Кіріспе

Кристоф Виллибальд Глюк операсы "Алчеста", Wq. 37 (кейінгі француз тіліндегі нұсқасы Wq. 44) – Кристоф Виллибальд Глюкның 1767 жылғы туындысы. Либретто авторы (итальян тілінде) – Раньери де Кальзабиги, ал негізі Эврипидтің "Алькестис" пьесасы болған. Премьера 1767 жылғы 26 желтоқсанда Венадағы Бургтеатр сахнасында өтті.

1776 жылы Париж үшін қайта құрастыру

Глюк «Альцестті» Франсуа Луи Ганд Ле Бланд Дю Рулеттің француз либреттосына сәйкес қайта жазып, Париж операсында қою үшін ұзартты, үш актілік құрылымын сақтап қалды. III актіде, сондай-ақ тозақ есіктеріндегі сахнада маңызды рөлде Геркулес енгізілді. Премьера 1776 жылдың 23 сәуірінде Король сарайының екінші залында өтті.

Өнер тарихы

Париждегі тұсаукесерлермен «Альцест» мүлдем жаңа туындыға айналды, итальян тілінен француз тіліне аударма музыкалық мәтіннің айтылуын бірнеше өзгертуді қажет етті, ал кейбір көріністер жаңа немесе өңделген музыкамен айтарлықтай қайта ұйымдастырылды. Кейбір өзгерістер Глюктің ең жақын француз жақтастарының бірі Жан Жак Руссоның кеңесімен жасалды, бірақ бейімделудің басым бөлігі француз аристократы Дю Рулеттің еңбегі болды, композитордың түзетулерімен бірге. Глюк «Альцесттің» жаңа нұсқасын француздық талғамға сәйкес етуге жасалған бірнеше әрекетке қарсы тұрды, операны ұзартылған балетпен аяқтауға жасалған қысымға тойтарыс берді. Дегенмен, жаңа либретто драмалық әртүрлілік үшін бірнеше екінші дәрежелі кейіпкерлерді енгізеді және либреттоның негізі болған Еврипидтің үлгісімен, тіпті соңғы актіде Геркулесті шақырады. Берлиоз 1861 жылы Париж операсында Полин Виардоның қатысуымен қойылым үшін операны өңдеді. Бұл 1866 жылы Мари Баттудың қатысуымен қайта қойылды. Италия тілінде орындалған алғашқы британдық қойылым 1795 жылдың 30 сәуірінде Лондондағы Король театрында Бригида Бантидің қатысуымен өтті. Бұл туынды 1937 жылы Корольдік опера театрында француз тілінде қойылды, дирижері Филипп Гобер, Альцест рөлін Гермен Любин сомдады. Ұлыбританиядағы соңғы қойылымдар: Глиндеборн фестивалінде Витторио Гуидің жетекшілігімен, Магда Ласло (1953 және 1954) және Консуэло Рубио (1958) Альцест рөлінде; 1974 жылы Шотланд операсының жетекшілігімен, Александр Гибсонның жетекшілігімен, Джулия Варди мен Энн Мюррейдің арасында бөліскен басты рөлде; және 1981 жылы Корольдік операның жетекшілігімен, сэр Чарльз Маккеррас, Джанет Бейкер басты рөлде. 2015 жылы опера алғаш рет Венециядағы Театро Ла Феничеде Пьер Луиджи Пиццидің режиссерлігімен итальян тіліндегі толық нұсқасында қойылды, сондай-ақ Глюктің өзі Венадағы премьерада практикалық қажеттіліктерге байланысты кесіп тастаған бөліктері де қосылды. Метрополитен операсы «Альцестті» үш маусымда көрсетті, онда он сегіз қойылымда төрт сопрано өнер көрсетті. Оның премьерасы 1941 жылдың 24 қаңтарында француз тілінде өтті, Марджори Лоуренс орындады. 1952 жылы опера ағылшын тілінде Кирстен Флагстад басты рөлде қойылды. Кэтрин Наглестад 2006 жылы Штутгарт мемлекеттік операсында он қойылымда өнер көрсетті, ал бұл қойылым фильмге түсірілді. «Альцест» Санта-Фе операсында 2009 жылдың тамызында Кристин Брюер басты рөлде қойылды. 2014 жылы Театро Реал Мадридте Айвор Болтонның жетекшілігімен Анжела Деноке Альцест рөлінде өнер көрсетті; Мюнхендегі Бавария мемлекеттік операсы 2019 жылы Антонелло Манакорданың жетекшілігімен Доротея Рошман басты рөлде туындыны ұсынды. Бүгінде опера көбінесе Париж нұсқасында музыкалық тұрғыдан қойылады, либретто кейде итальян тіліне қайта аударылады.

Моцартқа әсері

1787 жылы, «Алькестеден» жиырма жыл өткен соң және Глюк қайтыс болған жылы жазылған «Дон Джованниде» Моцарт Комендатордың бақта Дон Джованниге сөйлейтін кезінде, Глюк бас діни қызметкер «Алькесте ешкім орнын алмаса өледі» деген жол айтқанда қолданған аккорд прогрессиясын, сондай-ақ текстура мен оркестрлеуді ұқсас түрде пайдаланды. Гектор Берлиоз «Дон Джованнидің» осы бөлігі «көп шабыттанған, тіпті плагиатталған» деді. Берлиоз кейбір ариялардың нақтылығын талқылады. Мысалы, Глюк Венаға барғанда үшінші актіге ария қосылды. Берлиоз Глюкке үлкен қысым көрсетілгендіктен, ол оған келісім берді деген қорытындыға келді. Берлиоз Глюктің репетициялар барысында түзетулер енгізгенін, ал партитурадағы түсініспеушіліктер Глюктің «еркін және бейжай» жазу стилінен туындады деп атап өтті.