Уоткин Тенч: Австралияның алғашқы қонысын суреттеуші офицер
Watkin Tench
Уаткин Тенч (1758-1833) – британдық теңіз офицері, Австралиядағы алғашқы еуропалық қоныс туралы еңбектерімен танымал. Ботаника шығанағы және Порт-Джексон туралы естеліктері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Корольдік теңіз жаяу әскерлері офицері (1758–1833)
Royal Marines officer (1758–1833)
Генерал-лейтенант Уоткин Тенч (6 қазан 1758 – 7 мамыр 1833) – британдық теңіз офицері. Ол 1788 жылы Австралиядағы алғашқы еуропалық қонысты құрған Бірінші флоттағы өмірінен баяндайтын екі кітабымен танымал. Оның «Ботаника шығанағына экспедиция туралы хабарлама» және «Порт-Джексон қонысы туралы толық есеп» атты еңбектері колонияның құрылуын және алғашқы төрт жылын қамтиды.
Lieutenant General Watkin Tench (6 October 1758 – 7 May 1833) was a British marine officer who is best known for publishing two books describing his experiences in the First Fleet, which established the first European settlement in Australia in 1788. His two accounts, Narrative of the Expedition to Botany Bay and Complete Account of the Settlement at Port Jackson provide an account of the arrival and first four years of the colony.
Ерте өмір және мансап
Тенч 1758 жылғы 6 қазанда Англияның Чешир графтығындағы Честер қаласында дүниеге келді. Ол би мектебін басқарған және қаладағы пансион ұстаған Фишер Тенч пен Ливерпуль Тарлетондарынан Маргаритта Тарлетонның ұлы еді. Уоткин саясаткер Банастр Тарлтонның туысы болды. Әкесі Уоткинге жергілікті бай жер иесі Уоткин Уильямс Винннің құрметіне ат қойған болуы мүмкін, оның отбасы, әлдебір, Тенчтің әскери қызметін бастауына көмектескен. Тенч 1776 жылғы 25 қаңтарда 17 жасында Плимут бөлімінің Корольдік теңіз жаяу әскеріне екінші лейтенант болып қабылданды. 1778 жылғы 25 қаңтарда 19 жас 3 айлық шағында бірінші лейтенант қызметіне тағайындалды. Ол американдық күштермен олардың Тәуелсіздік соғысында шайқасты, сол шайқас барысында 1778 жылғы 8 шілдеде таңертең граф д'Эстен басқарған француз әскерінің шабуылынан ол Мэриленд жағалауындағы Ассатейг аралына жақын, сол кездегі Sinepuxent шығанағының маңына тірелді де тұтқынға алынды. Тенч "Мермейд" кемесіндегі теңіз жаяу әскері бөлімінің командирі болды. Ол және басқа офицерлер Филадельфияға жеткізіліп, түрмеге қамалды және 1778 жылғы қазан айында босатылды.
Tench was born on 6 October 1758 at Chester in the county of Cheshire, England, a son of Fisher Tench, a dancing master who ran a boarding school in the town and Margaritta Tarleton of the Liverpool Tarletons. Watkin was a cousin to the politician Banastre Tarleton. His father appears to have named Watkin after a wealthy local landowner, Watkin Williams Wynn, whose family probably assisted in starting Tench's military career. Tench joined His Majesty's Marine Forces, Plymouth division, as a second lieutenant on 25 January 1776, aged 17. He was promoted to first lieutenant on 25 January 1778 at the age of 19 years and 3 months. He fought against the American forces in their War of Independence, during which he was captured when was driven ashore on the Maryland coast at Assateague Island near the then extant Sinepuxent Inlet on the morning of 8 July 1778 by the French under Comte d'Estaing. Tench was in command of the Marine unit on board HMS Mermaid. He and the other officers were transported to Philadelphia, imprisoned and exchanged in October 1778.
Колониялық мансап
1787 жылы Бірінші флотпен бірге теңізге шыққанға дейін оның өмірінен көп нәрсе белгілі емес, алайда ол "Есепте" 13-тарауда Батыс Үндістанда болғанын айтады. Оның қызметтік жазбаларында 1782 жылдың қыркүйегінде капитан-лейтенант шеніне көтерілгені және 1786 жылдың мамырында жартылай жалақыға шыққандығы көрсетілген.
