Гектор Берлиоздың "Троялықтар" операсы

Кіріспе

Гектор Берлиоздың операсы
опера

"Трояндар" (француз тілінде: Les Troyens) – Гектор Берлиоздың бес актілі, шамамен бес сағатқа созылатын француз операсы. Либреттосын Берлиоз өзі Вергилийдің "Энеида" дастанынан жазған, ал партитурасы 1856 және 1858 жылдар аралығында жазылған. "Трояндар" – Берлиоздың ең амбициялы туындысы, оның өнер жолының қорытындысы, бірақ ол оның толық қойылымын көре алмады. "Трояндар Карфагенде" деген атпен соңғы үш актінің премьерасы Леон Карвальоның "Théâtre Lyrique" труппасының көптеген қысқартуларымен 1863 жылдың 4 қарашасында Париждегі Шатоле алаңындағы театр (қазіргі Théâtre de la Ville) сахнасында 21 рет қайта қойылды. Ұқыпталған нұсқалары шамамен үш сағатқа созылады. Ұзақ жылдар бойы назардан тыс қалған бұл операны кейбір музыка сыншылары барлық уақытта жазылған ең ұлы опералардың бірі деп есептейді.

Құрастыру тарихы

Берлиоз либреттоны 1856 жылдың 5 мамырында бастады және оны 1856 жылдың маусым айының соңына қарай аяқтады. Толық партитураны ол 1858 жылдың 12 сәуірінде бітірді. Берлиоз әдебиетке құштарлықпен қарады және Вергилийді бала кезінен бағалаған. Принцесса Каролина цу Зайн-Витгенштейн Берлиоздың осы операны жазуына ықпал еткен басты тұлға болды. "Сол кезде мен бұрын айтқан драмалық жұмысымды аяқтаған едім. Төрт жыл бұрын мен Веймарда Лизстің серігі, мінезі мен интеллектуалдық қабілеті жоғары ханшайым Витгенштейннің үйінде болдым – ол мені ең қиын сәттерде де қолдаған. Мен Вергилийге деген құрметім және Шекспир стиліндегі ұлы опера туралы ойымды айттым, онда Энеиданың екінші және төртінші кітабы сюжет болар еді. Мұндай жобаның маған қаншалықты қиындық тудыратынын жақсы білетінімді де қостым. «Расында, – деді ханшайым, – Шекспирге деген құштарлығыңыз бен ежелгілікке деген сүйіспеншілігіңіздің үйлесуі үлкен және жаңа нәрсе тудыруға тиіс. Сіз осы операны, лирикалық поэманы жазуыңыз керек, қалағаныңызша атаңыз және жоспарлаңыз. Оны бастап, аяқтаңыз». Мен қарсылық білдіргенімде ханшайым: «Егер сіз осы жұмыстың қиындықтарынан тайсалдасаңыз, егер сіз жұмыстан қорқатын болсаңыз және Дидо мен Кассандра үшін бәріне қарсы тұра алмасаңыз, онда мұнда қайта оралмаңыз, себебі мен сізді ешқашан көргім келмейді», – деді. Бұл мені шешім қабылдауға жеткілікті болды. Парижге оралғаннан кейін мен «Трояндықтар» поэмасының жолдарын жаза бастадым. Содан кейін партитураға кірістім, үш жарым жылдық түзетулер, өзгерістер, қосымшалар және т.б. жұмыстардан кейін бәрі аяқталды. Поэманы түрлі орындарда оқып, түрлі тыңдаушылардың пікірлерін естіп, олардан барынша пайдаланғаннан кейін, мен жұмысты қайта-қайта жетілдірдім". 1861 жылдың 3 мамырында Берлиоз хат жазып: «Мен үлкен шығарма жазғанымды, осы уақытқа дейін жасалған ең ұлы және асыл шығармалардан гөрі жазғанымды білемін» деді. Басқа бір жерде ол: «Менің ойымша, бұл шығарманың ең басты артықшылығы – оның шынайылығы» деп жазды. Берлиоз үшін құмарлықты шынайы бейнелеу – драмалық композитордың ең жоғары мақсаты еді, және осы тұрғыдан ол Глюк пен Моцарттың жетістіктеріне жеткенін сезінді.

