Кіріспе

Ортағасырлық француз монахы, заңнан тыс қалған Евстась Қара Монах.

Евстась Монах (; шамамен 1170 – 24 тамыз 1217), туған аты Евстась Буске, ортағасырлық заңнан тыс қалғандар дәстүріндегі жалдамалы әскер және қарақшы болған. Евстасьтің туған жері Булонь қаласынан алыс емес жерде орналасқан. 1243 жылғы құжатта Курс билеушісі Гиллом ле Мойн есімді адам туралы мәлімделген, бұл оның отбасы сол аймақта тұрғанын көрсетеді.

Ерте өмір

Евстасий Булонь графтығының лорды Бодуан Бускеттің кіші ұлы ретінде дүниеге келді. Өмірбаянында айтылғандай, ол Испанияның Толедо қаласына сапар шегіп, онда қара магияны оқыды. "Нормандия герцогтарының тарихы" еңбегінің авторы Евстасийдің өмір замандасы: "Оның атқарған кереметтеріне ешкім сенбеді, тіпті оған көп рет оқиғалар болғанына да ешкім сене қоймады" деп жазды. Кейін ол Кале қаласының жанындағы Сент-Самер аббаттығында бенедиктин монахы болып қайтып келді, бірақ өлтірілген әкесінің құнын алу үшін монастырдан кетіп қалды. Дегенмен, басқа дереккөздерде оның әкесі 1190 жылдан кейін көп ұзамай қайтыс болғаны айтылады. Сол дереккөздерде 1202 жылы Евстасий Булонь графының сенашалы және бейлі болғандығы көрсетілген. Шамамен 1204 жылы екеуі араздасып, Евстасий басқаруын дұрыс жүргізбегені үшін айыпталып, қашып кетіп, заңнан тыс жарияланды. Рено де Даммартен оның жерлерін және егістіктерін тартып алды; Евстасий кек ретінде екі диірменді өртеп жіберді деген қауесет тарады.

Англияға қызмет ету

Евстасий өз мақсаттары үшін де, Франция мен Англияның жалдамалысы ретінде де Ла-Манш пен Довер бұғазында қарақшылық жасады. Англия королі Джон 1205 жылдан 1212 жылға дейін Францияның Филипп II-ге қарсы оны мерзімімен пайдаланды. Оның өмірбаянында Джонның оған осы тапсырманың басында отыз кемеге қолбасшылық беруге рұқсат бергені айтылады. Бұл қызметке Евстасий мен оның бауырлары Нормандия жағалауына шабуыл жасап, Канал аралдарында базалар құрды (оның адамдарымен бірге Гернсидегі Корнет қамалын ұзақ уақыт бойы басып ұстады). 1205 жылы Сарк аралын жаулап алды. Ол ағылшын жағалауындағы ауылдарға шабуыл жасағанда, король Джон оны қысқа мерзімге заңнан тыс деп жариялады, бірақ көп ұзамай Евстасийдің қызметіне зәру болғандықтан оған кешірім берді.

Францияға қызмет ету

Алайда, Юстас 1212 жылы жақынды ауыстырды (тарихнамада Юстастың жауы Рено де Даммартин Джонмен бірігіп, Джонның санасын Юстасқа қарсы улағандығы айтылады) және ағылшын әскерлері оның Канал аралдарындағы базаларын басып алғанда Фолкстоунға шабуыл жасады. 1215 жылы Англияда азамат соғысы басталғанда, ол көтерілісші барондарды қолдады және 1216 жылы оларға көмектесу үшін Францияның Людовик принцін Ла-Манш арқылы жеткізді. 1217 жылдың тамызында Людовикке қажетті күштерді жеткізіп бара жатып, Юстас Дуверден шығып келе жатқан Хьюберт де Бург басқаратын ағылшын флотымен кездесті. Довер шайқасында Юстас бұрынғы одақтастары арасында қиындықтар туғызды, ал ағылшындар француздарды ұнтақталған әкпен соқыр етті. Ағылшын әскерлері оның кемелеріне шабуылдап, оның жауынгерлерін қолма-қол шайқаста жеңді. Юстас, оның флагманы және бірнеше кемелер қашып құтыла алды, бірақ оның кемесі 24 тамызда 1217 жылы Сандвич шайқасында Филипп д’Обиньидің Синк Порттарының ағылшын флотымен қоршалды. Юстас кеменің түбінде жасырынып отырғанда табылғаннан кейін өмірі үшін үлкен сома ұсынды, бірақ оның тұтқындаушылары бас тартты, өйткені ол ағылшын экипаждарының қатты жек көруіне ие болған. Оның орнына, олар оған өлім жазасы орындалатын орын ретінде кеменің қоршауын немесе требюшеттің (Англияға палубадағы жүк ретінде тасымалданған) таңдау мүмкіндігін берді. (Мэтью Пэрис бас кесу туралы айтады, бірақ ол қайсысын таңдағанын нақты көрсетпейді.) Оның бауырлары аман қалды және Канал аралдарындағы базасын сақтап қалды.

Салдары

1217 жылдың маусым айында, болашақта Ламбет шарты деп танылатын келісім бойынша жүрген келіссөздер кезінде ағылшындар Канал аралдарын Евстасийдің билігінен қайтаруды талап етті, қажет болған жағдайда күш қолданып. Бірақ, ол келіссөздер жалғасып жатқанда өлімге кесілді, содан кейін келіссөздер оның бауырларына қатысты, соларға да осы талап қойылды. Ақырындағы шарты Луиді ағылшын тағына талап етуден ғана емес, сонымен қатар Евстасийдің бауырларын Канал аралдарынан қууға міндеттеді.

Өмірбаян

1223 және 1284 жылдар аралығында Пикардия аймағынан шыққан белгісіз ақын оның өмірінен романтикалық деректер жинап, жазды. Ақын негізінен Реноның қызметінен кеткеннен кейін шамамен бір жылға созылған оқиғаларына ден қойды. Бұл деректе Евстасийдің орман ішіндегі жасырынған жерінен Реноны түрлі кейіптерде алдап, шабуылдап, әлде қайта-қайта қорлап, көбінесе жылқыларын ұрлағаны айтылады. Бұл оқиға Робин Гуд туралы ортағасырлық аңыздармен және 13 ғасырдағы ескі француз романсы «Фоук ле Фиц Уэрин» (Фулк Фицвариннің өмірі) мен байланысты. Бұл деректер 1205 жылдан бастап ағылшын үкіметінің құжаттарымен толықтырылды.

Мұра

Евстасий британдық «Blackadder» телешоуының бірінші маусымындағы кісі өлтіретін Friar Bellows кейіпкеріне басты шабыт берді.