Кіріспе
Джордж Оруэллдің 1935 жылғы романы – «Дін қызметкерінің қызы» – ағылшын жазушысы Джордж Оруэллдің 1935 жылғы романы. Ол Дороти Хейрдің, атақты дін қызметкерінің қызының, өмірі амнезиядан кейін түбінен ауысқан оқиғаны баяндайды. Бұл Оруэллдің ең тәжірибелік романы, оның бір тарауы толығымен драмалық түрінде жазылған. Бірақ ол оған ешқашан толық қанағаттанбады және өлгеннен кейін қайта басылмауын өтінді. Осы өтінішіне қарамастан, Оруэлл өлімінен кейін «мұрагерлеріне аздаған сома әкелетін кез келген кітаптың» арзан басылымдарын шығаруға рұқсат берді.
A Clergyman's Daughter is a 1935 novel by English author George Orwell. It tells the story of Dorothy Hare, the titular clergyman's daughter, whose life is turned upside down when she suffers an attack of amnesia. It is Orwell's most formally experimental novel, featuring a chapter written entirely in dramatic form, but he was never satisfied with it and he left instructions that after his death it was not to be reprinted. Despite these instructions, Orwell did consent to the printing of cheap editions "of any book which may bring in a few pounds for my heirs" following his death.
Өмірбаян
1929 жылдың желтоқсанында Оруэлл Парижден оралғаннан кейін, ол келесі бес жыл бойы ата-анасының Саутвольдтағы үйін өзінің негізгі орны ретінде пайдаланды. Саутволд – Саффолк жағалауының шығысындағы шағын қалашық. Оның отбасы бұл жерде жақсы беделді болғандықтан, ол көптеген жергілікті тұрғындармен танысты. Оның әпкесі Эвриль қалада шайхана ашқан еді. Бренда Салкельд, Санкт-Феликс мектебінің дене шынықтыру мұғалімі және дін қызметкерінің қызы, көп жылдар бойы оның досы болып, жұмысы туралы хабарласып тұрды, бірақ оның үйлену ұсынысын қабылдамады. Рана Балаж Оруэллге сабақ берді, ал Оруэлл Саутвольдта жазып, Лондон мен айналасында саяхаттап, кедей адамдардың киімдерін киіп, жасырын экспедициялар жасады. 1931 жылдың тамыз және қыркүйек айларында ол Кентте екі ай бойы жусан жинаумен айналысты, бұл Шығыс Лондондағы дәстүрлі жұмыс еді. Ол басқа жусан жинаушылар сияқты шатырда тұрып, «Джинджер» және «Соқыр» деп аталған есімдерді сипаттаған күнделік жазды. Осы күнделіктің көп бөлігі «Пастордың қызы» романына енді. 1932 жылдың басында Оруэлл Батыс Лондондағы Хейс қаласындағы өндіріс аймағындағы шағын жеке мектепте мұғалім болып жұмыс істеді. Бұл мектептің иесі – жергілікті граммофон фабрикасының директоры, және онда жергілікті саудагерлер мен дүкен иелерінің 20 ұлы оқыды. Оруэлл жергілікті пастормен дос болып, шіркеу ісіне қатысты. Төрт оқу тоқсанынан кейін ол Лондонның солтүстік-батыс шетіндегі Миддлсекстің Уксбридж қаласындағы 200 оқушысы бар үлкен мектепке көшті. Бірақ бір семестрден кейін пневмонияға шалдығып, ауруханаға түсті. 1934 жылдың қаңтарында Саутвольдке оралды. Ол ешқашан мұғалімдікке қайта оралмады. Оруэлл «Пастордың қызы» романын 1934 жылдың қаңтар айының ортасында жаза бастап, 3 қазанға дейін аяқтады. Агенті Леонард Мурға жұмысын жібергеннен кейін, ол Саутвольдтен Хэмпстедтегі кітап дүкенінде жартылай штатпен жұмыс істеуге кетті. Жамандаудан қорқып, соңғы сәтте бірнеше түзетулер жасағаннан кейін, Голланц 1935 жылдың 11 наурызында «Пастордың қызы» романын жариялады. Енді, мырза, сіз аш болғанда ол сізге қарыз берген фунт қайда? Мен оны қаладым. Міне, осы асыл тас. Кет! Сіз оның көп бөлігін дін қызметкерінің қызы Джорджина Джонсонның жатын бөлмесінде өткіздіңіз. Ішкі өкініш. Оруэлл 1915 жылы жарық көрген Д.Х.Лоуренстің «Радуга» романынан осы атауды алған деген пікір бар: Мисс Ингер – Ньюхемде оқыған бакалавр. Ол жақсы отбасынан шыққан дін қызметкерінің қызы еді.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Бұл оқиға бес бөлікке бөлінген.
