Ифигения в Тавриде: 1779 жылғы Глюк операсы. Француз сахнасы үшін жазылған бесінші опера. Опера реформасының логикалық аяқталуы. Либретто авторы – Гийяр.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кристоф Виллибальд Глюктің 1779 жылғы операсы, Глюктің операсы "Ифигения в Тавриде" (ifiʒeni ɑ̃ toʁid, Iphigenia in Tauris) – Кристоф Виллибальд Глюктің 1779 жылғы операсы. Бұл оның француз сахнасындағы бесінші операсы болды. Либретто авторы – Николя Франсуа Гильяр. "Ифигения" операсымен Глюк опералық реформасын логикалық аяқталуға жеткізді. Рецитативтер қысқартылған, және олар аккомпанементті рецитативтер (яғни, скрипкалар мен, мүмкін, басқа да аспаптар ойнайды, тек континуо ырғағы емес). Француз трагедиялық музыкасындағы дәстүрлі би қозғалыстары дерлік жоқ. Драманың негізінде ежелгі грек драматургі Эврипидтің "Ифигения в Тавриде" пьесасы жатыр, ол Троя соғысынан кейін Агамемнон отбасының тарихын баяндайды.
1779 opera by Christoph Willibald Gluck
the opera by Gluck
Iphigénie en Tauride (ifiʒeni ɑ̃ toʁid, Iphigenia in Tauris) is a 1779 opera by Christoph Willibald Gluck in four acts. It was his fifth opera for the French stage. The libretto was written by Nicolas François Guillard. With Iphigénie, Gluck took his operatic reform to its logical conclusion. The recitatives are shorter and they are récitatif accompagné (i. e. the strings and perhaps other instruments are playing, not just continuo accompaniment). The normal dance movements that one finds in the French tragédie en musique are almost entirely absent. The drama is ultimately based on the play Iphigenia in Tauris by the ancient Greek dramatist Euripides which deals with stories concerning the family of Agamemnon in the aftermath of the Trojan War.
Өнер тарихы
Iphigénie en Tauride операсы 1779 жылғы 18 мамырда Париж опера театрының екінші залында алғаш рет қойылып, зор табысқа ие болды. Кейбір деректерге сәйкес, Париж операсының басшысы Девизм Глюк пен француз астанасында тұратын итальян композиторы Никколо Пиччини арасындағы бәсекелестікті қоздыруға тырысқан. Ол екеуінен де Ифигения Тавриде тақырыбында опера жазуды сұраған. Нәтижесінде Пиччинидің "Ифигения Тавриде" операсы 1781 жылғы қаңтарға дейін премьераланбады және Глюктің туындысы сияқты кең танылмады. 1781 жылы Глюк операның неміс тіліндегі нұсқасын, Iphigenia in Tauris операсын жасады. Бұл нұсқа Ресейдің Ұлы князі Павелдің Венаға сапары қарсаңында қойылды. Либреттоны композитормен бірлесіп Иоганн Баптист фон Альксингер аудармамен және бейімдеумен айналысты. Маңызды өзгерістердің бірі Орест рөлін баритоннан тенорға ауыстыру және 2-ші актінің соңғы хорын аспаптық бөліммен алмастыру болды. Бұл қайта жөнделген нұсқа Глюктің неміс тілінде жазған жалғыз операсы және сахна үшін жазған соңғы туындысы еді. "Трагикалық зингшпиль" деп аталған бұл қойылым 1781 жылғы 23 қазанда Nationalhoftheater сахнасында көрсетілді. Император Иосиф II 1776 жылы итальяндық әншілер мен оркестрін жұмыстан босатып, Бургтеатрға неміс актерлерін орналастырғаннан кейін Бургтеатрдың атын өзгерткен болатын. Жаңа зингшпиль бағдарламаларының нәтижесі көңіл көншілік болғандықтан, император бұрынғы шешімінен бас тартып, итальяндық опера буффа труппасын қайтадан шақырды және Лоренцо Да Понтені өзінің театр ақыны етіп тағайындады. Да Понте Глюктің операсының итальян тіліндегі аудармасын дайындауға міндеттелді, ол 1783 жылғы 14 желтоқсанда қалпына келтірілген Бургтеатрда қойылды. Ирландиялық тенор Майкл Келлидің естеліктерінде бұл қойылымды да Глюк жеке бақылағандығы айтылады. Неміс тіліндегі басылым 1795 жылғы 24 ақпанда Берлиндегі бұрынғы Königliches Nationaltheater сахнасында қайта қойылды, ал Да Понтенің аудармасы 1796 жылғы 7 сәуірде Лондонның Король театрында алғаш рет көрсетілді. Француз тіліндегі түпнұсқа нұсқасы ақырында Глюктің Париждегі ең танымал композицияларының біріне айналды: "1779 жылы 35 рет қойылды, ал 1781–93, 1797–1808, 1812–18, 1821–23, 1826–28 және 1829 жылдары төрт жүзден астам қойылымдар өтті. Ол Шателде (1868), Ренессанс театрында (1899) және Опера Комикте (1900) қойылды. 