Berlioz began the libretto on 5 May 1856 and completed it toward the end of June 1856. He finished the full score on 12 April 1858. Berlioz had a keen affection for literature, and he had admired Virgil since his childhood. The Princess Carolyne zu Sayn Wittgenstein was a prime motivator to Berlioz to compose this opera. "At that time I had completed the dramatic work I mentioned earlier Four years earlier I happened to be in Weimar at the home of Princess Wittgenstein – a devoted friend of Liszt, and a woman of character and intelligence who has often given me support in my darkest hours. I was led to talk of my admiration for Virgil and of the idea I had formed of a great opera, designed on Shakespearean lines, for which Books Two and Four of the Aeneid would provide the subject matter. I added that I was all too aware of the pain that such an undertaking would inevitably cause me ever to embark on it. 'Indeed,' the princess replied, 'the conjunction of your passion for Shakespeare and your love of antiquity must result in the creation of something grand and novel. You must write this opera, this lyric poem; call it what you like and plan it as you wish. You must start work on it and bring it to completion.' As I persisted in my refusal: 'Listen,' said the princess, 'if you shrink before the hardships that it is bound to cause you, if you are so weak as to be afraid of the work and will not face everything for the sake of Dido and Cassandra, then never come back here, for I do not want to see you ever again.' This was more than enough to decide me. Once back in Paris I started to write the lines for the poem of Les Troyens. Then I set to work on the score, and after three and a half years of corrections, changes, additions etc., everything was finished. [I polished] the work over and over again, after giving numerous readings of the poem in different places, listening to the comments made by various listeners and benefiting from them to the best of my ability ." On 3 May 1861, Berlioz wrote in a letter: "I am sure that I have written a great work, greater and nobler than anything done hitherto." Elsewhere he wrote: "The principal merit of the work is, in my view, the truthfulness of the expression." For Berlioz, truthful representation of passion was the highest goal of a dramatic composer, and in this respect he felt he had equalled the achievements of Gluck and Mozart.

Екінші бөлімнің премьерасы

Берлиоз өзінің естеліктерінде осы туындыны көрсету кезінде қатты наразылық білдіргенін жазды. Бес жыл бойы (1858 жылдан 1863 жылға дейін) Париж операсы – Париждегі жалғыз қолайлы сахна – шешімін қабылдамай келді. Ақыры, күтуден шаршап, ол кішкентай Théâtre Lyrique директоры Леон Карвалхоға операның екінші жартысын Les Troyens à Carthage деп атауға келісті. Ол 3-тен 5-ші актілерден тұрды, Берлиоз оларды бес актіге қайта бөлді, сондай-ақ оркестрлік кіріспе (Lamento) мен пролог қосты. Берлиоз ащы түрде атап өткендей, ол Карвалхоға "оны дұрыс орындау мүмкін еместігіне қарамастан" осы жұмысты жүктеуге келісті. Карвалхо үкіметтен жыл сайынғы 100 мың франк көлемінде субсидия алған еді. Дегенмен, бұл жоба оның күшіне жетпеді. Оның театры жеткілікті үлкен болмады, әншілері де лайықты деңгейде емес, хоры мен оркестрі кішкентай және әлсіз болды. Операның осы қысқартылған нұсқасында да көптеген ұсыныстар мен қысқартулар жасалды, кейбіреулері репетициялар кезінде, ал кейбіреулері көрсетілімдер барысында енгізілді. Жаңа екінші акт – Chasse Royale et Orage ("Саралық аңшылық және дауыл") [no. 29] – нимфалар, сильвандар мен фаундармен бірге хордың қатысуымен сахналаған пантомималық балет болды. Бұл сахнаның декорациясын ауыстыруға шамамен бір сағат уақыт кеткендіктен, ол кесілді, өйткені оның сахналануы нақты судың орнына суреттелген сарқырама арқалығымен едәуір жеңілдетілді. Карвалхо бастапқыда жақын жердегі Сена өзенінен су әкелуді жоспарлаған еді, бірақ репетиция кезінде ақаулы қосқыш салдарынан апатқа ұшырауға шамалы болды. Құрылысшылар, теңізшілер және шаруалардың көріністері [nos. 20–22] Карвалхо оларды жалықтыратындықтан алынып тасталды, сондай-ақ Анна мен Нарбалдың сахнасы [nos. 30–31] және екінші балет [no. 33b] де алынып тасталды. Күзетшілердің дуэті [no. 40] алынып тасталды, себебі Карвалхо оның "эпикалық туындыға жараспайтын қарапайым стилін" тапты. Иопастың шумақтары [no. 25] Берлиоздың келісімімен жоғалып кетті, өйткені әнші Де Кверси "оларды жақсы орындауға қабілетсіз" деп танылды. Берлиоз өкінішпен айтты: "Егер мен осы ауқымды және ерекше туындыны лайықты түрде қоюға қабілетті болсам, мен театрды толық бақылауым керек, өйткені мен симфонияны репетициялау кезінде оркестрді басқарамын". Мүмкіндігінше жетілмеген түрінде де, бұл туынды терең әсер қалдырды. Мысалы, Джакомо Мейербер 12 қойылымды тамашалады. Берлиоздың ұлы Луи барлық қойылымдарға қатысты. Бір досы Берлиозды оның шедевр туындысын қиратуға келген қиындықтарға шыдағаны үшін жұбатты және алғашқы кештен кейін көрермендер санының артып келе жатқанын атап өтті. "Көрдің бе, олар келіп жатыр", - деді ол Берлиозды ынталандыра отырып. "Иә, - деп жауап берді Берлиоз, өзін қарт және шаршаған сезіне отырып, - олар келіп жатыр, бірақ мен кетемін". Берлиоз туындының алғашқы екі актін көрген жоқ, кейіннен оларға La prise de Troie ("Трояны басып алу") деген ат берілді.

