Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эмбрионның ана ішінде дамуы
Development of the embryo inside the mother
Жануарларда вивипаритет – бұл эмбрионның ананың денесінде дамуы, аналық қан айналымы эмбрионның дамуының метаболизмік қажеттіліктерін қамтамасыз етеді, ана толық немесе ішінара дамыған, кем дегенде метаболизмік тәуелсіз жасөспірімді дүниеге келтіргенге дейін. Бұл жұмыртқа тууға (овипаритет) қарсы келеді, онда эмбриондар анадан тыс, жұмыртқаларда тәуелсіз дамиды, олар нәрестелер ретінде жарылып шығуға жеткілікті дамығанға дейін; бұл зигота мен ата-ана арасындағы қатынасқа негізделген. Басқа бес түрдің ішінде екі вивипаритет емес режим бар: сыртқы ұрықтандырумен овулипаритет және ішкі ұрықтандырумен овипаритет. Соңғысында, ана ірі сарысы бар жұмыртқа түрінде зиготаларды салады; бұл барлық құстарда, көптеген бауырымен жорғалаушыларда және кейбір балықтарда кездеседі. Бұл режимдер тірі тууға әкелетін барлық режимдерді қамтитын вивипаритеттен ерекшеленеді:
In animals, viviparity is development of the embryo inside the body of the mother, with the maternal circulation providing for the metabolic needs of the embryo's development, until the mother gives birth to a fully or partially developed juvenile that is at least metabolically independent. This is opposed to oviparity, where the embryos develop independently outside the mother in eggs until they are developed enough to break out as hatchlings; based on relations between zygote and parents. The five include two nonviviparous modes: ovuliparity, with external fertilisation, and oviparity, with internal fertilisation. In the latter, the female lays zygotes as eggs with a large yolk; this occurs in all birds, most reptiles, and some fishes. These modes are distinguished from viviparity, which covers all the modes that result in live birth:
Гистотрофтық вивипаритет: зиготалар ананың жұмыртқа жолында дамиды, бірақ оофагия немесе адельфофагия арқылы қоректік заттарды табады (кейбір акулаларда немесе қара саламандра Salamandra atra-да жұмыртқалардың немесе туысқан эмбриондардың ішкі жатырда каннибализмі). Гемотрофтық вивипаритет: қоректік заттарды ана береді, көбінесе плацентаның қандай да бір түрі арқылы. Gastrotheca ovifera бақасының эмбриондарын анасы арнайы желбезектер арқылы қоректендіреді. Pseudemoia entrecasteauxii скинкісі және көптеген сүтқоректілер гемотрофтық вивипаритетті көрсетеді. Плаценталық вивипаритет – вивипаритеттің ең дамыған түрі болып саналады. Плаценталы сүтқоректілер, соның ішінде адамдар, ең жақсы белгілі мысал, бірақ кейбір басқа жануарлардағы бейімделулер де осы принципті немесе оған ұқсас нәрсені қамтиды. Бұған кейбір шұбарлар мен тарақандар, акулалар мен жыландар, сондай-ақ, қызылша құрттары да жатады. Ововипаритет – вивипаритеттің аз дамыған түрі, көптеген уларларда және тірі туатын сүйекті балықтардың (Poeciliidae) көпшілігінде кездеседі. Алайда, бұл термин нашар және тұрақсыз анықталған, және ескірген болуы мүмкін. Көптеген жағынан, бұл құбылыс теориялық зоологияда маңызды рөл атқарады. Блэкберн және Флеминг (2011) Генотиптік жыныс анықталуы көптеген бауырымен жорғалаушыларда, соның ішінде көптеген вивипарларда (мысалы, Pseudemoia entrecasteauxii) кездеседі, ал температураға тәуелді жыныс анықталуы кейбір вивипар түрлерінде, мысалы, таулық су жыланында (Eulamprus tympanum) кездеседі.
Histotrophic viviparity: the zygotes develop in the female's oviducts, but find their nutrients by oophagy or adelphophagy (intra uterine cannibalism of eggs or sibling embryos in some sharks or in the black salamander Salamandra atra). Hemotrophic viviparity: nutrients are provided by the female, often through some form of placenta. In the frog Gastrotheca ovifera, embryos are fed by the mother through specialized gills. The skink Pseudemoia entrecasteauxii and most mammals exhibit a hemotrophic viviparity. Placental viviparity is arguably the most highly developed form of viviparity. Placental mammals, including humans, are the best known example, but adaptations in some other animals also have incorporated this principle or close analogies. Other examples include some species of scorpions and cockroaches, certain genera of sharks and snakes, and velvet worms. Ovoviviparity, a less developed form of viviparity, occurs in most vipers, and in most live bearing bony fishes (Poeciliidae). However, the term is poorly and inconsistently defined, and may be obsolete. In several respects, the phenomenon is of considerable importance in theoretical zoology. Blackburn & Flemming (2011) Genotypic sex determination is also found in most reptiles, including many viviparous ones (such as Pseudemoia entrecasteauxii), whilst temperature dependent sex determination is found in some viviparous species, such as the montane water skink (Eulamprus tympanum).
