Вейхерово: Тарихы мен географиясы

Кіріспе

Вейхерово (; бұрынғы Neustadt in Westpreußen) – Польшаның солтүстігіндегі Гданьск-Померания аймағындағы қала. 2021 жылғы мәлімет бойынша, халқы 48 735 адамды құрайды. 1999 жылдан бері Померания воеводиясының Вейхерово округінің орталығы болып табылады; ал бұрын 1975–1998 жылдары Гданьск воеводиясының қаласы болған.

Географиялық орналасуы

Вейхерово Померанияда, Кашубия этномәдени аймағында, Румия қаласынан шамамен батысқа қарай, Лемборк қаласынан шығысқа және Гданьск қаласынан солтүстік-батысқа қарай, Реда өзенінің кең мұздық аңғарында, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан.

Тарих

Вейхерово 1643 жылы Вейхеровска Вола (сөзбе-сөз "Вейхер Воласы") ретінде Малборк воеводасы және поляк ақсұлуы Якуб Вейхердің қолымен құрылған. Ол сол кездегі неміс тілінде Weihersfrey немесе Veyersfrey деп аударылған. Құрылтайшының өсиеттеріне сәйкес, жаңа елді мекеннің тұрғындары аймақтағы басқа қалалар сияқты қала құқықтарымен ие болды, сондықтан бұл орын Кулм заңына ие болды. 1655 жылы қалаға берілген артықшылықтарды Польша королі Ян II Казимир Ваза бекітті. Смоленск соғысынан аман қалған Вейхер жаңа қоныста екі шіркеу (Қасиетті Үштік және Әйя Анна) салдырды. Ол сонымен қатар францискан монахтарын шақырды, монастырь салдырды және қала орманының шекарасында орналасқан 26 шағын ғибадатханадан тұратын кальварияны құрды, олар 1646–55 жылдары салынған. 1655 жылы құрылтайшының жазбаша мәлімдемесіне сәйкес, ұлтына қарамастан, барлық құрметті адамдар, егер әрқайсысы он гульден азаматтық төлем төлесе, жаңа елді мекеннің азаматы болуға шақырылды. 1772 жылы Польшаның бірінші бөлінісінде, Пруссия Корольдігі Помералияның көп бөлігін қосса, қала Корольдікке қосылды және Батыс Пруссияның жаңа провинциясында басқарылды. Неміс тіліндегі атауы Вейерсфрейден Батыс Пруссиядағы Нойштадтқа өзгерді, бұл атау бұрын да қолданылған. Есімдерінің шатасуын болдырмау үшін қаланың атына "Батыс Пруссияда" деген қосымша енгізілді. XIX ғасырда қаланың дамуына ықпал еткен маңызды факторлар 1818 жылы құрылған Landkreis Neustadt әкімшілік округі және 1870 жылы Нойштадтты теміржол станциясымен байланыстырған Данциг (Гданьск) – Штеттин (Щецин) теміржолы болды. 1871 жылы Пруссия жетекшілігімен Германия біріккен кезде Нойштадт Германия империясының құрамына кірді. XIX ғасырдың екінші жартысында Сиракуз (Нью-Йорк) қаласына аймақтан көптеген еврей отбасылары көшіп келді, соның ішінде танымал Шуберт театр отбасысы да болды. Осы кезеңде қала ауданында кашубтар мен поляктар халықтың 59,3% құрады. Алайда, қаланың өзі негізінен неміс халқынан тұрды. 1910 жылғы халық санауы бойынша, қалада 9804 адам тұрды, оның 6970-і (71%) немістер, 2421 (25%) кашубтар және 394 (4%) поляктар еді. 1905 жылы Нойштадтта протестант шіркеуі, екі католик шіркеуі, синагога, гимназия, мектеп мұғалімдерін даярлайтын колледжге дайындық мектебі, евангелистік мектеп мұғалімдерін даярлайтын колледж, психиатриялық аурухана, жергілікті сот, орман кеңсесі, темекі фабрикалары, пивозауыттары, мал және ағаш саудасы, сондай-ақ астық саудасы болды. Бөлініс кезінде неміс билігі жергілікті поляк және кашуб халқына қарсы жүйелі германизация саясатын жүргізді, олар Zwiazek Filomatów құпия патриоттық ұйымын құру, Gazeta Gdańska поляк газетін тарату және түрлі жергілікті экономикалық бастамаларды іске қосу арқылы қарсылық көрсетті. 1919 жылға дейін Нойштадт Германияның Батыс Пруссия провинциясындағы Данциг әкімшілік округіне қарасты. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін және тәуелсіз Польшаның қайта құрылуынан кейін қала Екінші Польша Республикасына қосылды. Вейхерово Померания воеводтығындағы Вейхерово округінің орталығы болды және теңіз экономикасына жауапты мемлекеттік басқарудың бас кеңсесіне айналды. 1923–1928 жылдары Вейхеровода арнайы білім беру орталығы болды, онда 300-ге жуық поляк жетім бала тұрды және 1920–1922 жылдары Жапонияның көмегімен соғыстан зардап шеккен Сібірден құтқарылғаннан кейін білім алды.