In his memoirs, Berlioz described in excruciating detail the intense frustrations he experienced in seeing the work performed. For five years (from 1858 to 1863), the Paris Opéra – the only suitable stage in Paris – vacillated. Finally, tired of waiting, he agreed to let Léon Carvalho, director of the smaller Théâtre Lyrique, mount a production of the second half of the opera with the title Les Troyens à Carthage. It consisted of Acts 3 to 5, redivided by Berlioz into five acts, to which he added an orchestral introduction (Lamento) and a prologue. As Berlioz noted bitterly, he agreed to let Carvalho do it "despite the manifest impossibility of his doing it properly. He had just obtained an annual subsidy of a hundred thousand francs from the government. Nonetheless the enterprise was beyond him. His theater was not large enough, his singers were not good enough, his chorus and orchestra were small and weak." Even with this truncated version of the opera, many compromises and cuts were made, some during rehearsals, and some during the run. The new second act was the Chasse Royale et Orage ("Royal Hunt and Storm") [no. 29], an elaborate pantomime ballet with nymphs, sylvans and fauns, along with a chorus. Since the set change for this scene took nearly an hour, it was cut, despite the fact its staging had been greatly simplified with a painted waterfall backdrop rather than one with real water. Carvalho had originally planned to divert water from the nearby Seine, but during the rehearsals, a faulty switch nearly caused a disaster. The entries of the builders, sailors, and farm workers [nos. 20–22], were omitted because Carvalho found them dull; likewise, the scene for Anna and Narbal [nos. 30–31] and the second ballet [no. 33b]. The sentries' duet [no. 40] was omitted, because Carvalho had found its "homely style out of place in an epic work". Iopas's stanzas [no. 25] disappeared with Berlioz's approval, the singer De Quercy "charged with the part being incapable of singing them well." Berlioz lamented: "If I am able to put on an adequate performance of a work of this scale and character I must be in absolute control of the theatre, as I am of the orchestra when I rehearse a symphony." Even in its less than ideal form, the work made a profound impression. For example, Giacomo Meyerbeer attended 12 performances. Berlioz's son Louis attended every performance. A friend tried to console Berlioz for having endured so much in the mutilation of his magnum opus and pointed out that after the first night audiences were increasing. "See," he said encouragingly to Berlioz, "they are coming." "Yes," replied Berlioz, feeling old and worn out, "they are coming, but I am going." Berlioz never saw the first two acts, later given the name La prise de Troie ("The Capture of Troy").

Операның кейбір бөліктерінің алғашқы концерттік орындалуы

Екінші бөлімнің премьерасынан кейін операның бөліктері концерттік түріде орындалды. 1879 жылдың 7 желтоқсанында Парижде "Тройдың алынуы" операсынан екі қойылым өтті: бірі – Анн Шартон Демердің Кассандра рөлінде, Стефанидің Эней рөлінде, Эрнест Рейердің дирижерлігімен "Пазделуп" концерттерінің Cirque d'Hiver-дегі қойылымы; екіншісі – Леслиноның Кассандра рөлінде, Пирояның Эней рөлінде, Эдуард Колонның дирижерлігімен "Колоне" концерттерінің Théâtre du Châtelet-тегі қойылымы. Одан кейін Нью-Йоркте екі концерт өтті: біріншісі, "Тройдың алынуы" операсының 2-ші әрекеті, 6 мамыр 1882 жылы Томас мамыр фестивалімен 7-ші полк арсеналында Амали Матернаның Кассандра рөлінде, Итало Кампанинидің Эней рөлінде, Теодор Томас дирижерлігімен орындалды; екіншісі, "Троялықтар Карфагенде" (қырқулармен), 1887 жылдың 26 ақпанында Чикеринг залында Мари Граммның Дидона рөлінде, Макс Альваридің Эней рөлінде, және мүмкін Франк Ван дер Стукен дирижерлігімен қойылды.

