Кіріспе

Шу Хан генерал және стратегі (190–228) қазіргі заманғы актриса.

Ма Судың өліміне байланысты көптеген көркем әңгімелер бар. Ма Судың жақын досы Сян Лангтың өмірбаянамасында айтылғандай, Ма Су Цзитингтегі жеңілісінен кейін немесе оның барысында қашпақ болған, бірақ тұтқындалған. Содан кейін ол Чжугэ Лянның бұйрығымен өлім жазасына кесілді және өлімді қадірмен қарсы алғандай көрінді. Мәдениеттегі бейнелердің көпшілігі, мысалы, "Үш патшалықтың романсы" тарихи романы және "Цзиэтингтің жоғалуы" пекин операсы сияқты, оқиғаның соңғы бөлігіне назар аударады.

Ерте өмір

Ма Су Шианян округіндегі (қазіргі Хубэй провинциясының) Ичен қаласында дүниеге келген. Ол Ма әулетіндегі бес бауырдың бірі болды, олардың барлығы зиялылықтарымен танымал болды және оларды жиі "Бес Чан" (五常) деп атады, өйткені олардың әрқайсысының стильдік есімдерінде "Чан" (常) сөзі кездесетін. Бірақ Ма Судың ағасы Ма Лян олардың арасында ең таланттысы деп есептелді. Жеке қабілеттерімен және әскери білімімен қатар, Ма Су шамамен 1,84 метр биіктікте (сегіз чи) болған, адамдармен оңай тіл табысып, дос болатын адам ретінде сипатталды. Ол өткір ойлы және терең білімді болды. Ма Су Ма Лянмен бірге 209 жылы Лю Бэйдің бас хатшысы (從事) қызметінде жұмыс іледі, сол кезде Лю Бэй Лю Циден кейін Цзин провинциясының (қазіргі Хубэй және Хунаньды қамтитын) губернаторы болды. 211 жылы ол Лю Бэймен бірге И провинциясына сапарлады. Кейін Лю Бэй мен Лю Чжан арасында қақтығыс болғанда, Ма Су әскермен бірге оның ілесіп, Панг Тонг пен Фа Чжэнмен бірге әскери кеңесші болып қызмет етті. Ол Мианчжу (綿竹) және Чэнду (成都) округінің префекті (令) болып тағайындалды. Содан кейін Ма Су қиын жағдайға тап болған оңтүстік Юэси (越嶲太守) округінің әкімшісі болып ауыстырылды. Юэсиде көптеген жергілікті тайпалар тұрды, олардың көпшілігі Лю Бэйдің билігін мойындаудан бас тартты. 218 жылы Су тайпасының (叟族) басшысы Гао Дин (高定) бастаған ірі тайпалық көтеріліс болды, ол Ли Янның көмегімен сәтті басылды. Ма Су өзгелерден артық талантты және қабілетті болғандықтан, жоспарлау және стратегия тақырыптарын талқылауды ұнататын. Лю Бэйдің бас кеңесшісі Чжуге Лян оның қабілетіне әсерленіп, оны ерекше тұлға деп мақтады. Алайда, Лю Бэй 223 жылы қайтыс болғанға дейін Чжуге Лянға Ма Судың білімі мен сөздері оның нақты қабілеттерін асып түсетінін және оған маңызды лауазымдар бермеу керектігін ескертті. Бірақ Чжуге Лян ескертуге құлақ қоймады, Лю Бэй қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай Ма Су жеке әскери кеңесші (參軍) болып тағайындалды. Олар өте жақын болды және таңнан кешке дейін жиі әңгімелесіп отыратын.