1931 жылғы 27 маусымда Амстердам Вагнер қоғамының көмегімен және Пьер Монтеux дирижерлігімен қазіргі Париж опера үйі сахнасында қойылды". 1889 жылы Рихард Штраус баспагер Адольф Фюрстнер үшін туындының жаңа неміс тіліндегі аранжировкасын жасады, ол кейіннен 1900 жылғы 9 маусымда Веймардағы Хофттеатрда Гётеге шабыттанған "Ифигения на Тавриде" деген атпен қойылды. Штраустың нұсқасы ХХ ғасырдың басында жиі орындалды және 1916 жылы Метрополитен операсындағы премьерада да қолданылды, бірақ қазір сирек естіледі. Антонио де Альмейда дирижерлігімен Лиссабонның Сан-Карлос ұлттық театрында орындалды. Жақында 2009 жылы Мартина Франкада өткен Фестиваль делла Валле д'Итрияда қайта жаңғыртылды. 1957 жылы Театрала Скалада Нино Санзогно дирижерлік еткен, Лучино Висконти режиссерлік еткен және Мария Каллас бас рөлде ойнаған есімді қойылым болды.
Iphigénie en Tauride was first performed on 18 May 1779 by the Paris Opéra at the second Salle du Palais Royal and was a great success. Some think that the head of the Paris Opéra, Devismes, had attempted to stoke up the rivalry between Gluck and Niccolò Piccinni, an Italian composer also resident in the French capital, by asking them both to set an opera on the subject of Iphigenia in Tauris. In the event, Piccinni's Iphigénie en Tauride was not premiered until January 1781 and did not enjoy the popularity that Gluck's work did. In 1781 Gluck produced a German version of the opera, Iphigenia in Tauris, for the visit of the Russian Grand Duke Paul to Vienna, with the libretto translated and adapted by Johann Baptist von Alxinger in collaboration with the composer. Among the major changes was the transposition of the role of Oreste from baritone to tenor and the replacement of the final chorus of Act 2 with an instrumental movement. The revised version was the only opera Gluck wrote in German, and his last work for the stage. Styled "a tragic Singspiel", it was staged on 23 October 1781 at the Nationalhoftheater, as the emperor Joseph II had had the Burgtheater renamed after dismissing the Italian singers and their orchestra in 1776 and installing German actors in the theatre. When the meagre results achieved by the new Singspiel programmes led the emperor to back down, getting an Italian opera buffa company recruited again and engaging Lorenzo Da Ponte as his theatre poet, the latter was charged to prepare an Italian translation of Gluck's opera, which was staged in the restored Burgtheater, on 14 December 1783. According to Irish tenor Michael Kelly's "reminiscences" this production, too, was personally supervised by Gluck. The German edition was revived in Berlin at the former Königliches Nationaltheater in the Gendarmenmarkt on 24 February 1795, while Da Ponte's translation was chosen for the London first performance at the King's Theatre on 7 April 1796. The original French version eventually proved to be one of Gluck's most popular composition in Paris: "it was billed on 35 dates in 1779, and it went on to enjoy more than four hundred representations in 1781–93, 1797–1808, 1812–18, 1821–23, 1826–28, and 1829. It was mounted at the Châtelet (1868), the Renaissance (1899), and the Opéra Comique (1900). It was brought to the stage of the present opera house in Paris on 27 June 1931 with the aid of the Wagner Society of Amsterdam and with Pierre Monteux conducting the orchestra". In 1889 Richard Strauss made a new German arrangement of the work for the publisher Adolph Fürstner, which was later staged in Weimar at the Hoftheater on 9 June 1900, under the Goethe inspired title of Iphigenie auf Tauris. Strauss's version was quite often performed at the beginning of the twentieth century and was also used for the work's première at the Metropolitan Opera in 1916, but is by now rarely heard. conducted by Antonio de Almeida, in performance at the Teatro Nacional de São Carlos, Lisbon. It was recently revived at the 2009 Festival della Valle d'Itria at Martina Franca. there was a "memorable" staging at the Teatro alla Scala in 1957, with Nino Sanzogno conducting the orchestra, Luchino Visconti as the director and Maria Callas in the title role.