Екі бөлімнің де алғашқы орындалуы

Бүкіл операның тұңғыш сахналық қойылымы 1890 жылы, Берлиоздың қайтыс болғаннан кейін 21 жыл өткен соң ғана өтті. Бірінші және екінші бөлімдер, Берлиоздың үш және бес актіден тұратын жаңартылған нұсқаларында, 6 және 7 желтоқсанда екі күн қатарынан неміс тілінде Карлсруэдегі Гросгерцоглихен Хофтеатрда қойылды (рольдерге қараңыз). Бұл қойылым келесі он бір жыл бойы жиі қайта жаңғыртылып, кейде бір күні ішінде көрсетілді. Дирижер Феликс Моттл өзінің қойылымын 1899 жылы Мангеймге алып барды және 1908 жылы Мюнхенде тағы бір қойылым қойды, ол 1909 жылы қайта жаңғыртылды. Ол Мюнхен қойылымы үшін музыканың бір бөлігін қайта құрастырды, «Жаңа патшалық аң ауы мен дауылды» махаббат дуэтінен кейін орналастырды, бұл өзгеріс «көңілсіз әсер етті». Екі бөлімнің де қойылымы, екінші бөлімінде маңызды қысқартулар жасалып, 1891 жылы Ниццада қойылды. Кейінгі жылдары Берлиоздың өмірбаясын жазған Дэвид Кернстің айтуынша, бұл туынды «асқан құндылыққа ие, бірақ тым ұзын және пайдасыз бөліктерге толы, ақ піл сияқты» еді. «Жақында ғана Парижде өткен жаңа қойылымда көрсетілген қатыгездікке ұшырауы, менің ойымша, енді қайталанбас еді». Ол бұл басылымда жиі қолданылатын бірнеше ерікті қысқартуларды енгізді. Берлиоз 1863 жылы Театр Лириктегі премьерадағы қысқартуларға наразылық білдірді және оның хаттары мен естеліктері оның партитурасын «бұзуға» мәжбүр еткен ашу-ызаға толы. 1867 жылдың шілдесінде Берлиоз Шоденнің толық партитураны жазу жөніндегі шартын орындамағанына шағымданып, оның мұрагерлерінен операны «кесілмеген, өзгертілмеген, мәтіннің ең кішкентай бөлігі де жойылмаған, түгелдей қалай бар, солай жариялауды» талап етті. 1880-ші жылдардың соңында сот ісінен кейін фирма «Трояның басып алуы» және «Троялықтар Карфагенде» толық партитураларын, оркестрлік партияларын және жақсартылған вокалдық партитурасын басып шығарды, бірақ тек вокалдық партитура ғана сатылды. Қалған материал тек қысқа мерзімге жалға берілді. Бұл сындық басылымды Хью Макдональд дайындады, бұл Кембридж университетіндегі докторлық диссертациясы болды. Оның жариялануымен, сондай-ақ 1970 жылы алғашқы толық жазбаның (Колин Дэвис жүргізген Ковент-Гарден қойылымдарының негізінде) шығуымен, «толық туындыны зерттеп, қоюға және оның өзіндік ерекшеліктерімен бағалау мүмкін болды». 2016 жылдың басында Франция Ұлттық кітапханасы 1859 жылғы қолжаз вокалдық партитурасын сатып алды, онда оркестрлік қолжаз партитурасы үшін кесілген көріністер болды; қолжазбада Паулин Виардоның жазбалары да бар.

