Кіріспе

Винченцо Беллини операсы, Беллини операсы. «La sonnambula» (; Ұйқысеркей) – Винченцо Беллинидің белканто дәстүріндегі музыкасымен, Феличе Романидің итальяндық либреттосымен қойылған екі актілі опера-серия. Ол Эжен Скриб жазған балет-пантомима сценарийіне және Жан-Пьер Аумердің хореографиясына негізделген «La somnambule, ou L'arrivée d'un nouveau seigneur» атты туындыдан жасалған. Балет 1827 жылдың қыркүйегінде Парижде, сомнамбулизмді бейнелейтін сахналық туындыларға сұраныс жоғары болған кезде алғаш рет көрсетілді. Әмина рөлі бастапқыда сопрано сфогато Джудитта Паста мен тенор Джованни Баттиста Рубини үшін жазылған, бірақ Беллини тірі кезінде Мария Малибран да осы рөлді шебер орындады. Алғашқы қойылым 1831 жылдың 6 наурызында Милан қаласындағы Каркано театрында өтті. ХХ ғасырға жасалған көптеген жазбаларда Әмина рөліне сопрано шақырылды, көбінесе дәстүр бойынша жоғары ноталар мен басқа да өзгерістер енгізілді. Алайда, бұл рөлді сопрано сфогато (қазіргі меццо-сопранодан өзгеше, ол сол кезде болған емес) өзгеріссіз сопрано және контральто рөлін орындаған. Әминаның соңғы ариясынан алынған «Ah! non credea mirarti / Sì presto estinto, o fiore» («Мен сені осылай тез қурап кететініңе сенбедім, гүл-ай») деген сөздер Сицилиядағы Катания соборындағы Беллинидің қабіріне жазылған.

Құрастыру тарихы

1830 жылы наурыз айында «I Capuleti e i Montecchi» қойылымдарынан кейін Миланға оралған Беллини, сәуірдің соңына дейін ешқандай жаңалық болмады. Кейін ол 1831 жылдың күзінде Милан театрымен және 1832 жылғы Венециядағы «La Fenice» театрының карнавал маусымы үшін екі келісімшартқа қол қойды. Осы опералар «La Scala» үшін «Норма», ал Венеция үшін «Беатрис ди Тенда» опералары болды. Сицилиядағы туысына жазған хатында композитор: «Егер мен тек венециялық импресарио үшін жазған болсам, одан екі есе көп табыс табамын», - деп жазды. Сонымен қатар, келесі қысқы маусымда тағы бір Милан театрымен әлі атауы белгісіз опера үшін де келісімшарт жасалды. Бірақ 1829 және 1830 жылдары Миланда бірнеше ірі операларда сәтті өнер көрсеткен Джудитта Паста басты рөлді ойнайтыны алдын ала келісілген еді. Содан кейін Беллиниде жұмыс қысымы мен нашар ауа райынан туындаған, Венецияда пайда болған және әр операдан кейін қайталап оралатын ауруы қайтадан күшейді. Ол «қатты қабынулы асқазандық безгектік қызба» деп сипаттаған асқазан-ішек ауруынан туындаған ауруға достары күтім жасады. Жайғасу үшін ол Комо көлінің жанындағы жерге кеткенге дейін, келесі қысқы опера үшін тақырыпты анықтауға қатысты қысым күшейді. Паста Комо маңында үйге ие болғандықтан, жазды сонда өткізеді, сондықтан Феличе Романи онымен де, Беллинимен де кездесу үшін сапарға шықты. 15 шілдеде олар 1831 жылдың басына арналған тақырыпты таңдады, бірақ Виктор Гюгоның «Эрнани» романынан бейімделгенде, Паста басты кейіпкер Эрнани рөлін ойнауға қызығушылық танытар ма, жоқ па, бұл белгісіз болды. Екі адамның да басқа да міндеттері болғандықтан, 1830 жылдың қараша айының соңына дейін «Эрнани» операсының либреттосын немесе ноталарын жазу бойынша ешқандай жұмыс істелмеді. Бірақ қаңтар айында жағдай өзгерді. Беллини: «[Романи] қазір «La sonnambula, ossia I Due Fidanzati svezzeri» операсын жазуда. Ол 20 ақпанға дейін сахнаға қойылуы керек», - деп жазды. Ол «Эрнани» үшін қолдана бастаған музыка «Sonnambula» операсына ауысқандығына күмән жоқ. Вайнстоктың пікірінше, «ол заманындағы көптеген композиторлар сияқты, бұрынғы опера үшін жазылған музыкалық бөлімдерді жаңа операда қайта пайдалануға дайын болды». Беллинидің өмірінде тағы бір дауыс диапазоны кең әнші, Мария Малибран, Амина рөлінің көрнекті орындаушысы болды.

