Жалпы сұраным: Макроэкономикалық тұжырымдама

Кіріспе

Экономикадағы соңғы тауарлар мен қызметтерге белгілі бір уақыттағы жалпы сұраныс – макроэкономикадағы ұғым.

Экономикада жиынтық сұраныс (ЖС) немесе ішкі соңғы сұраныс (ІСҚ) – экономикадағы соңғы тауарлар мен қызметтерге белгілі бір уақыттағы жалпы сұраныс. Оны көбінесе тиімді сұраныс деп атайды, бірақ кейде бұл термин ерекшеленеді. Бұл елдің жалпы ішкі өнімінің (ЖІӨ) сұранысы. Ол барлық мүмкін баға деңгейлерінде сатып алынатын тауарлар мен қызметтердің мөлшерін анықтайды. Тұтынушылардың шығындары, инвестициялар, мемлекеттік және корпоративтік шығындар, сондай-ақ таза экспорт жиынтық сұранысты құрайды. Жиынтық сұраныс қисығы көлденең осьте нақты өніммен, ал тік осьте баға деңгейімен салыстырылады. Оның төмен қарай еңісті болуы теориялық тұрғыда қалыптасқан, бірақ Сонненшайн–Мантель–Дебрю нәтижелері көрсеткендей, қисықтың еңістігін жеке рационалды мінез-құлық туралы болжамдардан математикалық тұрғыдан шығару мүмкін емес. Оның орнына, төмен қарай еңісті жиынтық сұраныс қисығы нарықтардың жұмыс істеуіне қатысты үш макроэкономикалық болжамға сүйенеді: Пигудың байлық эффектісі, Кейнстің пайыздық мөлшерлеме эффектісі және Мунделл–Флеминг айырбас бағамы эффектісі. Пигу эффектісіне сәйкес, баға деңгейінің жоғарылауы нақты байлықтың төмендеуін, демек тұтыну шығындарының азаюын білдіреді, нәтижесінде жиынтық сұраныс төмендейді. Кейнс эффектісі бойынша, баға деңгейінің жоғарылауы нақты ақша ұсынымының төмендеуіне және тиісті нарықтық тепе-теңдік шартынан туындайтын пайыздық мөлшерлемелердің өсуіне әкеледі, бұл жаңа физикалық капиталға инвестициялардың азаюына және жиынтық сұраныстың төмендеуіне ықпал етеді. Мунделл–Флеминг айырбас бағамы эффектісі IS–LM моделінің кеңейтілген түрі болып табылады. IS–LM моделі жабық экономикамен айналысса, Мунделл–Флеминг моделі шағын ашық экономиканы сипаттайды. Мунделл–Флеминг моделі экономиканың номиналды айырбас бағамы, пайыздық мөлшерлемесі және өнім арасындағы қысқа мерзімді байланысты көрсетеді (жабық экономиканың IS–LM моделінен айырмасы, ол тек пайыздық мөлшерлеме мен өнім арасындағы қатынасқа назар аударады). Жиынтық сұраныс қисығы екі фактордың арасындағы байланысты көрсетеді: сұраныстағы өнімнің мөлшері және жиынтық баға деңгейі. Жиынтық сұраныс номиналды ақша ұсынысының белгілі бір деңгейіне байланысты өрнектеледі. АД қисығын өзгерте алатын көптеген факторлар бар. Оңға қарай жылжу ақша массасының өсуінен, мемлекеттік шығыстардың артуынан, инвестициялардың немесе тұтынудың автономды компоненттерінің өсуінен немесе салықтардың төмендеуінен туындайды. Жиынтық сұраныс пен жиынтық ұсыныстың моделіне сәйкес, жиынтық сұраныс артқанда, жиынтық ұсыныс қисығы бойымен жоғары қарай жылжу орын алады, нәтижесінде баға деңгейінің өсуіне әкеледі.

