Кіріспе

Жолақы төленетін көпір

Жолақы төленетін көпір – үстінен өту үшін ақша төлеу қажет болатын көпір. Әдетте, көпірдің жеке немесе мемлекеттік меншік иесі, салушы және күтуші өз инвестицияларын қайтару үшін жолақыны пайдаланады, бұл жолақы төленетін жолға ұқсас.

Тарих

Көппірлерден жол ақысын алу тәжірибесі адамдардың пароммен өту үшін төлейтін заманға дейін барып жетеді. Кемелердің үлкен жүктерді тасымалдауы қиын болғандықтан, паром операторлары жаңа кіріс көздерін іздеді. Көпір салып, адамдар, жануарлар, көліктер мен тауарлардан жол ақысын алып, салған шығындарын өтеуді үміттенеді. Темізден өтетін Лондон көпірінің алғашқы бөлігі жол ақысымен ашылды, бірақ көпірді басқаратын қайырымдылық қоры (Bridge House Estates) жинаған қаражаттарының арқасында төлем алыну тоқтатылды. Қорының капиталдық активтерінен түсетін табыс есебінен, қазір ол барлық жеті орталық Лондон көпіріне ие және оларды салық төлеушілер мен пайдаланушыларға ешқандай қаржылық жүктеме салмай басқарады. АҚШ-та жеке меншік көпірлердің саны 19-шы ғасырдың ортасында ең жоғары деңгейге жетті, ал 20-шы ғасырдың басында көптеген жол ақысы алынатын көпірлерді мемлекеттік автомобиль жолдары басқармаларына берді. Кейбір жағдайларда квазимемлекеттік ұйым құрылып, құрылыс немесе пайдалану (немесе екеуі де) үшін қаражат жинау мақсатында жол ақысы бойынша облигациялар шығарылды. Питерс пен Крамер "жол ақысын алудың қоғамға тигізетін әсерін зерттеу жұмыстары аз болған" деп атап өтті, сондықтан олар салық салу құралы ретінде жол ақысын алумен байланысты жалпы қоғамдық шығындарды (ЖҚШ) жан-жақты талдады. ЖҚШ – әкімшілік, талаптарға сәйкестік, отын және ластану шығындарының қосындысы. 2000 жылы олар оны 56 914 732 долларға, яғни жиналған кірістің 37,3%-ына бағалады. Сондай-ақ, жол ақысы төленетін жолды пайдаланушылар үш түрлі салыққа ұшырайды және жол ақысын алу автомобиль жолдары инфрақұрылымын дамытуды қаржыландырудың тиімсіз тәсілі екенін анықтады. Накамура мен Кокельман (2002) жол ақысының табиғатынан регрессивті екенін, салық жүктемесін кедейлер мен орта тапқа пропорционалды емес түрде ауыстыратынын көрсетті. EZ Pass, SunPass, IPass, FasTrak, Treo, GoodToGo және 407ETR сияқты брендтермен танылатын электрондық жол ақысын алу 21-ші ғасырда ірі қалаларда кеңінен таралды. MIT-тегі мемлекеттік қаржы экономисі Эми Финкельштейн, электрондық жол ақысын пайдаланатын жүргізушілердің саны артқан сайын, әдетте жол ақысының мөлшері де өсетінін хабарлады, себебі адамдар төлейтін жол ақысының мөлшерін қадағаламайды. Электрондық жол ақысын алу ұсыныстары (ЖҚШ емес) электрондық жол ақысын алудың шағын бағасын көрсетіп, шешім қабылдаушыларды жаңылыстыруы мүмкін. Сонымен қатар, халыққа жол ақысын төлеу және жол ақысын жинау компаниясының онлайн жүйесімен жұмыс істеуге байланысты әкімшілік жүктеме артты. Аймаққа келгендерге көлік жалға алу компаниясы электрондық жетон үшін ақы алуы мүмкін. 1980 жылғы Ақпаратты азайту туралы заңда үкіметтік ақпарат жинаумен байланысты ұқсас мәселе анықталды және оны шешуге тырысты. Мемлекеттік органдар көпшілікке ақпарат жинау жүктемесін салатын қағаз түріндегі, веб-сайттағы, сауалнамадағы немесе электрондық түрдегі құжатты жариялау алдында мақұлдау алуға тиіс. Алайда, заңда инфрақұрылымды электрондық жол ақысын алу арқылы емес, дәстүрлі салық түрлері арқылы қаржыландырумен байланысты халыққа жүктелетін ауыртпалық ескерілмеген.