1-тарау
Дороти Хейрдің өміріндегі бір күн, ол - әлсіз ниетті, жесір қалған, жағымсыз дін қызметкерінің қызы. Оның әкесі Шығыс Англиядағы шағын қала Кнайп Хиллдің пасторы. Ол оған үй шаруасын жүргізіп, қарыздардан сақтайды, прихожандарды аралайды және қайырымдылық шараларына костюмдер тігеді. Ол сонымен қатар, дініне адал болу үшін тәнін жазалаумен айналысады. Кешке оны Кнайп Хиллдің ең жаман беделді тұрғыны, орта жастағы тойған еркек, ашықтан-ашық құмарлыққа берілген және дінсіз Мистер Уорбертон кешкі асқа шақырады. Ол Доротиді баурап алуға тырысады, бұрын бір рет оған күшпен қысым жасаған және кез келген мүмкіндікті пайдаланып, оған жақындасуға тырысқан. Ол кетіп бара жатқанда, тағы бір құшақтап алады. Бұл көрініске ауылдың әңгімеге құмар және қауесет тарататын миссис Семприл куә болады. Дороти түнгі уақытта консерваторияға оралып, костюмдерді тігуге кіріседі.
2-тарау
Дороти амнезиямен Жаңа Кент жолына көшіріледі. Оның өмірінің сегіз күні есептен шығып кеткен. Ол Нобби есімді жас жігіт және оның екі досынан құралған шалақөздер тобына қосылады, олар одан қалған жарты тәжінен айырып, Кентке шөптер жинауға алып кетеді. Темірде, миссис Семприлл Доротитің Уорбертонмен қашып кеткені туралы қауесет таратады, бұл оқиға біраз уақыт бойы ұлттық баспасөзді қызықтырады. Нобби ұрлық жасағаны үшін тұтқындалғаннан кейін, Дороти аз ғана табысымен Лондонға қайтады. Бағдары жоқ, жүктісі жоқ жалғыз қыз болғандықтан, "жақсы" қонақ үйлерде тұруға рұқсат алмайды және "жұмыс істейтін қыздарға" (жезөкшелерге) арналған арзан қонақ үйге орналасады. Ақшасы үнемі азайып барады, сондықтан ол қонақ үйден шығып, көшеде өмір сүруге мәжбүр болады. Ол Трафальгар алаңында паналады.
3-тарау
Дороти Трафальгар алаңында түнді көшпенділермен бірге өткізеді. Бұл тарау Дороти мен көшпенділер тобы арасындағы драмалық әңгімелерден тұрады. Көшпенділер жолдағы өмірдің қиындықтарын – ыстық суға ақы төлеу, тамақ табу, полициядан қашу және жыныстық қызмет көрсету туралы талқылайды. Таллбойс мырза, дін қызметінен шеттетілген пастор, Дороти "шайтандар мен бас шайтандардың үлкен қанатты бейнелерін" көріп армандағанда, маскарадты діни рәсім өткізеді. Көшеде он күн өткен соң, ол кезбелік еткені үшін тұтқындалады және айыппұл төлемегендігі үшін он екі сағатқа полиция бөлімінде қамалады.
4-тарау
Дороти әкесінің Мистер Уорбертонмен қашып кеткені туралы қауесеттерге қатты ренжігендіктен, оның көмек сұраған хаттарына жауап бермейтініне сендіреді. Шындығында ол өзінің туысы сэр Томас Хареге хабарласып, оның қызметшісі оны полиция бөлімшесінен табады. Харенің адвокаты оған "академия" деп аталатын шағын, төмен деңгейлі жеке қыздар мектебінде мұғалімдік қызметке орналасады, оны ашкөз Миссис Криви басқарады. Доротидің оқушыларына көбірек еркіндік пен түрлі білім беруге тырысуы, ата-аналардың қолжазба мен қарапайым арифметикаға қатаң "практикалық" бағытталған білім беруді қалауымен келіспейді. Бастапқыда ұнаған жұмысы тез арада машақатқа айналады. Миссис Криви оны ескертусіз, жаңа мұғалім тапқанда жұмыстан босатады.