In economics, aggregate demand (AD) or domestic final demand (DFD) is the total demand for final goods and services in an economy at a given time. It is often called effective demand, though at other times this term is distinguished. This is the demand for the gross domestic product of a country. It specifies the amount of goods and services that will be purchased at all possible price levels. Consumer spending, investment, corporate and government expenditure, and net exports make up the aggregate demand. The aggregate demand curve is plotted with real output on the horizontal axis and the price level on the vertical axis. While it is theorized to be downward sloping, the Sonnenschein–Mantel–Debreu results show that the slope of the curve cannot be mathematically derived from assumptions about individual rational behavior. Instead, the downward sloping aggregate demand curve is derived with the help of three macroeconomic assumptions about the functioning of markets: Pigou's wealth effect, Keynes' interest rate effect and the Mundell–Fleming exchange rate effect. The Pigou effect states that a higher price level implies lower real wealth and therefore lower consumption spending, giving a lower quantity of goods demanded in the aggregate. The Keynes effect states that a higher price level implies a lower real money supply and therefore higher interest rates resulting from relevant market equilibrium condition, in turn resulting in lower investment spending on new physical capital and hence a lower quantity of goods being demanded in the aggregate. The Mundell–Fleming exchange rate effect is an extension of the IS–LM model. Whereas the traditional IS LM Model deals with a closed economy, Mundell–Fleming describes a small open economy. The Mundell–Fleming model portrays the short run relationship between an economy's nominal exchange rate, interest rate, and output (in contrast to the closed economy IS–LM model, which focuses only on the relationship between the interest rate and output). The aggregate demand curve illustrates the relationship between two factors: the quantity of output that is demanded and the aggregate price level. Aggregate demand is expressed contingent upon a fixed level of the nominal money supply. There are many factors that can shift the AD curve. Rightward shifts result from increases in the money supply, in government expenditure, or in autonomous components of investment or consumption spending, or from decreases in taxes. According to the aggregate demand aggregate supply model, when aggregate demand increases, there is movement up along the aggregate supply curve, giving a higher level of prices.

Тарих

Джон Мейнард Кейнс "Жұмыспен қамту, пайыздық үстеме және ақшаның жалпы теориясы" атты еңбегінде Ұлы депрессия кезінде жеке сектордың жүйелік шок (1929 жылғы Волл-стрит құлауы) салдарынан өндіріс шығындарын мемлекеттік шығындармен толықтыру қажет екенін айтты. Біріншіден, ол "тиімді жиынтық сұраныстың" төмендеуі, яғни экономикадағы жалпы шығындардың мөлшері (құлау кезінде төмендеген) егер белсенді араласу болмаса, жеке сектор тұрақты түрде төмендеген қызмет деңгейімен және еріксіз жұмыссыздықпен күресуі мүмкін екенін мәлімдеді. Бизнес капиталға қолжетімділігін жоғалтқандықтан жұмысшыларды жұмыстан босатты. Бұл жұмысшылардың тұтынушы ретінде жұмсайтын қаражатының азаюына әкелді, тұтынушылар бизнестен аз тауар сатып алды, нәтижесінде сұраныс тағы да төмендеп, бизнес жұмысшыларды жұмыстан шығаруға мәжбүр болды. Бұл төмен қарай спиральдік құлдырауды тек сыртқы шаралармен тоқтатуға және түзетуге болады. Екіншіден, табысы жоғары адамдар өз табыстарын тұтынуға азырақ бейім. Аз табыслы адамдар өздерінің кірістерін бірден тұрғын үй, азық-түлік, көлік сияқты қажетті заттарға жұмсайды, ал табысы жоғары адамдар барлық кірістерін тұтынуға мұқтаж болмайды. Олар үнемдейді, бұл экономикадағы табыс айналымын, яғни ақшаның жылдамдығын төмендетеді. Бұл өсімнің қарқынын баяулатты. Сондықтан шығындар бұрынғы деңгейдегі өсуді қамтамасыз ету үшін жеткілікті көлемдегі қоғамдық жұмыс бағдарламаларына бағытталуы керек.

Жиынтық сұраныс қисықтары

Агрегаттық сұраныс қисығын түсіну табыс өзгергенде немесе баға өзгергенде сұраныстың қалай өзгеретініне байланысты.

