Кіріспе

Британдық консервативті саясаткер Сэр Малкольм Лесли Рифкинд (21 маусым 1946 жылы туған) – британдық саясаткер, 1986 жылдан 1997 жылға дейін Маргарет Тэтчер мен Джон Мейджор үкіметтерінде қызмет еткен, ал соңғы кезде 2010 жылдан 2015 жылға дейін Парламенттің Ақпарат және қауіпсіздік комитетінің төрағасы болды. Ол партиясының саясатында еуропалық бағытты қолдауымен де белгілі. Рифкинд 1974 жылдан 1997 жылға дейін Эдинбург Пентлендс округінен депутат болды. Ол түрлі лауазымдарда Министр ретінде қызмет етті, оның ішінде 1986 жылдан 1990 жылға дейін Шотландияның Мемлекеттік хатшысы, 1992 жылдан 1995 жылға дейін Қорғаныс министрі және 1995 жылдан 1997 жылға дейін Сыртқы істер министрі болды. 1997 жылы оның партиясы билікті жоғалтып, ол Лейборист партиясынан орынсыз қалды. 2001 жылы Пентлендс округінде қайта сайлануға тырысты, бірақ сәтті болмады; округ 2005 жылғы жалпы сайлау алдында таратылды және ол Кенсингтон мен Челси округінен консерватор кандидат ретінде қабылданды, сосын сайланды. 2005 жылғы консерваторлардың басшылығына сайлау алдында партия басшылығына үміткер екенін жариялады, бірақ дауыс беру басталғанға дейін бас тартты. Рифкинд Кенсингтон округінен 2010 жылғы жалпы сайлауда 8616 дауыспен жеңіске жетті. 6 шілде 2010 жылы Премьер-министр Дэвид Кэмерон оны Парламенттің барлау және қауіпсіздік комитетінің төрағасы етіп тағайындады. 2015 жылдың қаңтарында Еуропалық қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы (ЕҚЫҰ) оны Еуропалық қауіпсіздік жөніндегі Ерекше тұлғалар тобының мүшесі етіп тағайындады. 2015 жылғы жалпы сайлауға қатыспады. 2015 жылдың желтоқсанында Рифкинд Лондон Король колледжінің Соғыс зерттеулер кафедрасында қонақ профессор болып тағайындалды. Ол Корольдік Біріккен қызметтер институтының (RUSI) Құрметті ғылым жолымен шақырылды. 2016 жылдың шілдесінде оның «Билік және прагматизм» атты естеліктері жарық көрді.

Ерте өмір

Рифкинд 1890 жылдары Литвадан Ұлыбританияға көшіп келген еврей отбасында Эдинбургте дүниеге келді; оның туыстарының арасында Леон және Сэмюэл Бриттан болды. Ол Джордж Уотсон колледжінде және Эдинбург университетінде білім алды, онда ол заңды оқыды, содан кейін саяси ғылымдар бойынша аспирантураға түсті (оның диссертациясы Оңтүстік Родезиядағы жерді бөлу туралы болды). Университетте оқып жүргенде ол Таяу Шығыс пен Үндістанға экспедицияға қатысты. Сондай-ақ ол «Университет сынға» қатысты. 1967-1968 жылдары ол Солсберидегі (қазіргі Хараре) Родезия университетінің колледжінде көмекші оқытушы болып жұмыс істеді. 1985 жылы Корольдік кеңесші, ал 1986 жылы Жеке кеңес мүшесі болып тағайындалды. 1970-1974 жылдары Эдинбург қалалық кеңесінің мүшесі болды. Рифкинд бұл туралы 14 тамызда растады, бірақ ол «еңсеруге тиіс үлкен міндеті» бар екенін мойындады және консерваторлардың көптеген депутаттарынан қолдау таппады, Криспин Блант сияқты бірнеше ерекшеліктер болды. Осыған қарамастан, Рифкинд көшбасшылық процесінің «конференция кезеңінен» өтті, онда әр кандидатқа Консервативтік партия конференциясына тікелей сөйлеуге мүмкіндік берілді. Сөйлеген сөзінде Рифкинд консерваторлардың «прагматикалық, сезімтал және орташа» болуы керектігін, сондай-ақ «принцип пен патриотизмнің ерекше үйлесімін» көрсетуі керектігін айтты. Кларкты қолдаған Рифкинд оның басқа кандидаттардан «көп басымдығын» және Лейбористерге қарсы күресу үшін жеткілікті тәжірибесі мен халыққа таныс екенін мәлімдеді. Кенсингтон және Челси сайлау округінің жаңа орындары – Челси және Фулхэм, Кенсингтон құрылғанда, Рифкинд соңғы орынға түсіп, 2010 жылғы жалпы сайлауда дауыстардың 50,1% және 8616 дауыспен жеңіске жетті.

