Кіріспе

11 ғасырдағы норманды дворян, Англияны норманды жаулап алуға қатысқан Хью де Грандмеснил (1032 – 22 ақпан 1098) (француз тілінде Хью де Грентмеснил, латын тілінде Грентмеснил, т.б. деп белгіленеді), 1066 жылы Гастингс шайқасында шайқасқан, Жеңімпаз Уильямның сенімді серіктерінің бірі ретінде танылған. Кейіннен ол Англиядағы ірі жер иесіне айналды. Ол Грандмесниль графы Роберт I мен оның әйелі, Эшаффор лорды Жироның қызы Хавиз д'Эшаффордың үлкен ұлы болды. Оның кіші інісі Грандмесниль графы Роберт II болды. Норманд жаулап алудан кейін Жеңімпаз Уильям король Хьюға оның қызметі үшін 100 манор (жер иелігі) сыйлады, олардың алпыс бесеуі Мидлендс аймағындағы Лестерширде орналасқан. Ол Лестерширдің шерифі және Гэмпширдің губернаторы болып тағайындалды. Хьюдың жер иеліктері 1086 жылғы "Domesday Book" кітабында тізімделген (652 б. 6).

Шығу тегі

Грандменил отбасы шамамен 1050 жылы Нормандияның орталық аймағында танымал болды, олар соғыс аттарын өсіру және оларды жаттықтырумен аты шықты. Отбасы Уш жазығындағы жылқы шаруашылықтарынан мол байлық жинады, бірақ Нормандия герцогы Вильгельмнің билікке келгенге дейін Нормандияның тұрақтылығы күрт төмендеді. Барондар бір-бірінің жерлерін басып алып, ескі қарыздарды өтеді. 1041 жылы Роджер де Бомонт Ризл аңғарына билік ету үшін күш көрсетіп, Роджер де Тоснидің жерлеріне қатыгез соғыс әкелді. Де Тосниге оның одақтасы Роберт де Грандменил қосылды, бірақ маусым айында Бомонт әулетінің күтпеген шабуылынан олардың әскері талқандалды. Аса қатыгез шайқаста де Тосни мен оның екі ұлы қаза тапты. Роберт де Грандменилдің жағдайы да жақсырақ болған жоқ. Ол жан сақтап, ауыр жараланған күйі даладан шығарылып, үш аптадан кейін жараларынан көз жұмды. Оның екі ұлы Роберт пен Хью мүлкін бөлісіп алды; Роберт дінге бет бұрып, священник болды, ал Хью әкесінің жауынгер саясаткерлігін жалғастырды. Хью де Грандменил Нормандия герцогы Вильгельмнің сарайында билік жүргізді, бірақ параноидалық герцог 1058 жылы оны қуды. Бес жыл бойы Хью сарайда құрметтен айырылды. 1063 жылы ол Неф Марше-ан-Лион қамалының капитаны болып қайта тағайындалды. 1066 жылы Англияға жасалған жорықта Хью атқыштар жасағының командирі болды. Хью де Грандменил Гастингс шайқасында өлімге жуды деген әңгіме бар. Аса қатыгез шайқас кезінде Хьюдың аты атқыштар шабуылында бұтаға секіріп, тұтқасы сынды. Сабында тұруға бар күшімен тырысып, атын бақылаудан шығарған Хью өзін жалғыз және ағылшын сарбаздарына қарай шапқылап бара жатқанын көрді. Жауы оны өлтіруге асыққанда, Хью өлімге дайындалып тұрғанда, ағылшындар жеңіс тойымен қатты дауыс шығарды. Хьюдың аты бірден қорқып, кері бұрылып, әлсіз қожайынын ағылшындардан алып, өз қатарына қауіпсіздікке жеткізді.

