Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Құрқылдақ (Calidris ferruginea) – Арктикалық Сібірдің тундрасында көбейетін шағын су құсы. Ол көшіп-қонып өтеді, қыстау үшін негізінен Африкаға, сондай-ақ Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияға, Австралия мен Жаңа Зеландияға ұшып барады. Солтүстік Америкаға кездейсоқ келген құс.
The curlew sandpiper (Calidris ferruginea) is a small wader that breeds on the tundra of Arctic Siberia. It is strongly migratory, wintering mainly in Africa, but also in south and southeast Asia and in Australia and New Zealand. It is a vagrant to North America.
Таксономия
Құмшаң құс 1763 жылы Даниялық автор Эрик Понтоппидан Tringa ferrugineus деген екі атаумен ресми түрде сипатталды. Қазір ол 1804 жылы неміс натуралисі Бласиус Меррем енгізген Calidris туысына жататын 23 құмшаң құсқа қосылған. Бұл туыстың атауы ежелгі грек тіліндегі kalidris немесе skalidris сөзінен шыққан, Аристотель бұл терминді сұр түсті су жағалауындағы кейбір құстарды атау үшін қолданған. Ferruginea сөзі латынша ferrugo, ferruginis, "темірдің тотығы" деген мағынаны білдіреді және оның көбелек кезіндегі түсіне сілтеме жасайды. Құмшаң құс монотипті түр ретінде қарастырылады: кез келген түршесі танылмайды. Бұл түр кейде ұштық құйрықты құмшаң және кеуделі құмшаңмен будандасып, сәйкесінше "Купер құмшаңы" ("Calidris" × cooperi) және "Кокс құмшаңы" ("Calidris" × paramelanotos) деп аталатын гибридтер тудырады.
The curlew sandpiper was formally described in 1763 by the Danish author Erik Pontoppidan under the binomial name Tringa ferrugineus. It is now placed with 23 other sandpipers in the genus Calidris that was introduced in 1804 by the German naturalist Blasius Merrem. The genus name is from Ancient Greek kalidris or skalidris, a term used by Aristotle for some grey coloured waterside birds. The specific ferruginea is from Latin ferrugo, ferruginis, "iron rust" referring to its colour in breeding plumage. The curlew sandpiper is treated as monotypic: no subspecies are recognised. This species occasionally hybridizes with the sharp tailed sandpiper and the pectoral sandpiper, producing the presumed "species" called "Cooper's sandpiper" ("Calidris" × cooperi) and "Cox's sandpiper" ("Calidris" × paramelanotos), respectively.
Сипаттама
Бұл құстар кішкентай суқұстар болып, дунлиндерге ұқсас, бірақ төмен қарай иілген ұзын мүсілі, ұзын мойны мен аяқтары және ақ қылтығымен ерекшеленеді. Олардың ұзындығы 44-117 г, қанаттарының ені – (өлшем көрсетілмеген). Жұптасқан ересегінің үстіңгі жағы құрғақ сұр, ал астыңғы жағы қызыл кірпіш түсті болады. Қыста бұл құстың үсті ақшыл сұр, асты ақ, және айқын ақ суперцилийі байқалады. Жастардың арқасы сұр және қоңыр, қарны ақ, ал кеудесі шапақ түсті.
These birds are small waders, similar to dunlins, but differ in having a longer down curved beak, longer neck and legs and a white rump. They have a length of , weight of 44 117 g and wingspan of The breeding adult has patterned dark grey upperparts and brick red underparts. In winter, this bird is pale grey above and white below, and shows an obvious white supercilium. Juveniles have a grey and brown back, a white belly and a peach coloured breast.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Құрқылдақ Сибір Арктикасында, Ямал түбегінен Колючин шығанағына дейін көбейеді.
The curlew sandpiper breeds in the Siberian Arctic from the Yamal Peninsula to the Kolyuchin Bay.
Мінез-құлық
Бұл су құсы өте әлеуметтік және басқа калидридтермен, әсіресе, құмшақтармен (dunlin) топтасады. Шығысқа қарай көбейтін жерлеріне қарамастан, бұл түр Батыс Еуропадан үнемі өтеді, бұл оңтүстік-батыс көші-қон жолымен байланысты болуы мүмкін.
This wader is highly gregarious, and will form flocks with other calidrid waders, particularly dunlin. Despite its easterly breeding range, this species is regular on passage in western Europe, presumably because of southwesterly migration route.
Өсіру
Ауылымдар маусым айынан тамыз айының соңына дейін пайдаланылады. Еркек қызылқанаты құдалану кезінде әуеде билейді. Ұя салу орны батпақтың немесе көлдің жиегінде, немесе тундраның құрғақ жерлерінде болады. Орташа ұядағы жұмыртқа саны 3,8, олар күн сайын салынады. Жұмыртқаларды аналығы күтіп, 19-20 күннен кейін жарылады. Аналығы балапандарын 14-16 күн бойы бағады.
The breeding grounds are occupied from June till late August. The male curlew sandpiper performs an aerial display during courtship. The nesting site is at the edge of a marsh or pool, or on dry patches of tundra. The average clutch size is 3.8 eggs which are laid at daily intervals. The eggs are incubated by the female and hatch after 19–20 days. The chicks are cared for by the female for 14–16 days.
Тамақ және азықтандыру
Ол батпақты жерлерде және жағалаудың жұмсақ лайлы топырағында тамақ іздейді, көбінесе көзбен тамақтанады. Көбінесе жәндіктермен және басқа ұсақ омыртқасыздармен қоректенеді.
It forages in soft mud on marshes and the coast, mainly picking up food by sight. It mostly eats insects and other small invertebrates.
Мәртебе
Оңтүстік Африкада, әсіресе ең көп саны Лангебан лагунасында тіркелген, қызылқанат қызылқұйрықтың саны 1975 жыл мен 2009 жыл аралығында 40% -қа төмендеген. Австралияда да ұқсас тенденция байқалды және бұл жаһандық жылынудың көктемдеу орындарындағы әсерлерімен байланысты болуы мүмкін.
Counts of the curlew sandpiper in South Africa, specifically at Langebaan Lagoon where they are most numerous, indicate a 40% decline in numbers between 1975 and 2009. A similar trend has been noted in Australia and may be linked to effects of global warming at the breeding grounds.