The first staged performance of the whole opera only took place in 1890, 21 years after Berlioz's death. The first and second parts, in Berlioz's revised versions of three and five acts, were sung on two successive evenings, 6 and 7 December, in German at Großherzoglichen Hoftheater in Karlsruhe (see Roles). This production was frequently revived over the succeeding eleven years and was sometimes given on a single day. The conductor, Felix Mottl, took his production to Mannheim in 1899 and conducted another production in Munich in 1908, which was revived in 1909. He rearranged some of the music for the Munich production, placing the "Royal Hunt and Storm" after the love duet, a change that "was to prove sadly influential." A production of both parts, with substantial cuts in the second part, was mounted in Nice in 1891. In subsequent years, according to Berlioz biographer David Cairns, the work was thought of as "a noble white elephant – something with beautiful things in it, but too long and supposedly full of dead wood. The kind of maltreatment it received in Paris as recently as last winter in a new production will, I'm sure, be a thing of the past." In this published score, he introduced a number of optional cuts which have often been adopted in subsequent productions. Berlioz complained bitterly of the cuts that he was more or less forced to allow at the 1863 Théâtre Lyrique premiere production, and his letters and memoirs are filled with the indignation that it caused him to "mutilate" his score. In his July 1867 will Berlioz lamented that Choudens had failed to meet their contractual obligation to engrave the full score and asked his executors to ensure the opera "be published without cuts, without modifications, without the least suppression of the text in sum exactly as it stands." In the late 1880s, after a lawsuit, the firm printed the full scores of La prise de Troie and Les Troyens à Carthage, orchestral parts, and an improved vocal score, but only the vocal score was sold. The remaining material was only made available for short term hire. The preparation of this critical edition was the work of Hugh Macdonald, whose Cambridge University doctoral dissertation this was. With its publication, as well as the release in 1970 of the first complete recording (based on Covent Garden performances conducted by Colin Davis), "it was finally possible to study and produce the whole work, and to judge it on its own merits." In early 2016 the Bibliothèque nationale de France bought the 1859 autograph vocal score, which included scenes cut for the orchestral autograph score; the manuscript also includes annotations by Pauline Viardot.

Кейінгі өнер тарихы

1892 жылғы 9 маусымда Париж операсы «Комик» «Троянды Карфагенде» (премьерасы өткен театрда) сахналады. 17 жасар Мари Дельна Дидон рөлінде, Стефан Лафарж Эней рөлінде, Жюль Данбе жетекшілігімен сәтті дебют жасады. 1906 жылдың желтоқсан айында Брюссельдегі Théâtre de la Monnaie театры екі бөлігін екі түнді қатарынан қойып, спектакльдер бастады. 1920 жылғы 6 ақпанда Руандағы Théâtre des Arts француз тілінде «Троян» операсының алғашқы қойылымын бір түнде шығарды, онда автордың рұқсатымен кейбір кесімдер жасалған еді. Париждегі Опера 1899 жылы «Тройдың құлауы» операсын ұсынды, ал 1919 жылы Нимде «Троянды Карфагенде» операсын қойды. Екі бөлім де 1921 жылғы 10 маусымда бір кешке Операда қойылды, мизансценаны Мерл Форест, декорацияларды Рене Пиот және костюмдерді Детомас жасады. Орындаушылар құрамына Маргарита Гонзатеги (Дидон), Люси Иснардон (Кассандра), Жанна Лаваль (Анна), Пол Франц (Эней), Эдуард Руард (Хорэб) және Арман Нарсон (Нарбал) кірді, дирижерлік – Филипп Гобер. Мариса Феррер (кейін Лондонда сэр Томас Бичем жетекшілігімен орындаған) 1929 жылғы қайта қойылымда Дидонды орындады, Гермен Любин Кассандра рөлінде, ал Франц тағы да Эней рөлінде болды. Жорж Тилл 1930 жылы Эней партиясын орындады. Лусьен Андуран 1939 жылы Дидон рөлінде болды, ал Феррер бұл жолы Кассандра, Хосе де Треви Эней және Марциал Сингер Хорэб рөлінде болды. Гобер Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Париждегі барлық қойылымдарды дирижерлік етті. Ұлыбританияда «Троянды Карфагенде» операсының концерттік орындалымдары 1897 және 1928 жылдары өтті, содан кейін 1935 жылы шотланд композиторы Эрик Чишолм режиссерлігімен Глазго Гранд Опера қоғамы «Троянды» толық орындады. «Троян» алғаш рет 1947 жылы Лондонда сэр Томас Бичем дирижерлігімен концерттік орындалымда орындалды және BBC арнасында көрсетілді. Оның актерлік құрамында Феррер Дидон мен Кассандра рөлінде, Жан Жиродо Эней рөлінде және Чарльз Камбон Хорэб (1929 жылы Парижде орындаған рөлі) және Нарбал рөлінде болды. Бұл қойылымның аудиожазбасы CD-де шығарылды. Дегенмен, 1957 жылғы Корольдік опера үйінде, Ковент-Гарденде Рафаэль Кубелик жетекшілігімен және Джон Джилгуд режиссерлігімен қойылған спектакль «бір кешке арналған толық сахналық қойылым, ол композитордың бастапқы ниеттеріне ең жақын келді» деп сипатталды. Ол ағылшын тілінде орындалды.