Little more is known of him until he sailed as part of the First Fleet in 1787, although he records in Chapter 13 of the Account that he had spent time in the West Indies, and his service record shows that he was promoted to captain lieutenant in September 1782 and went on half pay in May 1786.
Бірінші флотқа
Зейнеткерлік ұзаққа созылмады, себебі сол жылдың қазан айында Адмиралтейство Ботани шығанағында қызмет ету үшін жаңа құрылған Жаңа Оңтүстік Уэльс теңіз корпусына үш жылдық мерзімге еріктілерді шақырды. Тенчтің корпусқа қайта оралу туралы ұсынысы 1786 жылдың желтоқсанында қабылданды, және ол 1787 жылдың мамырында «Шарлотта» көлік кемесімен жолға шықты.
The retirement did not last long, as in October of that year the Admiralty called for volunteers for a three year tour with the newly forming New South Wales Marine Corps for service at Botany Bay. Tench's offer to re enter the corps was accepted in December 1786, and he sailed on the transport ship Charlotte in May 1787.
Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясында
Теңіз флотына аттанбас бұрын Тенч Лондонның «Дебретт» баспасымен саяхаты мен колонияның алғашқы айларындағы тәжірибесін сипаттаған кітап жазуға келісті. Оның қолжазбасын 1788 жылдың шілдесінде Джон Шортленд алып қайтып, 1789 жылы «Дебретт» баспасы «Ботаника шығанағына экспедиция туралы баяндама» деген атпен жариялады. Кітап үш рет басылып шықты және француз, неміс, голланд және швед тілдеріне аударылды. 1788 жылдың қазан айында Роберт Росс Австралияда солдат немесе қоныс аударушы ретінде қалуға ниет білдірген теңізшілердің тізімін жасады. Тенч тізімде «үш жылдық мерзімге тағы бір рет әскери қызметке баруға дайын солдат» деп көрсетілді. Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясындағы жетістіктерінің бірі – Тенч Непиан өзенін алғаш ашқан еуропалық болды. Тенчтің жазбаларына Жан Жак Руссоның либералдық көзқарастары мен «асыл жабайы» идеясы әсер еткен. Ол Руссоның «асыл жабайы» туралы ұғымын сынап, абориген әйелдеріне жасалған қатыгездіктерді егжей-тегжейлі сипаттайды. Оның еңбектерінде Сидней аборигендері – Гадигал және Каммерайгал (ол оларды «үндістер» деп атаған) туралы көптеген мәліметтер бар. Ол Беннелонг, Барангару және тағы басқалармен жақын қарым-қатынаста болды. 1791 жылдың желтоқсанына дейін Сиднейде тұрды, содан кейін үйіне қайтып, 1792 жылдың шілдесінде Плимутқа жетті. 1791 жылы ол колонияның дамуын екінші кітабы үшін зерттеу мақсатында қарастырды, соның ішінде, сотталған Томас Уильям Паррдың фермасына барды, ол грант талаптарына сәйкес жақсартулар жасағанын және еңбекқор екенін анықтады, бірақ шаруашылық жұмысына толық қанағаттанбады.
Before sailing with the fleet, Tench arranged with the London publishing firm of Debrett's to write a book describing his experience of the journey and the first few months of the colony. His manuscript was taken back in July 1788 by John Shortland and published as the Narrative of the Expedition to Botany Bay by Debrett's in 1789. It ran to three editions and was quickly translated into French, German, Dutch and Swedish. In October 1788, Robert Ross made a list of marines who wanted to stay in Australia either as soldiers or settlers. Tench headed the list as "a soldier for one tour more of three years." Among his achievements in the fledgling colony of New South Wales Tench was the first European to encounter the Nepean River. Tench's accounts were influenced by the liberalism of Jean Jacques Rousseau and the idea of the noble savage. He ridicules Rousseau's notion of the noble savage and details the brutal treatment of Aboriginal women. His writings include much information about the Aborigines of Sydney, the Gadigal and Cammeraygal (whom he referred to as "Indians"). He was friendly with Bennelong, Barangaroo and several others. He stayed in Sydney until December 1791 when he sailed home on , arriving in Plymouth in July 1792. During 1791 he studied the progress of the colony as research for his second book, visiting, among others, the farm of the convict Thomas William Parr, whom he found to have made improvements as required by the terms of the grant, and was a hard worker, but not satisfied with farming work.