Лестер

Хью Англиядағы Жеңімпаз Вильгельмнің басты адамдарының біріне айналды. 1067 жылы ол король Нормандияда болмаған кезде Англия үкіметінде Уильям Фиц Осберн, 1-ші Герфорд графы және епископ Одо Байомен бірікті. Ол сондай-ақ Вильгельмнің ұлы Роберт Куртоздың пайдасына Жеңімпазға шарапат етуші және уақытша татуласуға қол жеткізген Нормандық дворяндардың бірі болды. Жеңісінен кейін Вильгельм, белгілі болғандай, Лестерді солтүстіктегідей толығымен қиратпады. 1086 жылға қарай ол онда құй үстінде ағаш мұнарасы және сыртқы қоршауы бар қамал салды. Кейін Вильгельм қаланы Хью де Грандменилге тапсырды. 1086 жылғы Domesday Survey-де Хью қаладағы 322 үйдің 190-ына ие екені тіркелді. Корольдің өзі 39 үйге ие болды. Сондай-ақ, ол Де Грандменилге қызметі үшін 100 иелік берді, олардың алпыс бесеуі Лестерширде орналасқан. Ол Лестерширдің шерифі және Гэмпширдің губернаторы болып тағайындалды. 1906 жылы жазған тарихшының мәліметінше, Хью қаланы таспен қайта салып, "ескі саксон шіркеуін" жөндеп қойды. Ол қала тұрғындарына деспот ретінде билік жүргізіп, олардың көптеген ежелгі құқықтарын жойды. Басқа нәрселермен қатар, ол 24 қазының қатысуымен сотталудың орнына, жекпе-жек арқылы сотталуды енгізді. Ол Бомонт-сюр-Луаз графы Ивоның әдемі қызы Аделизаға үйленді, осы арқылы Херефордширде бірнеше және Уорвикширде тағы үш иелік алды.

Аделизаның өлімі

Аделиза, Хью де Грандмеснильдің әйелі, 1087 жылы Руанда қайтыс болды және Сент-Эврольт шіркеу үйіне жерленді. Олардың бес ұлы мен бес қызы болды, атап айтқанда, Роберт, Уильям, Хью, Иво де Грандмеснил және Обри; ал қыздары Аделина, Хауиз, Рохайс, Матильда және Агнес. Жеңімпаз Вильгельмнің де 1087 жылы қайтыс болуымен, Грандмезнилдер, көптеген норманды барондары сияқты, оның үш тірі қалған ұлы арасындағы азамат соғысына тартылды. Нормандия және Англия жерлері енді екі түрлі билеушіге бағынды, өйткені Роберт Куртоз Нормандия герцогы болды, ал Уильям Руфус – Англияның Уильям II атымен патшасы болды. Патшалық отбасының талас-тартыстары барондардың дұрыс емес жаққа шығуы жағдайында ырыс-мүліктеріне қауіп тудырды, және Грандмеснил отбасының тағдыры осылай болды. Олар ағылшын патшасына қарсы тұрақсыз Нормандия герцогін қолдауға бейім болды, бірақ адалдықтары үнемі өзгеріп отырды. Герцог Роберт әрдайым барондарының адалдығын бағаламады, бұл Хьюдың кейінгі күрестерінде айқын көрінді.