On 9 June 1892 the Paris Opéra Comique staged Les Troyens à Carthage (in the same theatre as its premiere) and witnessed a triumphant debut for the 17 year old Marie Delna as Didon, with Stéphane Lafarge as Énée, conducted by Jules Danbé; these staged performances of Part 2 continued into the next year. In December 1906 the Théâtre de la Monnaie in Brussels commenced a run of performances with the two halves on successive nights. On 6 February 1920, the Théâtre des Arts in Rouen staged what was probably the first French performance of Les Troyens on one night, with only a few cuts, which had been sanctioned by the author. The Opéra in Paris had presented a production of La prise de Troie in 1899, and in 1919 mounted a production of Les Troyens à Carthage in Nîmes. Both parts were staged at the Opéra in one evening on 10 June 1921, with mise en scène by Merle Forest, sets by René Piot and costumes by Dethomas. The cast included Marguerite Gonzategui (Didon), Lucy Isnardon (Cassandre), Jeanne Laval (Anna), Paul Franz (Énée), Édouard Rouard (Chorèbe), and Armand Narçon (Narbal), with Philippe Gaubert conducting. Marisa Ferrer (who later sang the part under Sir Thomas Beecham in London) sang Didon in the 1929 revival, with Germaine Lubin as Cassandre and Franz again as Énée. Georges Thill sang Énée in 1930. Lucienne Anduran was Didon in 1939, with Ferrer as Cassandre this time, José de Trévi as Énée, and Martial Singher as Chorèbe. Gaubert conducted all performances in Paris before the Second World War. In the UK, concert performances of Les Troyens à Carthage took place in 1897 and 1928, then in 1935 a complete Les Troyens was performed by Glasgow Grand Opera Society, directed by Scottish composer Erik Chisholm. Les Troyens was performed for the first time in London in a concert performance conducted by Sir Thomas Beecham and broadcast at the BBC in 1947. His cast included Ferrer as both Didon and Cassandre, Jean Giraudeau as Énée and Charles Cambon as both Chorèbe (a role he had sung in Paris in 1929) and Narbal. An aircheck of this performance has been issued on CD. However, the 1957 production at the Royal Opera House, Covent Garden conducted by Rafael Kubelík and directed by John Gielgud, has been described as "the first full staging in a single evening that even approximated the composer's original intentions". It was sung in English.

1960 жылдар

Париж операсы 1961 жылғы 17 наурызда Маргарита Валлман режиссерлігімен, Пьеро Зуффидің декорациялары мен костюмдерімен «Троялықтар» операсының қысқартылған нұсқасын қойды. Пьер Дерво дирижерлік жасады, ал Дидон рөлін Режин Креспин, Кассандра рөлін Женевье Серес, Анна рөлін Жаклин Брудер, Эней рөлін Гай Шове, Хореб рөлін Роберт Массар, ал Нарбал рөлін Жорж Вайлянт сомдады. Осы актерлердің қойылымдары француз радиосынан таратылды. Осы суретшілердің бірнешеуі, әсіресе Креспин мен Шове, 1965 жылы Жорж Претр дирижерлігімен EMI компаниясы жазған кеңейтілген үзінділер жинағына қатысты. Париж операсындағы әртүрлі қойылымдарда, сондай-ақ Лондондағы Бичем мен Кубелик қойылымдарында Париждегі Choudens et Cie компаниясынан оркестрлік және хорлық партиялар қолданылды, ол сол кездегі жалғыз нұсқа еді. «Троялықтар» операсының (ағылшын тілінде орындалған қысқартылған нұсқасы) алғашқы американдық сахналық қойылымын Борис Голдовский 1955 жылғы 27 наурызда Бостондағы «Жаңа Англия опера театры» арқылы ұйымдастырды. Сан-Франциско операсы 1966 жылы операның қатты қысқартылған нұсқасын (шамамен үш сағатқа дейін қысқартылған), «Америкалық кәсіби сахналық премьера» деп жариялады, онда Креспин Кассандра мен Дидон рөлінде, ал канадалық тенор Джон Викерс Эней рөлінде ойнады, және 1968 жылы Креспин мен Шовемен қайта қойылды; барлық қойылымдарды Жан Перисон дирижерлік жасады. 1964 жылғы 5 мамырда Буэнос-Айрестегі «Колон» театрында Креспин (Кассандра мен Дидон рөлінде) және Шове Жорж Себастиан дирижерлігімен Оңтүстік Америкадағы премьераны өткізді.