Wejherowo was founded in 1643 as Wola Wejherowska (literally "Wejher's Wola"), by the voivode of the Malbork Voivodeship, and Polish noble, Jakub Wejher. It was translated in the colloquial German of the time as Weihersfrey or Veyersfrey. According to the founder's will, the dwellers of the new settlement were to possess the same city rights as other towns in the region, hence the place granted Kulm law. The town's privileges, received in 1655, were confirmed by King John II Casimir Vasa of Poland. Wejher, who survived the Smolensk War, built two churches in the new settlement (The Holy Trinity and Saint Ann). He also brought in Franciscan fathers, built a monastery, and founded a calvary, consisting of 26 chapels, aligned along the border of the town forest, which were built during 1646–55. According to the founder's written statement of 1655, all honorable persons, independent of their nationality, were invited to become citizens of the new settlement if they would pay a citizen fee of ten gulden each. In the First Partition of Poland in 1772, in which the Kingdom of Prussia annexed most of Pomerelia, the town was incorporated into the Kingdom, and administered within the new province of West Prussia. Its name in German changed from Weyersfrey to Neustadt in Westpreußen, a name which was in use also before. The affix "in West Prussia" was added to the town's name in order to avoid confusion with a number of other towns carrying the same name. Decisive factors which boosted the development of the town in the 19th century were the 1818 establishment of Landkreis Neustadt, an administrative district, and the construction of the Danzig (Gdańsk) – Stettin (Szczecin) railway line, to which Neustadt was connected with a train station in 1870. Neustadt became part of the German Empire in 1871 during the Prussian led unification of Germany. During the second half of the 19th century, a significant number of Jewish families from the region began migrating to Syracuse, New York, including the renowned Shubert theatrical family. Kashubians and Poles formed 59.3% of population in the district area of the city around this time. The city itself, however, was predominantly German. According to the census of 1910, the city had a population of 9,804, of which 6,970 (71%) were Germans, 2,421 (25%) were Kashubians and 394 (4%) were Poles. In 1905, Neustadt had a Protestant church, two Catholic churches, a synagogue, a grammar school, a preparatory school for a training college for school teachers, a training college for evangelical school teachers, a mental asylum, a local court, a forest office, cigarette factories, sawmills, a brewery, a cattle trade and wood trade as well as grain trade. During the Partitions, the German authorities led a systemic campaign of Germanization against local the Polish and Kashubian populations, which resisted by organizing the secret patriotic organization Zwiazek Filomatów, distributing the Polish newspaper Gazeta Gdańska, and by establishing various local economic initiatives. Until 1919, Neustadt belonged to the administrative region of Regierungsbezirk Danzig in the Province of West Prussia in Germany. After World War I and the re establishment of independent Poland, the town was integrated into the Second Polish Republic. Wejherowo was the capital of Wejherowo County in Pomeranian Voivodeship, becoming a headquarters of state administration responsible for the maritime economy. In 1923–1928, there was a special educational center in Wejherowo, in which about 300 Polish orphans lived and got education after their rescue from war stricken Siberia with the help of Japan in 1920–1922.

Спорт

Жергілікті футбол клубы – "Гриф Вейхерово". Ол төменгі лигаларда өнер көрсетеді.