5-тарау
Дороти мектеп есігінен шыққаннан кейін, Мистер Уорбертон таксимен келіп, миссис Семприллге жала жабу үшін сотқа жүгінгенін және оның уәдесі арамдалғандығын айтады. Сондықтан ол оны Кнайп-Хиллге алып кетуге келді. Ол үйге оралғанда, маған үйленуді ұсынды. Дороти оны қабылдамайды, бірақ оның діни сенімін жоғалтып, қажырлы дін қызметкерінің қызы ретінде өмір сүрудің мәні жоқ және жайсыз болатынын, ал жас кезінде неке оның жалғыз құтылу жолы екенін мойындайды. Романда (осында және ертеректе) Доротидің Уорбертонның ұсынысынан бас тартуының тағы бір себебі оның жыныстық қысымшылығы деп айтылады. Тарих Дороти өзінің бұрынғы әдетіне оралғанмен аяқталады, бірақ өзін-өзі қорлаусыз.
Кейіпкерлер
Дороти Хейр – жиырма сегіз жасқа толған, отбасы құрмаған әйел (алғашқыда 28 жаста), ол өз өмірін өзі басқара алмайды және әрбір жағдайда қанаушы құрбанға айналады. Ол үй үшін әкесіне, күнкөріс және бағыт үшін басқа саяхатшыға (Ноббиге), жусан жинауда тамақ үшін басқа жинаушыларға, жұмыс табу үшін әкесінің туысына, оған жұмыс табуға болатын жалғыз орын ұсынатын миссис Кривиге және соңында оны үйге қайтару үшін мистер Уорбертонға тәуелді болады. Пастор Чарльз Хейр – Доротидің әкесі, ол өзіне бейім, руханилығы мен қайырымдылығы тек формальды түрде ғана болатын дін қызметкері. Ол саудагерлер мен жұмысшы табын өзінен төмен санап, оларға ақы төлеуден бас тартады. Оның акцияларында ақшасы бар, бірақ ол азайып барады, ал қарыздары тым көп. Мистер Уорбертон – жайдары және мейірімді, қырық жастағы үйленбеген ер адам. Оның испандық сүйіктісі Долореспен үш заңсыз баласы бар (ол оларды "заңсыз туғандар" деп атайды). Ол өте адалсыз адам ретінде танылады. Кнайп Хиллдегі қастық тілді, әңгіме таратушы миссис Эвелина Семприлл өтірік айтқаны үшін сотқа тартылып, жазасын алады. Нобби – тіршілік үшін қаңғыбас, кездейсоқ жұмыс істеп, ұсақ-күшік қылмыс жасап өмір сүретін адам. Ақырында ол жусан жинауда жұмыс істеп жатқанда ұрлық жасағаны үшін тұтқындалады. Сэр Томас Хейр, "жақсы мінезді, күлімсіреп жүретін" баронет – Вудхаузиялық аристократтың пародиясı. Миссис Криви – шағын мектептің қисыны бар иесі – ол ақшаға жасырады және басқалардың есебінен ұсақ жеңістерге қуанады.
Негізгі тақырыптар
Дороти экономикалық жағдайға байланысты өте көп жұмыс істеуге мәжбүр. Оның төмен табысы, барлық жағдайда, оның құтылу мүмкіндігін шектейді және тәуелділігін сақтап қалуға себеп болады. Оруэлл әрбір ортада құлдыққа сақтаушы күштердің жүйелі бейнесін жасайды. Ол Доротидің ойдан шығарылған тырысынуларын белгілі бір институттарды сынау үшін пайдаланады. Мысалы, бидай жинау кезінде Оруэлл жалақының маусым барысында жүйелі түрде төмендетілуін және бастапқыда жалақының неге осынша төмен екенін сынға алады. Ол қол еңбегімен жұмыс істейтін адамның өмірін, тұрақты шаршау күйін, осы жағдайды сұраққа тартуға мүмкіндік қалдырмайтын деңгейін сипаттайды. Оруэлл сондай-ақ ұзақ, монотонды еңбек күнінен кейін сезілетін ерекше қуаныш сезімін бейнелейді. Ол келесі жылы қайта оралмаймын деп уәде беретін, бірақ қиындықтарды ұмытып, маусымнан тыс уақытта тек жақсы жақтарын еске алып, сөзсіз қайта оралатын маусымдық жұмысшының көзқарасын көрсетеді. Оруэлл дәуіріндегі Англиядағы жеке мектептер жүйесіне қатысты екі беттік сын-тексеруде капиталистік мүдделер мектеп жүйесін қалайсыз және абсурдты