Ауыр басылымдағы орындалу

1969 жылы жарық көрген "Bärenreiter" басылымының сынды редакциясы сол жылдың мамыр айында Александр Гибсон басқаратын Шотландия опера театрында ағылшын тілінде алғаш рет қойылды. Колин Дэвис қыркүйек айында француз тілінде орындалған Ковент-Гарден қойылымын жүргізді, сондай-ақ параллельді Philips жазбасы жасалды. Эшли былай деп мәлімдейді: "[Берлиоздың] композитор ретіндегі жетістіктерін толыққанды түсіну, Les Troyens операсының репертуарда біз қазір танитын түрінде болмауына байланысты, мүмкін болмады. Оның 1969 жылы жарық көргені Берлиоздың барлық шығармаларын қайта қарауға және тіпті Францияда да оның мәртебесін қайта орнатуға мүмкіндік берді". 1972 жылдың 17 наурызында Джон Нельсон Нью-Джерсидің Pro Arte Chorale және Festival Orchestra оркестрімен Нью-Йорктегі Карнеги залында операның толық нұсқасын концерттік орындалымда жүргізді. 1973 жылы Рафаэль Кубелик "Трояндар" операсының алғашқы Метрополитен операсы қойылымын жүргізді, бұл операның Нью-Йорктегі алғашқы сахналық қойылымы және АҚШ-тағы үшінші қойылым болды. Қойылымдарда кесулер болды (No. 20–22 және No. 45–46, Дидоның соңғы көрінісінің жартысы). Ширли Веррет Метрополитен Опера үйінің премьерасында Кассандра мен Дидон рөлдерін орындады, ал Джон Викерс Эней рөлінде болды. Криста Людвиг Дидон рөліне тағайындалған, бірақ премьера кезінде ауру болды; ол келесі он қойылымда рөлді орындады. Барлық музыкасы қалпына келтірілген Les Troyens 1983 жылы Джеймс Левин басқаруымен Пласидо Доминго, Джесси Норман (Кассандра) және Татьяна Троянос (Дидон) қатысқан Метрополитеннің 100 жылдық маусымын ашты. 1990 жылдың қыркүйегінде Берлиоздың ниетіне сәйкес, барлық 5 акт бір түнді қоса, Цюрих операсында алты толық қойылым болды, режиссерлігі Тони Палмерге тиесілі. Les Troyens 1990 жылы Париждегі жаңа Opéra Bastille ашылуына арналған қойылым үшін қайта сахналанды. Бұл толыққанды сәтті болмады, себебі жаңа театр ашылу кешінде дайын болмады, бұл репетициялар кезінде көптеген қиындықтарға әкелді. Берлиоздың рұқсатымен қойылымда бірнеше кесулер жасалды, соның ішінде үшінші актідегі кейбір билер. Чарльз Дютойт жетекшілік еткен және Франческа Замбелло продюсерлік еткен толық сахналық қойылым 1991 жылдың 14 қыркүйегінде Лос-Анджелес операсында Кэрол Неблетт, Надин Секунд және Гэри Лейкс қатысқан өтті. 1993 жылы Шарль Дютойт Монреаль симфониясымен және Дебора Войт, Франсуаза Полле және Гэри Лейкспен бірге "Les Troyens" операсының Канададағы тұңғыш толық концерттік нұсқасын жүргізді, бұл жазба Decca компаниясымен жасалды. Берлиоздың туғанына 200 жыл толуына орай 2003 жылы "Трояндар" операсы Париждегі Шатель театрында (дирижері Джон Элиот Гардинер), Амстердамдағы "De Nederlandse Opera" (дирижері Эдо де Ваарт) және Нью-Йорктегі Метрополитенде (Дидон рөлінде Лорейн Хант Либерсон, дирижері Левин) қайта қойылды. Фрэнческа Замбеллоның Метрополитендегі қойылымы 2012–13 маусымында Сузан Грэм (Дидон), Дебора Войт (Кассандра) және Марчелло Джордани мен Брайан Хаймель (Эней) қатысқан, Фабио Луизи жетекшілігімен қайта жаңғыртылды. 2015 жылдың маусым және шілде айларында Сан-Франциско операсы Лондондағы Корольдік опера үйінде қойылған сэр Дэвид МакВикардың режиссерлігімен жаңа қойылымды ұсынды. Онда Дидон рөлінде Сьюзан Грэм, Кассандра рөлінде Анна Катерина Антоначчи және Эней рөлінде Брайан Хаймель болды, дирижері Дональд Ранниклс.