Жол ақысын жою және жалғастыру

Кейбір жағдайларда, қаражат жинау үшін шығарылған жол ақысы облигациялары есептен шығарылғаннан кейін жол ақысы алынып тасталды. Мысалы, Вирджиния штатының Ричмонд қаласындағы Роберт Э. Ли ескерткіш көпірі, ол АҚШ 1-ші бағытымен Джеймс өзені арқылы өтеді, және 4,5 мильге созылған Джеймс өзені көпірі, Хэмптон Роудс шығанағына жақын, сол аттас өзен арқылы АҚШ 17-ші бағытын алып өтеді (80 миль төменде). Басқа жағдайларда, әсіресе Мэриленд штатының Аннаполис қаласына жақын Чесапик шығанағы көпірі және Нью-Йорк пен Нью-Джерси арасындағы Гудзон өзені үстіндегі Джордж Вашингтон көпірі сияқты ірі құрылыстарда, жол ақысын жинау үздіксіз күтімге және жақсартуға арналған арнайы қаржы көзі болып табылады. Кейде азаматтар жол ақысы төленетін жерлерге қарсы шығады, Флорида штатының Джексонвилл қаласында болғандай. I-95 тас жолымен қоса, Сент-Джонс өзенін кесіп өтетін төрт көпірде жол ақысы алынды. Бұл жол ақысы аталған көпірлерді және көптеген басқа да тас жол жобаларын қаржыландырды. Джексонвиллдің өсуімен жол ақысы жолдарда кептелістер тудырды. 1988 жылы Джексонвилл сайлаушылары барлық жол ақысын жоюға және кірісті 0,5 центтік салық арқылы толтыруға шешім қабылдады. 1989 жылы жол ақысы төленетін кассалар алынып тасталды, алғашқы касса орнатылғанына 36 жыл өткен соң. Шотландияда Шотландия Парламенті 2004 жылдың соңында Скай көпірін иелерінен сатып алып, материктен Скайға өту үшін танымал емес, қымбат жол ақысын төлеу қажеттігін жойды. 2004 жылы Германия үкіметі көптеген жағымсыз жарияланымнан кейін "Toll Collect" консорциумымен жасалған келісімді тоқтатты. "Toll Collect" термині немістер арасында ұлттық экономикадағы барлық кемшіліктерді сипаттау үшін қолданылатын кең таралған сөз тіркесіне айналды.

Жол ақысын жинау

Ақылы көпірлердің тек бір бағытта ғана төлем қабылдауы көбейіп барады. Бұл қарсы бағыттағы жол қабылдауын азайтуға көмектеседі және әдетте кірістерге елеулі зиян келтірмейді, әсіресе сол бағытта сапарлағандардың сол немесе басқа ақылы көпір арқылы кері оралуға мәжбүр болған жағдайда.

Жол ақысын төлеуден жалтару: жол ақысын төлеуден жалтару

Шунпикинг деп аталатын практика қалыптасты, ол жол төлемін төлеуден жалтарту мақсатында басқа маршрут табуды білдіреді. Кейбір жағдайларда жол төлемі көтерілген немесе шамадан тыс жоғары деп есептелген кезде, жеке тұлғалардың бейресми түрде басқа жолмен жүруі, тұрақты пайдаланушылардың бойкотқа ұласты, мақсаты – алымды белгілейтін органға жол төлемінен түскен кірістің жоғалтуынан туындаған қаржылық қысымды көрсету. Шунпикингтің бойкот түріндегі мысалы Вирджиния штатының шығысындағы Джеймс өзені көпірінде орын алды. 1928 жылы салынған, тар, жеке қаржыландырылған құрылыстың күтілгеннен кем түсімдерінен кейін, Вирджиния штаты 1949 жылы оны сатып алды және 1955 жылы жол төлемін арттырды, бірақ жолды айтарлықтай жақсартпады, ерекше жағдай ретінде – жаңа жол төлемі алаңы салынды. Жол төлемінің өсуі халық пен кәсіпкерлерді ашуға толтырды. Смитфилд Хам өнімдерін шығаратын Смитфилд Пакинг компаниясының басшысы Джозеф В. Лютер кіші жүк көліктерінің жүргізушілеріне басқа маршрутпен, кішірек және арзан көпір арқылы өтуді бұйырды. Жол төлемі тағы 20 жылға созылды және 1976 жылы ескі көпірден толығымен алынып тасталды.

Ирландия

Хапенни көпірі: Бұл құйма темірден жасалған жаяу өткел көпірі 1816 жылы Дублинде Лиффи өзені үстінен салынды және тарихи төлем мөлшерінен (жарты пенни) атын алған.