ететінін көрсетеді. Оның коммерциялық қажеттілікке жасаған шабуылы Крийви ханымның басты мақсатында көрінеді: "Мен балалардың санасын дамытудың орнына, ақыны іздеймін", - дейді ол. Бұл оның "жақсы төлейтіндердің" балаларына көрсеткен айқын ықыласынан және "жаман төлейтіндердің" балаларына деген құрметсіздігінен көрінеді: ол "жақсы төлейтіндердің" балаларына еттің жақсырақ бөліктерін береді, "орташа төлейтіндерге" майлы бөліктерін қалдырады, ал "жаман төлейтіндерді" қалған оқушылардан бөлек, мектепте қаптан тамақ ішуге мәжбүрлейді. Роман діннің және қайырымдылықтың рөлін де зерттейді. Дороти роман бойында діни сенімдеріне күмән келтіріп, "сенімді ештеңемен алмастыруға болмайды; өмірді өз-өзіне жеткілікті деп қабылдаудың ешқандай түрлі пұтқа табынушылығы жоқ; пантеистік көңіл көтеру, "әлдебір" псевдо-дін, жарқыраған утопиялар мен темір мен бетоннан жасалған құмырсқалардың үйінділері туралы көріністер жоқ. Бәрі немесе ештеңе. Жердегі өмір, әлдебір үлкен және мәңгілік нәрсеге дайындық болып табылады, не болмаса, ол мағынасыз, қараңғы және қорқынышты." Ричард Смайер үшін роман Англияның қазіргі заманғы "рухани құрғақтығын" және Доротидің "нағыз христиандық пен ақшаға табынушылық қоғам арасындағы алшақтықты" көрсетеді. [. .] қалада тек бір ғана қағида сақталады: "Жұмысыңнан айырылма".
Әдеби мәні және сын
Кітаптың басым бөлігі тәжірибелік сипатта. Романда интерлюдия бар, ол Джеймс Джойстың ықпалымен жазылған Трафальгар алаңындағы түнгі көрініс, атап айтқанда "Улисс" романындағы "Nighttown" көріністері. Бренда Салкелдке жазған хатында Орвелл өзі романынан "3-тараудың 1-бөлігінен басқа, қалғаны бекер" деп бас тартты. Кітаптың Америка Құрама Штаттарында жарық көргеннен кейін бір апта өткен соң Генри Миллерге жазған хатында (1936 жылдың тамызы) Оруэлл кітапты "қасқақ" деп сипаттады, бірақ оның осы кітапта бірнеше пайдалы тәжірибелер жасағанын айтты. Ақын және романист Винсент МакХью 1936 жылы New York Herald Tribune Books үшін жазған рецензиясында романның Джордж Гиссингтің туындыларымен байланысы бар екенін мәлімдеді, ал Орвелл осы жазушыны өте жоғары бағалаған. Ол романы Диккенс және Гиссинг дәстүріндегі туынды деп санайды: "Мырза Оруэлл де кедейлікпен күресіп жатқан әлемді суреттейді, бұл бұрынғы жазушылар көрсеткен қорқынышты, шұбар жазықтық, онда олардың көрсеткен кемшіліктері көбінесе тереңдеп, бекітілген. Доротидің жағдайының сатылары – Лондон көшелерінде өзіне келуі, достары мен жақындарынан алшақтау сезімі, мұң және суық – [–] ешқандай қарыз бен жалғыздыққа ұшыраған адамның танымал өмірден түсіп, қайыршының аштығы мен үмітсіз кедейліктің түбіне құлауының қорқынышты түсін бейнелейді. Оруэллдің өмірбаяуын жазған Д. Дж. Тейлордың сөзіне сәйкес:
Аудармалар
Кітап таи тіліне Сунанта Лаожан (สุนันทา เหล่าจัน) аударған «Lok Khong Khru Sao» (โลกของครูสาว) деген атпен шығып, алғаш рет 1975 жылы Kledthai Publishers баспасында жарық көрді. Оны алғаш рет орыс тіліне Кеннет МакИннес пен Вера Домитеева (1994) аударды, ал Azbooka Publishers (2004) және Astrel (2011) баспаларында қайта басылды. «Пастор қызының» француз тіліндегі нұсқасы 2007 жылға дейін болмады, содан кейін Сильвен Чупиннің аудармасы Éditions du Rocher баспасынан жарық көрді. Кітап 2021 жылы Мария Холовко аударған украин тілінде Vydavnytstvo Jupanskogo баспасынан шықты.