Эволюция
Жалпы, вивипаритет пен матротрофия ата-бабалардағы овупаритет пен лецитотрофиядан (қоректік заттар сарысу арқылы жеткізіледі) пайда болған деп есептеледі. Вивипаритетке әкелетін эволюциялық қадамдардың тізбегіне қатысты дәстүрлі гипотезалардың бірі – сызықтық модель. Мұндай модельге сәйкес, егер ұрықтандыру ішкі болса, жұмыртқа ананың репродуктивтік жолдарында біртіндеп ұзақ уақыт сақталуы мүмкін. Жұмыртқаны ұстап тұрудың кезекті ұрпақтары арқылы вивипарозды лецитотрофия біртіндеп дамыған болуы мүмкін; яғни, эмбрионның толық дамуы, сарысумен қамтамасыз етілген қоректік заттармен болса да, ананың репродуктивтік жолдарында жүргізілген, содан кейін ол жас ұрпақты ұрықтанған күйінде дүниеге әкелген. Эволюцияның келесі кезеңі – бастапқы матротрофия, онда сарысудың қоры біртіндеп азайып, ананың репродуктивтік жолдарынан түсетін қоректік заттармен толықтырылады. Көп жағдайда, түрдің экологиясы мен тіршілік стратегиясына байланысты, вивипаритет анаға овупаритеттен гөрі күштірек және физикалық және энергетикалық тұрғыдан ауыр жүктеме тудыруы мүмкін. Дегенмен, оның көптеген эволюциялық шығу тегі кейбір жағдайларда тірі туудың пайдалы екенін көрсетеді; табиғи іріктеу омыртқалы жануарлардың өзінде 150-ден астам рет конвергентті эволюцияға әкелді. Көбеюдің селективті тұрғыдан жоғарырақ бірде-бір тәсілі жоқ, бірақ көптеген жағдайларда вивипаритеттің түрлі формалары паразиттер мен жыртқыштардан жақсы қорғаныс береді және қолайсыз жағдайларда сенімділік пен экономика мәселелерін шешуде икемділікке мүмкіндік береді. Биологиядағы осы тақырыптағы әртүрлілік өте зор, трофикалық жұмыртқалардан бастап, қиын жағдайларда немесе ана жеткілікті мөлшерде ұрпақ тудыра алмағанда, жартылай дамыған эмбриондардың қайта сіңірілуіне дейін, бірақ вивипаритеттің ең пайдалы ерекшеліктерінің арасында эмбрионды физиологиялық қолдау мен қорғаудың түрлі формалары бар, мысалы, терморегуляция және осморегуляция.
In general, viviparity and matrotrophy are believed to have evolved from an ancestral condition of oviparity and lecithotrophy (nutrients supplied through the yolk). One traditional hypothesis concerning the sequence of evolutionary steps leading to viviparity is a linear model. According to such a model, provided that fertilization was internal, the egg might have been retained for progressively longer periods in the reproductive tract of the mother. Through continued generations of egg retention, viviparous lecithotrophy may have gradually developed; in other words the entire development of the embryo, though still with nutrients provided by the yolk, occurred inside the mother's reproductive tract, after which she would give birth to the young as they hatched. The next evolutionary development would be incipient matrotrophy, in which yolk supplies are gradually reduced and are supplemented with nutrients from the mother's reproductive tract. In many ways, depending on the ecology and life strategy of the species, viviparity may be more strenuous and more physically and energetically taxing on the mother than oviparity. However, its numerous evolutionary origins imply that in some scenarios there must be worthwhile benefits to viviparous modes of reproduction; selective pressures have led to its convergent evolution more than 150 times among the vertebrates alone. There is no one mode of reproduction that is universally superior in selective terms, but in many circumstances viviparity of various forms offers good protection from parasites and predators and permits flexibility in dealing with problems of reliability and economy in adverse circumstances. Variations on the theme in biology are enormous, ranging from trophic eggs to resorption of partly developed embryos in hard times or when they are too numerous for the mother to bring to term, but among the most profoundly advantageous features of viviparity are various forms of physiological support and protection of the embryo, such as thermoregulation and osmoregulation.
Вивипариттіліктің кері бұрылуы
Ата-тектік жағдайды қайта құру арқылы ғалымдар, Герронотус түкімді ангуид кесірткелерінде тірі туудан жұмыртқа тууға эволюция ең көп дегенде сегіз рет болғанын көрсетті.
Through ancestral state reconstruction, scientists have shown that the evolution of viviparity to oviparity may have occurred a maximum of eight times in the genus Gerrhonotus of anguid lizards.