The critical edition score from Bärenreiter published in 1969 was first used in May that year by the Scottish Opera under Alexander Gibson, in performances sung in English. Colin Davis conducted a Covent Garden production sung in French in September and a parallel Philips recording was made. Ashley also asserts: "Understanding of [Berlioz's] achievement [as a composer] was also notably incomplete owing to the absence from the repertory of Les Troyens in any form in which we now recognise it. Its discovery [in 1969] was to bring in its wake a reappraisal of Berlioz's entire output which would decisively re establish his position, even in France." On 17 March 1972, John Nelson conducted New Jersey's Pro Arte Chorale and Festival Orchestra in a concert performance of the complete opera at Carnegie Hall in New York. In 1973, Rafael Kubelík conducted the first Metropolitan Opera performances of Les Troyens, in the opera's first staging in New York City and the third staging in the United States. The performances included cuts (Nos. 20 22 and Nos. 45–46, half of Dido's final scene). Shirley Verrett was both Cassandre and Didon at the Metropolitan Opera House premiere, with Jon Vickers as Énée. Christa Ludwig had been cast as Didon but was ill at the time of the premiere; she sang the role in the ten subsequent performances. Les Troyens, with all the music restored, opened the Metropolitan's centenary season in 1983 under James Levine with Plácido Domingo, Jessye Norman as Cassandre and Tatiana Troyanos as Didon. Six complete performances were given at Zurich Opera, all 5 acts on one night as Berlioz had intended in September 1990, directed by Tony Palmer Les Troyens was staged again in 1990 for the opening of the new Opéra Bastille in Paris. It was a partial success, because the new theatre could not be quite ready on opening night, which caused much trouble during rehearsals. The performance had several cuts, authorised by Berlioz, including some dances in the third act. A full staged version conducted by Charles Dutoit and produced by Francesca Zambello took place at the Los Angeles Opera on September 14, 1991 with Carol Neblett, Nadine Secunde and Gary Lakes. In 1993, Charles Dutoit conducted the Canadian premiere of "Les Troyens" in a full concert version with the Montreal Symphony and Deborah Voigt, Françoise Pollet and Gary Lakes which was subsequently recorded by Decca. To mark the 200th anniversary of Berlioz's birth in 2003, Les Troyens was revived in productions at the Théâtre du Châtelet in Paris (conducted by John Eliot Gardiner), De Nederlandse Opera in Amsterdam (conducted by Edo de Waart), and at the Metropolitan in New York (with Lorraine Hunt Lieberson as Didon, conducted by Levine). The Met's production, by Francesca Zambello, was revived in the 2012–13 season with Susan Graham as Didon, Deborah Voigt as Cassandre, and Marcello Giordani and Bryan Hymel as Énée, conducted by Fabio Luisi. During June and July 2015 the San Francisco Opera presented the opera in a new production directed by Sir David McVicar that originated at the Royal Opera House in London. It featured Susan Graham as Didon, Anna Caterina Antonacci as Cassandre, and Bryan Hymel as Énée, conducted by Donald Runnicles.

Санаткерлік бағалау

Британдық сыншы В. Дж. Тернер шығарманы тек фортепианоға арналған редакциясынан ғана білгендіктен, 1934 жылы Берлиоз туралы кітабында «Троялықтар» операсын «ешқашан жазылмаған ең ұлы опера» деп мәлімдеді. Америкалық сыншы Б. Хэггин бұл шығармада Берлиоздың «өте ерекше музыкалық ой-қиялының, [Берлиоз] стиліндегі шеберлікпен және мәтіннің барлық талаптарына толыққанды жауап беретіндей жұмыс істейтінін және назар аудартатынын» естіді. Дэвид Кернс бұл шығарманы «көркем әсемдігі мен сұлулығымен, эпикалық ауқымымен әсер ететін, музыкалық жаңалықтарының алуан түрлілігімен қызықтыратын, ежелгі әлемнің трагедиялық рухын және атмосферасын қайта жаңғыртатын опера» деп сипаттады. Хью Макдональд былай деді:
Француз музыкасы тарихында «Троялықтар» Майербер мен Халевидің әсемдігінен аулақ болған, бірақ осының салдарынан ұзақ уақытқа дейін назарсыз қалған ұлы опера ретінде ерекшеленеді. Қазіргі заманда бұл опера 19 ғасырдың ең ұлы операларының бірі деп танылды. Бұл шығарманың көптеген жазбалары бар және ол жиі орындалады.