Англияға оралу
1792 жылдың қазан айында Тенч Девонпорт қаласындағы хирург Роберт Сарженттің қызы Анна Мария Саржентке үйленді. Келесі жылы ол «Порт-Джексон қонысы туралы есеп» атты еңбегін жариялады, ол өзінің алғашқы кітабындай жақсы қабылданып, құрметке бөленді. Ол бритфет-майор дәрежесінде әскери қызметке қабылданды және адмирал Ричард Родни Блайдың басшылығымен Канал флотының Брестті қоршау операциясында қызмет етті.
In October 1792, Tench married Anna Maria Sargent, who was the daughter of Robert Sargent, a Devonport surgeon. The following year he published his Account of the Settlement at Port Jackson, which was as well received as his first book. He joined as a brevet major, serving under Admiral Richard Rodney Bligh in the Channel fleet's blockade of Brest.
Наполеон соғыстары
1794 жылы қарашада Блай үш француз кемесімен болған қатыгез шайқастан кейін, 6 қарашадағы шайқастан соң HMS Александр кемесін қарсыластарына тапсырды. Экипаж бастапқыда Брест портындағы кемелерде тұтқынға алынды, бірақ кейін Тенч пен Блай Кимперге ауыстырылып, сөз бойынша бостандыққа жіберілді (Блай Тенчті жанында ұстады, себебі Тенч француз тілін жақсы білді). Осы уақытта Тенч өзінің үшінші кітабының негізі болған хаттарды жазды (бірақ оларды жібермеген болуы мүмкін), «Франциядан Лондонға тұратын достасына жазылған хаттар». Ол 1795 жылдың мамыр айында алты айлық тұтқындықтан кейін босатылды. Қызметке қайта оралғаннан кейін Тенч Атлантика мұхиты мен Ла-Манш каналында конвой кемелерін сүйемелдеуге төрт жыл жұмсады. 1801 жылы ол Ла-Манш блокадасы флотына қайта қосылды және теңіздегі қызметі 1802 жылы аяқталғанға дейін сонда қалды. Содан кейін ол Чатем, Плимут және Вулвич қалаларында жағалаудағы қызметтерде болды және 1815 жылдың соңында генерал-майор шенімен зейнетке шықты.
In November 1794, Bligh surrendered HMS Alexander after the action of 6 November 1794, a hard fought battle with three French ships. The crew were initially imprisoned on ships in Brest harbour, but later Tench and Bligh were moved to Quimper and imprisoned on parole (Bligh kept Tench close by because Tench was fluent in French). During this time, Tench wrote (but probably did not send) the letters that formed the basis of his third book, Letters written in France to a Friend in London. He was exchanged in May 1795 after being held prisoner for six months. After returning to service, Tench served four years on escorting convoy ships in the Atlantic and the Channel. He rejoined the Channel blockade fleet in 1801 on and remained there until his career afloat ended in 1802. After this, he appears to have taken shore posts at Chatham, Plymouth and Woolwich until he retired with the rank of major general at the end of 1815.
Кейінгі жылдар және өлім
Тенч 1819 жылы 61 жасында Плимут бөлімінің коменданты лауазымына қайта тағайындалды. Ол әйелімен балалы болмаған, бірақ 1821 жылы төрт баласы жетім қалғанда үш жүрегі жақын немере інісі мен бір немере қызын тәрбиелеуге жауапкершілік алды; сол кезде Уоткин Тенч 63 жаста, ал әйелі 56 жаста болды. Уоткин Тенч 1818 жылдан 1828 жылға дейін Пензанс қаласындағы Чапел-стритте (Ричард Окснамның атасы салған үйде) тұрды. Тенч 1827 жылдың шілде айында генерал-лейтенант шенімен зейнетке шықты және 1833 жылдың 7 мамырында 74 жасында Англияның Девонпорт қаласында (Плимут маңында) қайтыс болды.
Tench was reactivated as commandant in the Plymouth division in October 1819 at the age of 61. Although he and his wife had no children of their own, in 1821 they took responsibility for three nephews and a niece when the four children were orphaned; at the time, Watkin Tench was 63 and his wife was 56. Watkin Tench resided in Chapel Street, Penzance (in the house constructed by Richard Oxnam's grandfather). He lived there from 1818 until 1828. Tench retired with the rank of lieutenant general in July 1827 and died in Devonport (near Plymouth), Devon, England, on 7 May 1833, aged 74.