Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Камерундық музыкант және ән жазушы (1933–2020)
Cameroonian musician and songwriter (1933–2020)
Эммануэль Н'Джоке "Ману" Дибанго (12 желтоқсан 1933 – 24 наурыз 2020) – саксофон мен вибрафонда ойнаған камерундық музыкант және ән жазушы. Ол джаз, фанк және дәстүрлі камерундық музыканы біріктіретін музыкалық стильді дамытты. Оның әкесі Ябасси этностық тобының мүшесі болса, анасы Дуала болды. Ол 1972 жылғы "Soul Makossa" синглымен ең көп танылды. Бұл ән тарихтағы ең көп үлгіленген африкалық ән деп аталады, ал Дибангоның өзі – ең көп үлгіленген африкалық музыкант. Ол 2020 жылдың 24 наурызында COVID-19 салдарынан қайтыс болды.
Emmanuel N'Djoké "Manu" Dibango (12 December 1933 – 24 March 2020) was a Cameroonian musician and songwriter who played saxophone and vibraphone. He developed a musical style fusing jazz, funk, and traditional Cameroonian music. His father was a member of the Yabassi ethnic group, while his mother was a Duala. He was best known for his 1972 single "Soul Makossa". The song has been referred to as the most sampled African song in addition Dibango, himself, as the most sampled African musician in history. He died from COVID 19 on 24 March 2020.
Ерте өмір
Эммануэль "Ману" Дибанго 1933 жылы Камерунның Дуала қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Мишель Манфред Н'Джоке Дибанго мемлекеттік қызметкер болған. Әкесі фермер болған, ол әйелімен Дуалаға бара жатқанда кездескен. Эммануэльдің анасы сәнді дизайнер болған және өз шағын бизнесін жүргізген, ол одан төрт жас үлкен еді. Камерунда адамның ұлты әкесі арқылы анықталады, бірақ Дибанго өзінің "Үш кило кофе" атты автобиографиясында "өзінің ешқайсы ата-анасымен толықтай таныса алмағанын" жазған. 1941 жылы, ауыл мектебінде білім алғаннан кейін, Дибанго үйіне жақын колониялық мектепке қабылданды, онда француз тілін үйренді. Ол ұстазын, "тамаша суретші және кескіндемеші" деп сипаттап, оған риза болды. 1944 жылы Франция президенті Шарль де Голль Камерунға келген кезде осы мектепте қарсы алу рәсімін өткізді. 1949 жылы, 15 жасында Дибанго Францияның Сен-Кала қаласындағы колледжге жіберілді. Кейін ол Шартр лицейіне барып, фортепиано ойнауды үйренді.
Emmanuel "Manu" Dibango was born in Douala, Cameroon in 1933. His father, Michel Manfred N'Djoké Dibango, was a civil servant. Son of a farmer, he met his wife travelling by pirogue to her residence, Douala. Emmanuel's mother was a fashion designer, running her own small business. who was four years older than him. In Cameroon, one's ethnicity is dictated by one's father, though Dibango wrote in his autobiography, Three Kilos of Coffee, that he had "never been able to identify completely with either of [his] parents". In 1941, after being educated at his village school, Dibango was accepted into a colonial school, near his home, where he learned French. He admired the teacher, whom he described as "an extraordinary draftsman and painter". In 1944, French president Charles de Gaulle chose this school to perform the welcoming ceremonies upon his arrival in Cameroon. In 1949, at age 15, Dibango was sent to college in Saint Calais, France. After that he attended the lycée de Chartres where he learned the piano.
Мансап
Дибанго конголық African Jazz румба тобының мүшесі болды және Fania All Stars, Fela Kuti, Herbie Hancock, Bill Laswell, Bernie Worrell, Ladysmith Black Mambazo, King Sunny Adé, Don Cherry және Sly and Robbie сияқты көптеген музыканттармен ынтымақтастық етті. Ол 1976 жылы шыққан және 1978 жылы Island Records лейблында қайта жазылған "Big Blow" диско хитімен Ұлыбританияда үлкен танымалдылыққа ие болды. 1998 жылы кубалық әртіс Элиадес Очоамен бірлесіп CubAfrica альбомын жазды. 1974 жылы 16-шы жылдық Grammy марапаттарында "Soul Makossa" әні үшін "Ең жақсы R&B инструменталды орындау" және "Ең жақсы инструменталды композиция" номинацияларында ұсынылды. "Soul Makossa" әнінің мәтінінде "макосса" сөзі қолданылған, ол камерундық қалалық музыка стилін білдіреді және Дибангоның ана тілінде – камерундық дуала тілінде "(Мен) билеймін" деген мағынаны береді. Бұл ән Kool and the Gang тобының "Jungle Boogie" сияқты танымал музыкалық хиттерге әсер еткен. Дибанго Камерун Музыка Корпорациясының алғашқы төрағасы болды және әртістердің авторлық құқықтарына қатысты дауларда белсенділік танытты. 2004 жылы ол ЮНЕСКО-ның "Тәлімгер-суреткер" атанды. Оның "Reggae Makossa" әні 2006 жылғы Scarface: The World Is Yours видео ойынының саундтрегінде пайда болды. 2009 жылдың тамызында ол қайта жаңғырған Brecon Jazz фестивалінің жабылу концертінде өнер көрсетті. Оның "New Bell" әні 2008 жылғы Grand Theft Auto IV видео ойынының саундтрегінде International Funk 99 радиостанциясында ойнатылды. 