19 ғасыр

Пасторальдық ортасы мен сюжеті бар «La sonnambula» операсы бірден сәттілікке ие болды және бүгінге дейін жиі қойылып келеді. Аминаның (ұйықта жүргін) жоғары тесситуралы басты рөлі өте қиындығымен белгілі, ол трилдерді және әсем ән салу техникасын толық меңгеруді қажет етеді, бірақ бұл Пастаның вокалдық қабілеттеріне сай келді, оның сопраносы сопрано сфогато деп сипатталды, яғни, тек қана еңбек немесе табиғи дарын арқылы жоғарғы диапазонды кеңейтіп, колоратура сопрано тесситурасын қамти алатын контральто. Операның тұсаукесері 1831 жылдың 6 наурызында, жоспарланған күнден сәл кейін өтті. Оның табысы ішінара Романидің бұрынғы либреттолары мен осы либретто арасындағы айырмашылықтарға, сондай-ақ «[Беллини] мен Романи екеуінің осы операны жасауға салған оперлік тәжірибесінің жинақталуына» байланысты болды. Баспасөз реакциясы біраузда оң болды, сондай-ақ ресейлік композитор Михаил Глинка да осы операға қатысып, өте ынталы пікір білдірді: Паста мен Рубини сүйікті дирижерлерін қолдау үшін ең айқын ынтамен ән шырқады; екінші актте әншілердің өздері жылап, көрермендерді де бірге әсерлендірді. Тұсаукесерден кейін опера 1831 жылдың 28 шілдесінде Лондондағы Кингс театрында және 1835 жылдың 13 қарашасында Нью-Йорктегі Парк театрында қойылды. Герберт Вайнсток тұсаукесерден кейінгі жылдар бойынша спектакльдердің толық тізімін ұсынады, содан кейін, кейбір үзілістермен, 1900 жылға дейін. Кейіннен бұл опера Дженни Линдті, Эмма Албаниді көрсетуге және 20 ғасырдың басында Лина Паглиуги мен Тоти Даль Монтені таныстыруға мүмкіндік берді.

20 және 21 ғасырлар

Вайнстоктың 1905 жылдан бастап 20 ғасырдағы қойылымдар туралы есебі, осы кезеңдегі өнер көрсетулерінің тізімін ұсынады. Сахналаулар Еуропа мен Солтүстік Америкадағы театрларда екі жылда бір рет жиі қойылды, ал 1950-ші жылдардағы бельканто өркендеуімен 1971 жылы оның кітабы жарық көргенге дейін жалғасты. 1963 жылы Метрополитен операсындағы қойылымда ол үшін өте маңызды жетістіктердің бірі болды. Стандартты репертуардың бөлігі болмаса да, "La sonnambula" операсы 21 ғасырда да жиі орындалады. Ол Натали Дессейдің қатысуымен үш рет қойылды: алғашқысы 2004 жылы Санта-Фе операсында, екіншісі 2010 жылдың қаңтар-ақпан айларында Парижде, ал үшіншісі 2009 жылы Метрополитен операсында. 2014 жылдың көктемінде Диана Дамрау Әмина рөлін қайта орындады. 2011 жылы Лондондағы Корольдік опера театры, 2015 жылы Зальцбургтегі Salzburger Landestheater және 2015/2016 жылдары Мюнхендегі Staatstheater am Gärtnerplatz опералары да қойылымдар ұйымдастырды. Рольді алғаш жаздырған меццо-сопрано – 1980 жылы Фредерика фон Стад, одан кейін Сесилия Бартоли.

Аудио

YearCast(Амина, Эльвино, Родольфо, Лиза, Тереза)ДирижерОперный театр и оркестрЛейбл1952Лина Пальюги, Ферруччо Тальявини, Чезаре Сиепи, Ванда Руджери, Анна Мария АнеллиФранко Капуана, Оркестр и хор RAI TorinoCD: Preiser RecordsКат: 200381955Мария Каллас, Чезаре Валлетти, Джузеппе Модести, Эугения Ратти, Габриэлла КартуранЛеонард Бернстайн, Оркестр и хор La ScalaЗапись выступления в La Scala 5 мартаCD: Warner Classics1957Мария Каллас, Никола Монти, Никола Заккария, Эугения Ратти, Фиоренца КоссоттоАнтонино Вотто, Оркестр и хор La Scala,(Запись в базилике Сант'Эуфемия, Милан, 3–9 марта)CD: EMI ClassicsКат: B000002RXR1962 Джоан Сазерленд, Никола Монти, Фернандо Корена, Сильвия Штальман, Маргрета ЭлкинсРичард Бонйинг, Оркестр и хор Maggio Musicale FiorentinoCD: DeccaКат: 448 966 2; 455 823 2 (Франция)1980 Джоан Сазерленд, Лучано Паваротти, Николаи Гьяуров, Изобель Бьюкенен, Делла ДжонсРичард Бонйинг, Национальный филармонический оркестрЛондонский оперный хорCD: DeccaКат: 417 424 21987 Яна Валашковая, Йозеф Кундлак, Петер Микулаш, Эва Антоликова, Ян ГаллоОндрей Ленард, Симфонический оркестр Словацкого радиоСловацкий филармонический хорCD: OpusКат: 9356 1928/291990 Лучия Алиберти, Джон Алер, Франческо Эллеро д'Артегна, Джейн Гиринг, Ирис ВермильонХесус Лопес Кобос, Deutschen Oper BerlinЖивая записьCD: EurodiscКат: RD 692421992 Ľуба Оргонашова, Рауль Хименес, Франческо Эллеро д'Артегна, Дилбер ЮнусАлександра Пападжиаку, Камерный оркестр Нидерландского радио(Запись концертного исполнения в Concertgebouw, Амстердам)CD: NaxosКат: 8.660042/431998 Эдита Груберова, Хосе Брос, Роберто Скандиуцци, Донн Котоски, Глория БандителлиМарчелло Виотти, Munchner RundfunkorchesterCD: Nightinggale1999 Ева Линд, Уильям Маттеуцци, Петтери Саломаа, Сония Ганасси, Стефания ДонцеллиГабриэле Беллини, Оркестр Восточной НидерландииCD: Arts2006Натали Дессей, Франческо Мели, Карло Коломбара, Сара Мингардо, Жаэль АззареттиЭвелино Пидо, Оркестр и хор Opéra de LyonCD: Virgin ClassicsКат: 3 95138 22008Чечилия Бартоли, Хуан Диего Флорес, Ильдебрандо Д'Арканджело, Джемма Бертаньолли, Лилиана НикитеануАлессандро Де Марки, Orchestra La ScintillaCD: L'Oiseau Lyre (Decca)Кат: 478 1084