Ақпараттық-ақпараттық және қауіпсіздік комитетінің төрағасы

Рифкиндті 2010 жылдың 6 шілдесінде премьер-министр Дэвид Кэмерон Ақпарат және қауіпсіздік комитетінің төрағасы етіп тағайындады, ол 2015 жылдың 24 ақпанына дейін осы лауазымды атқарды. ISC төрағасы ретінде Рифкинд МИ5, МИ6 және GCHQ-ны тиімді бақылауды қамтамасыз ету үшін Комитеттің өкілеттіктерін өзгертуді басқарды. Ол үкіметті заң қабылдауға көндірді, ол ISC-ге алғаш рет құпия материалдарды сұраудың орнына талап етуге мүмкіндік берді. Бұл заң сонымен қатар ISC-ге олардың саясаты, ресурстары және ұйымдамасы ғана емес, барлық қызметтерін бақылауға ресми құқық берді. Төрағалық кезеңінде ISC тарихында алғаш рет ашық отырыстар өткізді, оның ішінде МИ5, МИ6 және GCHQ басшыларымен тікелей эфирде телеарнада сессия ұйымдастырылды. 2013 жылдың 28 тамызында Рифкинд Сириядағы азаматтық соғысқа британдық әскери араласуды қолдады, бұл оның бұрынғы соғысқа қарсы ұстанымдарына қайшы келді, бірақ бірнеше маңызды шарттарды қосты. Ол Сирия үкіметінің өз халқына қарсы химиялық қару қолданғанының айғағына ең тиімді жауап – БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің пропорционалды және шектеулі әскери шараны мақұлдауы екенін айтты, бірақ Ресейнің вето құқығын ескере отырып, Кеңес бірауыздан келісімге келуі күмәнді еді. Ол мұндай жағдайда, егер Араб лигасының елдері де қосылған кең ауқымды халықаралық консенсус болса, халықаралық қауымдастық әрекетсіздікке берілмеуі керек және бұл шара Сирия үкіметінің әскери нысандарына бағытталған болуы керек деп сенді. Оның пікірінше, мақсаты Сирия үкіметін мұндай қаруды қайта қолданудан тоқтату және олай істесе, одан да кең ауқымды шаралар қолданылатынын көрсету болуы керек. "The Guardian" газетінде жариялаған мақаласында ол Сирия президенті Башар Асадтың үкіметін билікте қалу үшін "барлық нәрсеге баруға дайын" деп айыптады, бірақ содан кейін Ұлттар Біріктірілген Ұйымының мандатымен немесе онсыз Сирия үкіметінің химиялық қару қолдануына қарсы әскери шараларға қолдау көрсетілген жағдайда, Британия үшін "әскери шара қолданудан басқа таңдау жоқ" екенін мәлімдеді. Міндетті интернет құқықтарын қорғау тобы компанияларды бақылау мемлекетінің құралына айналдыруға қарсы ескертті, ал Дэвид Кэмерон шаралар қабылдауға уәде берді. Комитет мәселенің өзекті екенін атап өтті, бірақ барлау және құқық қорғау органдары арасындағы мәліметтерді бөлісу жөніндегі арнайы өкілдің тағайындалуы және 2014 жылғы Деректерді сақтау және тергеу өкілеттіктері туралы заң оларды біршама жұбатты. Сонымен қатар, үкіметке бұл мәселені Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің қарауына беру ұсынылды.

Мүдделер қақтығысы туралы дау

2015 жылдың басында Рифкинд кеңесші кеңес құруды ниеттенген қытайлық компанияның өкілдері деп ойлаған адамдармен келіссөздер жүргізді. Бірақ олардың The Daily Telegraph және Channel 4 News тілшілері екені белгілі болды, олар әңгімелерді жазбаға түсірген. Осының салдарынан Рифкинд консервативтік партияның тәртіп сақтаушысынан шеттетілді, ал мәселе тергеліп жатқан кезде. 2015 жылдың 24 ақпанында Рифкинд Ақпарат және қауіпсіздік комитетінің төрағасы лауазымынан қалып, комитет құрамында қалды. Көп ұзамай ол 2015 жылғы жалпы сайлауда Кенсингтон сайлау округінен кандидат болмайтынын мәлімдеді. Бұрынғы сыртқы істер министрі жасырын түрде жүргізілген тергеуден кейін айтылған айыптаулардың "мәселеге айналғаны" айқын екенін айтты. Рифкинд парламенттік барлау және қауіпсіздік комитетінің (ПБК) төрағасы лауазымынан бас тартқанын, себебі ол комитет жұмысын "шатыстырмағысы келмейтінін" мәлімдеді. ПБК отырысынан кейін журналистерге берген сұхбатында: "Мен өзімді ешқандай қателік жасаған деп есеппеймін. Мен қателік жібергенім мүмкін, бірақ бұл басқа мәселе", - деді. 2015 жылдың қыркүйегінде Парламенттің стандарттар жөніндегі комиссары мен Парламенттің стандарттар комитеті жеті айлық тергеуден кейін Рифкиндтің ешқандай заңбұзушылық жасағанын анықтамады. Олар Channel 4 Dispatches және Daily Telegraph-ты "бұрмалау" және "халықты адастыру" үшін қатты сынады. Алайда, медиа реттеуші Ofcom мүлдем басқаша пікір білдірді, 2015 жылдың желтоқсанында журналистер маңызды қоғамдық мүддеге қатысты мәселені зерттегенін және олардың баяндамасы әділ болғанын айтты.