Жиынтық сұраныс-жиынтық ұсыныс моделі

Кейде, әсіресе оқулықтарда, "жинақы сұраныс" термині Маршаллдың сұраныс пен ұсыныс диаграммасындағыдай бір қисыққа сілтеме жасайды. Осылайша, біз кез келген берілген жиынтық орташа баға деңгейінде (мысалы, ЖІӨ дефляторы) "жинақы сұранылған көлемді" (нақты немесе инфляцияға түзетілген) анықтауға болады.
Мұндай диаграммаларда, әдетте, орташа баға деңгейі төмендеген сайын, диаграммадағы сызық сияқты, көтеріледі. Бұның басты теориялық себебі – номиналды ақша ұсынымы (Ms) тұрақты болса, төмендеуі нақты ақша ұсынымының артуын білдіреді, бұл төмен пайыздық ставкаларды және жоғары шығыстарды ынталандырады. Бұл көбінесе "Кейнс эффектісі" деп аталады. Сұраныс және ұсыныс теориясынан алынған идеяларды сақтап қолдану арқылы, жинақы ұсыныс жинақы сұраныстың өсуі нақты өнімнің өсуіне әкеледі ме, әлде бағаның өсуіне (инфляцияға) әкеледі ме, анықтауға көмектеседі. Диаграммада, кез келген компоненттің өсуі (кез келген жағдайда) қисықты оңға қарай жылжытады. Бұл нақты өндіріс деңгейін де, орташа баға деңгейін де арттырады.
Бірақ экономикалық белсенділіктің әртүрлі деңгейлері өнімнің және бағаның өсуінің әртүрлі арақатынастарын білдіреді. Көрсетілгендей, нақты ішкі жалпы өнімнің өте төмен деңгейі және көптеген бос ресурстар болғанда, Кейнс мектебінің көптеген экономистері өзгерістің көбінесе өнім мен жұмыспен қамтудың өсуі түрінде болатынын болжайды. Экономика әлеуеттік өнімге жақындаған сайын, өнімнің өсуімен салыстырғанда, бағаның өсуін көбірек байқаймыз. Одан әрі, бұл күшейе түседі, сондықтан бағаның өсуі басым болады. Жағдай одан да нашарлап, өнім деңгейі ұзақ уақытқа сақталмайтын деңгейден асып кетсе. Бұл – қысқа мерзімді байланыс. Егер экономика әлеуеттен жоғары жұмыс істесе, қисық солға қарай жылжиды, бұл нақты өнімнің өсуін уақытша етеді. Төмен деңгейдегі жағдайда әлем күрделірек. Біріншіден, көптеген қазіргі заманғы өнеркәсіптік экономикаларда бағалардың төмендеуі сирек немесе мүлдем болмайды. Сондықтан қисық төменге немесе оңға қарай жылжуы екіталай. Екіншіден, егер бағалар төмендесе (мысалы, Жапонияда), бұл қатаң дефляцияға әкелуі мүмкін.

Sometimes, especially in textbooks, "aggregate demand" refers to an entire demand curve that looks like that in a typical Marshallian supply and demand diagram. Thus, we could refer to an "aggregate quantity demanded" ( in real or inflation corrected terms) at any given aggregate average price level (such as the GDP deflator),
In these diagrams, typically the rises as the average price level falls, as with the line in the diagram. The main theoretical reason for this is that if the nominal money supply (Ms) is constant, a falling implies that the real money supply rises, encouraging lower interest rates and higher spending. This is often called the "Keynes effect". Carefully using ideas from the theory of supply and demand, aggregate supply can help determine the extent to which increases in aggregate demand lead to increases in real output or instead to increases in prices (inflation). In the diagram, an increase in any of the components of (at any given ) shifts the curve to the right. This increases both the level of real production and the average price level
But different levels of economic activity imply different mixtures of output and price increases. As shown, with very low levels of real gross domestic product and thus large amounts of unemployed resources, most economists of the Keynesian school suggest that most of the change would be in the form of output and employment increases. As the economy gets close to potential output , we would see more and more price increases rather than output increases as increases. Beyond , this gets more intense, so that price increases dominate. Worse, output levels greater than cannot be sustained for long. The is a short term relationship here. If the economy persists in operating above potential, the curve will shift to the left, making the increases in real output transitory. At low levels of , the world is more complicated. First, most modern industrial economies experience few if any fall in prices. So the curve is unlikely to shift down or to the right. Second, when they do suffer price cuts (as in Japan), it can lead to disastrous deflation.

Сындар

Австриялық теоретик Генри Хазлитт экономикалық талдауда жиынтық сұраныстың "мағынасыз ұғым" екенін айтты. Фридрих Хайек, тағы бір австриялық, Кейнстің экономикадағы жиынтық байланыстарды зерттеуі "қате" екенін жазды, сондай-ақ рецессиялардың микроэкономикалық факторлардың нәтижесінде туындайтынын дәлелдеді.