Оңтүстік науқан

Менг Хуоға қарсы жорық кезінде Ма Су Чжу Ляңды шығарып салу үшін бірнеше он ли жол жүрді. Чжу Ляң Ма Суға: "Біз көп жылдар бойы стратегиялық жоспарлар жасадық, енді сенің ақылды және шеберліктеріңмен көмектесуіңді сұраймын" деді. Ма Су Чжу Ляңға былай деп жауап берді: "Нанчжуң астанадан алыс жатқандықтан және оған жол табу қиын, сондықтан ол ұзақ уақытқа бағынбайды. Егер біз оларды жеңіп, кетсек, ертең қайтадан көтеріліс шығарады. Енді сіз, егер мырза, күшті көтерілісшілерге қарсы Солтүстік жорыққа бүкіл мемлекет пен әскерді аттандырасыз. Оңтүстік биліктің әлсіз екенін білсе, дереу көтеріліс көтеріп, біздің үкіметке қарсы шығады. Бірақ, болашақтағы қиындықтарды болдырмау үшін барлық тайпаларды құрту – адамгершілікке сыймайды, қайырымды адамның жолы емес. Бұған қоса, бұл өте ұзаққа созылар еді. Мен әскерді қолдануда "жүрекке шабуыл жасау – ең данасы, ал қалаға шабуыл жасау – ең нашары" екенін білдім. Психологиялық соғыс – ең тиімдісі, ал қарулы соғыс – ең нашары. Сондықтан, сіз, мырза, олардың жүректерін бағындыруға ден қойыңыз деп үміттенемін."

Чжу Ляң Ма Судың кеңесін тыңдап, Оңтүстік халқының сенімін жеңу үшін Менг Хуоны көп рет кешірді. Сөйтіп, Чжу Ляңның өмірінің соңына дейін Оңтүстік қайтадан көтеріліс шығармады.

Жиетингтегі орындалуы

228 жылы Чжугэ Лян Вэйге қарсы Солтүстік жорықтарын бастады, сол кезде Вэй Ян және У И сияқты тәжірибелі қолбасшылар болды. Армиядағы көптеген кеңесшілер олардың біреуін алдыңғы қатардың қолбасшысы етіп тағайындауды ұсынды, бірақ Чжугэ Лян көпшілікпен келіспей, Ма Суды армияны жетектеуге таңдады. Ма Судың әскерлері Житингте Чжан Хе әскерлерімен кездесті. Ма Су осы жерде ауыр тактикалық қателік жасады. Ол Чжугэ Лянның Житинг қаласында әскерін орналастыру туралы бұйрығына бағынбай, әскерін төбеге орналастырды, себебі бұл оған жақсы бақылау мен шабуыл жасауға мүмкіндік береді деп ойлады. Оның қол астындағы Ван Пинг Ма Судың шешіміне қарсы болды, олардың сумен жабдықталуы тоқтатылуы мүмкін және әскерлері қоршалуы мүмкін деп ескертті. Оның ақылға сыймас кеңесі қабылданбады, бірақ Ма Су Ван Пингке 1000 сарбазбен бірге Шу әскеріне көмек ретінде жақын жерге орналасуға рұқсат берді. Ван Пинг болжағандай, Чжан Хе Ма Судың қатесін пайдаланып, Шу лагерінің сумен жабдықталуына шабуыл жасады. Ол жаудың суын кесіп тастауға жетті. Шү әскерлерінің шөлдеген сарбаздары Чжан Хе бас лагерге шабуыл жасағанда оңай жеңіліске ұшырады. Ван Пинг, азаған сарбаздарымен бірге, шегінуді ұйымдастыруға бар күшін салды және сарбаздарына күшті барабан соғып, қосымша күштер келгенін көрсетуге бұйрық берді. Чжан Хе бұл тұзақ деп ойлап, оларды қумай кетті. Чжугэ Лян келген кезде Чжан Хенің орнынан жылдыра алмады және Ханчжунға шегінді.

