суреттерімен толық «Тарих» кітабы танымал болғандықтан, Ирландия есімі ұмытылған деудің қатесі бар. Дегенмен, ол үнемі кедейлікте күйзелді, борышкерлер түрмесінде отырды және достары мен бейтаныстарынан үнемі қарыз алуға мәжбүр болды. Ол қайтыс болғаннан кейін әйелі мен қыздары әдеби қорға көмек сұрап жүгінді. Олар тек шамалы көмек алды. Ирландия Питер Аккройдтің 2004 жылғы «Лондонның қошқарлары» романының маңызды кейіпкерінің бірі, бірақ Чарльз бен Мэри Лэмбпен байланыстары тарихи фактілерге сүйенбеген, ал Аккройд оқиғаны еркін өңдеген.