1-ші акті
Сцена: Тавристегі Диана ғибадатханасының кіреберіс залы. Овертура жоқ; опера теңіздегі үлкен дауылдың бейнесіне айналғанға дейін тыныштықты тудыратын қысқа үзіндімен басталады. Орестің қарындасы Ифигения – Таурис ғибадатханасындағы Диананың бас діни қызметкері. Әкесі Агамемнон оны құрбандыққа шалуға тырысқанда, құдайлардың күшімен сол жерге жеткізілген. Ифигения мен оның діни қызметкерлері құдайлардан оларды дауылдан қорғауды жалбарынады (Grands dieux! көмектесіңдер!). Дауыл басылса да, Ифигения түсінен мазасыз: оның түсінде анасы Клитеемнестра әкесін өлтіргенін, содан кейін інісі Орест анасын өлтіргенін және соңында өзінің қолымен бауырын пышақтағанын көреді. Ол Дианаға Орестпен қайта қосылуын тілейді (Ô toi qui prolongeas mes jours). Тоас, Таурис патшасы, кіреді. Ол да қараңғы ойларға берілген (De noirs pressentiments): оракулдар егер бір ғана жат адам тірі қалса, оны апат күтіп тұрғанын айтады. (Таурис тұрғындары – скифтердің әдеті бойынша, жағаларына кемесі қирағандарды құрбандыққа шалады.) Скифтердің хоры кеме апатынан құтқарылған екі жас грек туралы хабар әкеледі, олардың қанын талап етеді (Il nous fallait du sang). Ифигения мен діни қызметкерлер кеткеннен кейін, Тоас гректерді әкеледі, олар Орест пен оның досы Пилад екені белгілі болады. Олардан не үшін келгендерін сұрағаннан кейін (олар Диананың мүсінін алып, Грекияға қайтару үшін келгенін, бірақ олар бұл туралы айтпайды), Тоас оларға өлім жазасын жасайды және оларды алып кетеді.
Scene: The entrance hall of the temple of Diana in Tauris. There is no overture; the opera begins with a short passage evoking calm before turning into a depiction of a great storm at sea. Iphigenia, sister of Orestes, is the high priestess of Diana in the temple of Tauris, having been transported there magically by the goddess when her father Agamemnon attempted to offer her as a sacrifice. Iphigenia and her priestesses beg the gods to protect them from the storm (Grands dieux! soyez nous secourables). Although the storm dies down, Iphigenia remains troubled by a dream she has had, in which she envisioned her mother Clytaemnestra murdering her father, then her brother Orestes killing her mother, and finally her own hand stabbing her brother. She prays to Diana to reunite her with Orestes (Ô toi qui prolongeas mes jours). Thoas, King of Tauris, enters. He too is obsessed with dark thoughts (De noirs pressentiments): the oracles, he tells her, predict doom for him if a single stranger escapes with his life. (The custom of the Scythians, who inhabit Tauris, is to ritually sacrifice any who are shipwrecked on their shores). A chorus of Scythians comes bringing news of two young Greeks who have just been found shipwrecked, demanding their blood (Il nous fallait du sang). After Iphigenia and the priestesses depart, Thoas brings in the Greeks, who turn out to be Orestes and his friend Pylades. After asking them for what purpose they came (they have come to retrieve Diana's statue and return it to Greece, though they do not divulge this), Thoas promises them death and has them taken away.