Қарт жастағылар

1090 жылы Хью де Грандменль Нормандиядағы жерлерін қорғауын жалғастырды. Хью досы Ричард де Курсимен бірге Курси қамалында қарсылық көрсетті, себебі Роберт де Белезм оларды қоршауға алды. Белезм әскерін Орн өзені бойындағы жерлерге енгізді. Басқа барондар да шайқасқа қосылды. Бұл 1091 жылы Курсиде, Кальвадос аймағында үш аптаға созылған қоршауға әкеп соқты. Роберт де Белезмнің Курси қамалын толық қоршауға жеткілікті әскері болмады. Ол ағаштан жасалған қоршау машиналарын, Белфрені, биік мұнараны құрыстыруға кірісті, оны қамал қабырғаларына дейін жылдауға болатын. Белфре алға жылған сайын Грандменль қамалдан шығып, қарсы шабуыл жасады. Белфредегі сарбаздар Грандменльдің шабуылын тойтару үшін басқа жерге шұғыл түрде қажет болды. Бұл шайқастар жиі, қатал және қанды болды. Бірде Генри де Феррердің ұлы Уильям (Лестерширдегі тағы бір жер иесі, оның әулеті Дерби графы атағын алды) және Уильям де Рупиер де Грандменльдің қолына түсіп, үлкен құн төлеп босатылды. Алайда Хьюдың ұлы Иво де Грандменль мен Ричард Фитц Жилберт шабуылдаушылар тарапынан тұтқынға алынды. Кейін Иво босатылды, бірақ де Клэр Белезмнің түрмесінде (Планш) қаза тапты. Қоршау жалғасқанда, қанымен жазылған бір ғұрып орындалды. Курси тұрғындары пештерін қамалдың қорғау қабырғасының сыртында салған, ол қазір басты қақпа мен жаудың Белфресінің арасында орналасқан. Сондықтан Курси халқы қаруланып, пешті қорғау үшін қамалдан жүгіріп шықты, осылайша нан пісіруші жұмыс істей алды. Олар нанды қорғады, ал шабуылдаушылар оны алып кетуге тырысты. Бұл көбінесе екі тараптың да күштерін арттыруына әкелетін жалпы шайқасқа ұласты. Бірде Грандменльдің шабуылы соншалықты күшті болды, Белезмнің әскері шашырап кетті. Курси халқы үлкен қоршау машиналарын басып алып, өртеп жіберді. Алайда бұл жеңіс ұзаққа соқпады, себебі Нормандия герцогы Роберт Белезмнің жағына шықты. Енді Грандменль мен де Курсидің тағдыры шешілгендей көрінді. Содан кейін Уильям Руфус ағасына қарсы қарулы флотпен келді, сондықтан герцог Роберт пен Белезм үйлеріне қайтып кетті. Уильям Хьюдың өзіне қарсы көтерілісі үшін Лестер қамалын, шіркеуді және қаланың бір бөлігін қиратты. Бұл туралы Агнес Филдинг Джонсон айтқан. Ол бұл оқиғаның нақты күнін көрсетпейді, бірақ Хью өзінің орнына оралғанын және қайтадан қызметке кіріскенін айтады. Оның денесі тұзға салынған және өгіз терісіне тігілген күйінде екі монах Нормандиядағы Уш өзенінің аңғарына жеткізілді. Ол Сент-Эврольт аббаттығында жерленді және аббат Роджердің қатысуымен Капитул үйінің оңтүстік жағында, аббат Майнердің қабірінің жанында жерленді.