Ма Су қайтыс болғандығы туралы мәліметтер

Сян Лангтың өмірбаянындағы жазбаға сәйкес, Сян Ланг, Ма Судың жақын досы болғандықтан, ол қашқан кезде оны жазбаға алмаған, бірақ бұл оқиға шайқас кезінде болды ма, әлде кейін бе, туралы мәлімет жоқ. Шайқастан аман қалғанымен, Ма Судың әскері ауыр жеңіліске ұшырады (Уан Пинг шашыраған күштерді қайта жинады), сондықтан ол тез арада тұтқындалып, халықты жұбатту мақсатында (亮)戮謖以謝眾 (сөзбе-сөз: (Жуге) Лян азаматтардан кешірім сұрау үшін (Ма) Суды жазалады) өлім жазасына кесілді. Өлім жазасына кесілер алдында Ма Су Чжуге Лянға хат жазып: "Сіз мені ұлыңыз сияқты жақсы көріп, мен сізді әкем сияқты құрметтеймін. Гунның өлімінен Ұлы Юдің билікке көтерілуіне себеп болғанын тілеймін. Өмірлік байланысымыз осымен аяқталмасын. Өлсем де, сары топыраққа наразы болмаймын." Сол кезде әскердің көп бөлігі оның өліміне қайғырып жылады. Кейін Цзян Вань Ханчжунға келгенде, бұл мәселе туралы Чжуге Лянмен сөйлесті: "Бұрын Чу мемлекеті Чэн Дэченді өлтіргенде, Цзиньнің Вэнь герцогының қуанышы зор болды. Бүгін империя әлі бірікпеген, бірақ сіз білімді стратегияшыны өлімге қиып отырсыз. Өкінішті емес пе?" Чжуге Лян көзіне жас алып: "Сун Цзының бүкіл империяны билеуіне себеп – оның заңдарды қатаң сақтауы болды. Сондықтан Ян Ган (楊干) заңдарды бұзғандықтан Вэй Цзян (魏絳) оның күймешісін өлтірді. Империя әлі бөлініп тұр, соғыс енді ғана басталды. Егер біз заңдарды тастасақ, онда көтерілісшілерді қалай бағындырамыз?" Си Цуочи Ма Суды өлімге кесуіне қатысты Чжуге Лянды қатты сынады: "Чжуге Лянның мемлекетті біріктіре алмауы орынды емес пе? Сұнь Линфу (荀林父) Чу әскерінен жеңілгенде, Цзинь герцогы оны өлімге қимай, оның болашақтағы табысы соғыста жеңіске жеткізерін білді. Ал Чу патшасы Чэн Дэченді өлтіргенде, ол елге қосқан үлесін білмеді, нәтижесінде жеңіліске ұшырады. Шу шалғай орналасқан, халық саны мен таланттары орталық жазықтарға қарағанда аз, бірақ олар өздерінің ең үздік адамын өлтірді, содан кейін кері шегініп, нашарлауларын жұмысқа алды. Таланттыларға қатыгездік танытып, үлкен істерді іске асыру үшін "үш жеңіліс қағидасын" қолданбау қиын емес пе? Сонымен қатар, Лю Бэй Ма Суды маңызды мәселелерге тартпау керектігін ескерткен. Неге Ма Суды басқа біреудің орнына таңдадыңыз? Чжуге Лян оның ескертуін естігенімен, оған құлақ қоймады. Әлде Ма Судан бас тарта алмады. Алайда Чжуге Лян мемлекеттің бас министрі болғандықтан, көбірек ресурстар жинағысы келді. Бірақ ол әр адамның қабілетін бағалап, дұрыс тағайындамады, таланттарына сүйене отырып адамдарды тағайындады. Оның үкімі дұрыс болмады және ол әміршісінің керемет кеңесін елемеді. Сондықтан ол сәтсіздікке ұшырап, бір нәрсе бере алатын адамды өлтірді. Осыдан кейін, даналар туралы сөз қозғалғанда, оны да қосу қиын сияқты." Ли Шэн (李盛) және Чжан Сю (張休) Ма Сумен бірге өлім жазасына кесілді. Хуан Си (黃襲) және басқалары әскерлеріне басшылық етуден босатылды. Ал Ван Пинг, Ма Судың әрекеттерін болдырмауға және шығындарды азайтуға жасаған күш-жігері үшін Бандиттерге қарсы күресетін генерал (討寇將軍) болып тағайындалды. Чжуге Лян император Лю Шанға Цзитиндегі жеңілісі үшін өзінің шенінен төмендету туралы өтінішпен хат жолдады, және оның өтініші қабылданды. Дегенмен, Ма Су Цзяньвэй шайқасынан кейін Чжуге Лян және кейін Лю Шан императорлық жарлығында бірінші Солтүстік жорықтың сәтсіздігіне ең жауапты деп танылды. Алайда, Ма Су қайтыс болғаннан кейін оның әйелі мен балаларына Чжуге Лян жақсы қамқорлық жасады. Чжуге Лян Ма Судың қабіріне де құрбан шалды.