Либретто
Драманың түпкі көзі – Эврипидтің «Ифигения в Тавриде» трагедиясы. Қарапайымдылығы мен батырлық тақырыптарының арқасында бұл туынды 18 ғасырда неоклассицизмді қолдаушыларға ерекше ұнады. 1700 жылдардың соңында бірнеше драмалық нұсқалар жасалды, олардың ең танымалдары Гётенің «Ифигения в Тавриде» (1787) туындысы. Бірақ Глюк үшін ең маңыздысы – өйткені ол Гильярдың либреттосының негізін құрады – Гвимон де ла Туштің 1757 жылғы 4 маусымда Парижде алғаш рет қойылған сөздік трагедиясы. Де ла Туштің пьесасы үлкен жетістікке ие болғандықтан, 1761 жылы Венаға көшірілді. Бұл қалада Таврид тарихына қызығушылықты арттырды. 1763 жылы Вена сахнасында Томазо Траеттаның Марко Кольтеллини либреттосымен «Ифигения в Тавриде» тақырыбында «реформалық опера» пайда болды. Кольтеллини мен Траеттаның операны реформалау туралы ойлары Глюктің ойларымен үйлесетін, ал Глюк өзі 1767 жылы осы операны дирижерлік етті. Глюк Таврид тақырыбында өзінің «реформалық операсын» жазуды қалаған болуы мүмкін, бірақ Траеттаның операсы оған осы уақытта мүмкіндік бермеді. Оның орнына 1765 жылы Глюк «Семирамида» балетін жазды, ол көптеген ортақ белгілерге ие, және ол «Семирамидадан» кейбір музыканы «Ифигения в Тавридеде» қайта пайдаланды. Тек Парижге көшкеннен кейін ғана Глюк Таврид тарихын қоюға мүмкіндік алды, содан кейін ол «Ифигения» тақыбында тағы бір опера жазды, «Ифигения в Авлиде» (1774). 1778 жылы жұмысты бастаған Глюк жас ақын Николя Франсуа Гильярмен тығыз байланыс орнатты, ол өзінің либреттосын Гвимон де ла Туштің пьесасына негіздеді. Де ла Туштің туындысы қарапайымдылығы үшін мақталып, бірақ Глюк және оның либретто авторы драманы одан да қарапайым етуге тырысты. Олардың негізгі жаңалықтары операны дауылмен бастау (бұл сөздік драмада қиынға түсер еді) және тануды финалға дейін ықпалдау болды. «Ифигения в Тавриде» опера тарихындағы жаңашыл либретто болды. Майкл Эванс: «Глюктің ең радикалды «реформалық операсы» тіпті махаббат сызығынан да бас тартады. Романтикалық қызығушылық грек драмасында екінші орында тұрады, бірақ «Ифигения в Тавриде», «біздің театрларымызда махаббатсыз болған алғашқы опера» – бұл тақырыптан толығымен бас тартқан сирек опералардың бірі».
The ultimate source of the drama was Euripides' tragedy Iphigenia in Tauris. Because of its simplicity and heroic themes this work had a particular appeal for 18th century proponents of Neo classicism and there were several dramatic versions in the late 1700s, the most famous of which is Goethe's Iphigenie auf Tauris (1787). However, the most important as far as Gluck is concerned – because it formed the basis of Guillard's libretto – is Guimond de la Touche's spoken tragedy, which premiered in Paris on 4 June 1757. De la Touche's play was such a success that it was transferred to Vienna in 1761. It contributed to a vogue for the Tauris story in the city. In 1763 a "reform opera" on the subject by Tommaso Traetta with a libretto by Marco Coltellini, Ifigenia in Tauride, appeared on the Viennese stage. Coltellini's and Traetta's ideas on how to reform opera were similar to Gluck's and Gluck himself conducted the work in 1767. Gluck may have wanted to compose his own reform opera on the Tauris theme but Traetta's opera made this impossible for the time being. Instead, in 1765 Gluck composed a ballet, Sémiramis, which has many points in common with it and he reused some of the music from Sémiramis in Iphigénie en Tauride. It was only after he moved to Paris that Gluck finally had the opportunity to set the Tauris story and then only after he had composed another opera on the Iphigenia theme, Iphigénie en Aulide (1774). Beginning work in 1778, Gluck collaborated closely with the young poet Nicolas François Guillard, who based his libretto on Guimond de la Touche's play. De la Touche's work had been praised for its simplicity, but Gluck and his librettist simplified the drama even further. Their main innovations were to begin the opera with a storm (which would have been more difficult in a spoken drama) and to delay the recognition until the finale. Iphigénie en Tauride was an innovative libretto in the history of opera. Michael Ewans has commented, "Gluck's most radical 'reform opera' even dispenses with a love interest. Romantic interest is peripheral to Greek drama, but Iphigénie en Tauride, 'the first opera without love to exist in our theatres' must be one of the few major operas to forego the theme altogether."