Тақырыбы

Хьюдың үлкен ұлы Роберт III де Гранмеснил (1126 ж.қ.), Оуч аңғарындағы нормандық жерлерін мұра етті, ал Иво де Гранмеснил Лестер шерифі және граф Шилтон иелігінің иесі болды. 1088 жылы Вильям Руфусқа қарсы көтерілген Уильямның ағасы Одо және тағы басқалары, Бірінші крест жорығының ағылшын патшасының ашуынан құтылудың жақсы жолы екенін ойлады. Антиохияны қоршаудың үшінші күні, қабырғадағы қаһарлы шайқастан кейін, Вильгельм Грандменил, оның інісі Обри және Иво Грандменил, болашақ Англия патшасының әкесі, Блуа графы Стефан және бірнеше басқа да рыцарьдармен бірігіп, қараңғы түнгі уақытта арқанмен қабырғадан төмен түсті. Олар жаяу жағалауға, Сент-Симеон портына қашып, онда кемелерге мінді. Папалық бұл әрекетті өждік деп бағалады. 1102 жылы Стефан Блуалық Иерусалимге ұятпен оралды және шайқаста қаза тапты. Англияның Генрих I-і Роберт Куртоздың болмауынан пайдаланып, ағылшын тағына жылдам отырды. Іво де Гранмесниль Нормандиядағы отбасылық жерлерді иеленген ағасы Роберттің ықпалында болды және Генрихке қарсы күреске қосылды. Соғыс тез басталды. Герцог Роберт 1101 жылы Англияға аттанды, оның әскері Генрихпен Винчестер жолындағы Алтон қаласында кездесті. Жылдам келіссөздер нәтижесінде бейбітшілікке қол жеткізілді, Роберт ағылшын алтынының уәдесімен Нормандияға қайтып оралды. Алайда, бұл герцогтің жақтастарын қиын жағдайда қалдырды, ал Генрих патша, «өте жағымсыз тұлға» (Моррис) өзінің жауларын, соның ішінде Гранмеснильдерді еске алды. Генрих патша Барвелл, Бербидж, Астон, Скетчли және Дадлингтон иеліктерін Хью де Гастингске сыйлады, барондық қарсылықты жоюға кірісіп. Осылайша, Лестер шерифі Иво, сотта жаман жағдайда қалды, сонымен қатар патшаның соттарындағы істер кешіктіріліп, шешілмей қалды. Патша сарайындағы жақындары Ивоға немқұрайлылықпен қарады, ал сарай қызметкерлері оны Антиохиядан қашқаны үшін ашық түрде «арқан билеуші» деп атады. Иво бұл сөздерге ашуланып, соттағы тәртіпсіз мінез-құлқы үшін айып төледі. Жағдайдан шығу үшін Иво тағы бір қасиетті жерге сапарды қаржылады, онда крест жорығында шайқасып, абыройын қайтаруға тырысты. Иво корольмен келісу үшін және экспедициясына 500 күміс марка беру үшін Мюлан графы Роберт де Бомонға жүгінді. Осы қызметі үшін Ивоның барлық иеліктері Бомонға он бес жылға кепіл ретінде берілді. Бомонт сонымен қатар өзінің ағасы Генридің, Уорвик графының қызын, Ивоның әлі бала кезінде болған ұлы, Барон Хинклиге үйлендіріп, оған әкесінің мұрасын қайтаруға міндеттенді. Бұл келісім-шарт антпен бекітіліп, патша растады. Алайда, Иво Иерусалимге жасаған крест жорығында қайтыс болды, ол Роберт Д’Ойлидің серті болған. Хьюдың қызы Рохас, Хьюдың досы Ричард де Курсидің ұлы Роберт де Курсиге үйленді.

Хью мен Аделизаның Англиядағы шаруашылықтары

Дұңғыр кітабы Хьюдің Лестерширдегі жерлерін келесі ретпен тізімдейді: Уигстон Магна, Сапкот, Фролсворт, Шарнфорд, Эрл Шилтон, Ратби, Бромкинсторп, Десфорд, Гленфилд, Браунстон, Гроби, Кирки Мэллори, Степлетон, Ньюболд Вердон, Браскот, Пеклтон, Иллстон он зе Хилл, Торп Лэнгтон, Стокерстон, Бертон Овери, Карлтон Курлиу, Носли, Туркастон, Бельгрейв, Бирсталл, Анстей, Турмастон, Хамберстон, Свинфорд, Брунтингторп, Смитон Вестерби, Лестон, Твайфорд, Оэдби, Питлинг Парва, Ширсби, Сапкот, Уилоуби Уотерлесс, Крофт, Броугтон Астли, Эндерби, Гленфилд, Саттон Ченеи, Барлестон, Шипи Магна, Котесбах, Эвингтон, Ингарсби, Стаутон, Голби, Фрисби, Шангтон, Стонтон Уайвилл, Ист Лэнгтон, Грейт Глен, Систон, Уаймсволд, Сайлеби, Эшби де ла Зуш, Алтон, Стоунтон Харольд, Уитвик, Уолтам он зе Уолдс, Торп Арнольд, Маркет Босворт және Бартон ин зе Бинс. Нортгемптонширде оның жерлеріне Батыс Фарндон, Марстон Трусселл, Торп Любенхам, Уидон Бек, Эшби Сент-Леджерс, Осберн, Велтон, Ставертон және Трупп Гродс кіреді. Сонымен қатар, Ноттингемширде оның Эдволттон мен Трумптонға да мүддесі бар еді. Уорвикширде оның жерлеріне Hillmorton, Willoughby және Butlers Marston кірді. Оның Глостерширде де мүдделері болды, соның ішінде Квинтон (Жоғарғы және Төменгі), Вестон-он-Авон және Брод-Марстон. Аделизаның Бедфордширдегі жерлеріне Төменгі және Жоғарғы Шелтон, Хоутон Жеңіс және Чалтон кірді.