1982 жылы Майкл Джексон Дибангоның 1972 жылғы "Soul Makossa" синглінен "Ma ma se, ma ma sa, ma ma kossa" деген тіркесін оның рұқсатынсыз және авторлығын көрсетпестен 1983 жылғы "Wanna Be Startin' Somethin'" әнінде пайдаланды. Бұл туралы білген Дибанго мегажұлдызды сотқа беруді жоспарлады, бірақ Джексон өзінің қателігін мойындады және мәселе соттан тыс шешілді. 2007 жылы Рианна Джексонның "Don't Stop the Music" әнінен дәл осы тіркесті алып, Дибангоның есімін көрсетпеді. Рианна Джексоннан рұқсат сұрағанда, ол Дибангомен алдын ала кеңеспей-ақ, оның өтінішін мақұлдаған көрінеді. 2009 жылы Дибанго екі әншіні де сотқа берді. Дибангоның адвокаттары бұл істі Париж сотына жеткізіп, 500 000 евро өтемақы талап етті және Sony BMG, EMI және Warner Music компанияларына "мәселе шешілгенге дейін" "мама се мама са" тіркесінен түсетін табыстан бас тартуды сұрады. Сот Дибангоның талабын қанағаттандырмады: бір жыл бұрын Париж аймағының басқа судьясы Universal Music компаниясын "Don't Stop the Music" әнінің француз тіліндегі болашақ шығарылымдарының қаптамасында Дибангоның атын көрсетуге міндеттеген. Бұл сот отырысы кезінде Дибанго заңдық шаралардан бас тартып, қосымша өтемақы алу құқығынан айырылды. 2014 жылдың шілдесінде ол Париждегі Olympia концерт залында 80 жылдық мерейтойлық концерт берді, оны TV5Monde телеарнасы көрсетті. 2015 жылдың 8 қыркүйегінде Халықаралық франкофония ұйымының бас хатшысы Мишель Жан Ману Дибангоны 2016 жылғы Рио Олимпиадалық және Паралимпиадалық ойындардағы Франкофонияның Ерекше өкілі деп таныды. 2020 жылдың 24 наурызында Дибанго Париждің жанындағы Мелунда COVID-19 салдарынан қайтыс болды.
Dibango was a member of the seminal Congolese rumba group African Jazz and collaborated with many other musicians, including Fania All Stars, Fela Kuti, Herbie Hancock, Bill Laswell, Bernie Worrell, Ladysmith Black Mambazo, King Sunny Adé, Don Cherry, and Sly and Robbie. He achieved a considerable following in the UK with a disco hit called "Big Blow", originally released in 1976 and re mixed as a single in 1978 on Island Records. In 1998, he recorded the album CubAfrica with Cuban artist Eliades Ochoa. At the 16th Annual Grammy Awards in 1974, he was nominated in the categories Best R&B Instrumental Performance and Best Instrumental Composition for "Soul Makossa". The lyrics of the song "Soul Makossa" on the record of the same name contain the word "makossa", which refers to a style of Cameroonian urban music and means "(I) dance" in Dibango's native tongue, the Cameroonian language Duala. The song has influenced popular music hits, including Kool and the Gang's "Jungle Boogie". He served as the first chairman of the Cameroon Music Corporation, with a high profile in disputes about artists' royalties. Dibango was appointed a UNESCO Artist for Peace in 2004. His song "Reggae Makossa" is featured on the soundtrack to the 2006 video game Scarface: The World Is Yours. In August 2009, he played the closing concert at the revived Brecon Jazz Festival. His song "New Bell" in featured on the soundtrack to the 2008 video game Grand Theft Auto IV in the radio station International Funk 99. In 1982, Michael Jackson used the "Ma ma se, ma ma sa, ma ma kossa" hook from Dibango's 1972 single "Soul Makossa" without his permission and without credit for his 1983 song "Wanna Be Startin' Somethin'" from his superhit 1982 album Thriller. When Dibango found out he considered suing the megastar, but Jackson was quick to admit that he borrowed the line and the matter was settled out of court. In 2007, Rihanna sampled the same hook from Jackson's song for her track "Don't Stop the Music" and did not credit Dibango. When Rihanna had asked Jackson for permission to sample the line, he allegedly approved the request without contacting Dibango beforehand. In 2009, Dibango sued both singers. Dibango's attorneys brought the case before a court in Paris, demanding €500,000 in damages and asking for Sony BMG, EMI and Warner Music to be "barred from receiving 'mama se mama sa' related income until the matter is resolved". The judge ruled that Dibango's claim was inadmissible: a year earlier, a different Paris area judge had required Universal Music to include Dibango's name in the liner notes of future French releases of "Don't Stop the Music", and, at the time of this earlier court appearance, Dibango had withdrawn legal action, thereby waiving his right to seek further damages. In July 2014, he performed an 80th birthday concert at the Olympia in Paris which was broadcast by TV5Monde. On 8 September 2015, Michaëlle Jean, Secretary General of the Organisation Internationale de la Francophonie, honoured Manu Dibango with the title of Grand Témoin de la Francophonie aux Jeux Olympiques et Paralympiques de Rio 2016. On 24 March 2020, Dibango died from COVID 19 in Melun near Paris.