Кіріспе

Мексикадағы археологиялық орын – Эль-Тахин, Мексиканың оңтүстігіндегі Колумбқа дейінгі археологиялық ескерткіш және Мезоамериканың классикалық дәуіріндегі ең ірі және маңызды қалалардың бірі. Классикалық Веракрус мәдениетінің бөлігі болған Эль-Тахин, 600-1200 жылдары гүлденген. Осы кезеңде көптеген ғибадатханалар, сарайлар, доп алаңдары және пирамидалар салынды. Қала 1230 жылы құлағаннан бастап 1785 жылға дейін еуропалықтардың бірі оның бар екенін білмеген, дейді. Үкіметтік инспектор Нишалы пирамиданы кездейсоқ тапқанға дейін. Тотонактардың жаңбыр құдайының құрметіне аталған Эль-Тахин, 1992 жылы мәдени маңызы мен архитектурасы үшін ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енді. Оның архитектурасы Мезоамериканың басқа аймақтарында кездеспейтін әдемі нишалар мен цементтің қолданылуын қамтиды. Ең танымал ескерткіші – Нишалы пирамида, ал Арройо тобы, Солтүстік және Оңтүстік доп алаңдары, сондай-ақ Тахин Чико сарайлары да маңызды ескерткіштерге жатады. Барлығы осы орында 20 доп алаңы табылды (соңғы 3-еуі 2013 жылдың наурызында ашылды). 1970 жылдардан бері Эль-Тахин Веракрус штатындағы туристер арасында ең танымал археологиялық орын болып табылады, 2017 жылы 386 406 келушіні қабылдады. Сондай-ақ, Эль-Тахинде жыл сайын наурыз айында өтетін Кумбре Тахин фестивалі ұйымдастырылады, онда жергілікті және шетелдік мәдени шаралармен қатар, танымал музыканттардың концерттері де өткізіледі.

Орналасқан жері

Бұл жер Мексикадағы қазіргі Веракрус штатындағы Папантла муниципалитетінің таулы аймағында, Поза Рика қаласынан алыс емес жерде орналасқан. Бұл қала Сиерра-Мадре-Ориенталдан Теколутла өзеніне жақын шығанаққа дейін созылатын аласа тауларда жатыр. Ежелгі заманда бұл қала Мезоамерика деп аталатын аймақтың солтүстік-шығыс бөлігінде орналасып, Казонес және Теколутла өзендері арасындағы және қазіргі Пуэбла штатына дейінгі аумақты басқарған. Басты қала екі арнамен белгіленеді, олар бірігіп Теколутла өзенінің саласы – Тлахуанапа Арройосын құрайды. Аймақ ылғалды тропикалық орманмен жабылған, Сенегал сияқты ыстық және ылғалды климатқа ие. Жылдық орташа температура 35°C, маусымнан қазанға дейін дауылдар болуы мүмкін. Сонымен қатар, бұл аймаққа "нортес" деп аталатын ауа райы құбылысының әсері тиеді. Бұл солтүстіктен соғып, Тамаулипас және Веракрус жағалауымен төмен қарайтын суық желдер.

Қала тарихы

Тажин және жақын жерлердегі хронологиялық зерттеулер осы аймақтың кем дегенде б.з.д. 5600 жылдан бері қоныстанған екенін, ал көшпелі аңшылар мен жинаушылардың ақырында тұрақты шаруаларға айналып, Эль-Таджин қаласының құрылуына дейін күрделі қоғамдарды қалыптастырғанын көрсетеді. Бұл қоғамдық дамудың қарқыны б.з.д. 1150 жыл шамасында көршілес Ольмек цивилизациясының өркендеуімен үдеді, бірақ Ольмектер мұнда көптеп қоныстанған емес. Қаланың кім салғаны әлі белгісіз. Кейбір зерттеушілер Тотонактар мен Хапанека тайпаларын айтады, алайда сол кезде аймақта Хуастектердің де тұрғандығына қатысты маңызды дәлелдер бар. Елді мекен біздің заманымыздың 1-ші ғасырында салынған. Таджиннің жылдам дамуының себебі – оның ежелгі Мезоамерика сауда жолдарындағы стратегиялық орналасуы болды. Ол тауарлардың ағынын – ваниль сияқты экспортты және қазіргі Мексика мен Орталық Американың басқа аймақтарынан импортты бақылады. Алғашқы ғасырларда Теотиуаканнан келген заттар көптеп кездеседі. Көптеген адамдар негізгі қаланы қоршаған төбелерде тұрды. Қала жойылғаннан кейін 19 ғасырға дейін толығымен ормандармен жабылған болса да, жергілікті халықтың бұл жер туралы білімі жойылмаған болуы мүмкін. Археологиялық зерттеулер испандықтар келген кезде мұнда ауыл болғанын көрсетеді, ал Тотонактар аймақты әрқашан қасиетті санаған. Дегенмен, 18 ғасырдың соңына дейін еуропалықтардың бұл жер туралы ешқандай жазбалары жоқ. Гацетада пирамиданың бар екендігі туралы жарияланған хабар Жаңа Испания мен Еуропаның ғылыми орталарында резонанс тудырып, антикварлар Хосе Антонио де Алзате и Рамирес пен Сириако Гонсалес Карвахальдың назарын аударды, олар осы туралы жазды. Сондай-ақ, бұл пирамиданы ежелгі Римнің құрылыстарымен салыстырған бірнеше ғалымның қызығушылығын оятып, итальяндық Пьетро Маркес пен Александр фон Гумбольдт Еуропада оны таныстырды. 20 ғасырдың басында алғашқы археологтар бұл жерге жетті, олардың ішінде Теоберт Малер, Эдвард Селер, Франсиско дель Пасо и Тронкосо, Герберт және Эллен Спиндендер болды. Аймақта мұнайдың табылуымен бірге 1920-1940 жылдары жолдар салынды және жақсартылды, бұл аймақты жан-жақты зерттеуге мүмкіндік берді. 1935-1938 жылдары Агустин Гарсия Вега алғашқы ресми картасын жасап, тазарту және зерттеу жұмыстарын жүргізді. Нишалар пирамидасы – жаңғақ өсімдіктерінен толығымен тазартылған алғашқы құрылыс болды. Ол одан әрі көптеген ғимараттарды ашып, оны «Эль-Таджин археологиялық қаласы» деп атауды ұсынды. 1938 жылдан бастап қазба жұмыстарын және реконструкцияны INAH демеушілігімен Жозе Гарсия Пайон басқарды. 1984 жылдан 1994 жылға дейін Юрген К. Брюггеман Гарсия Пайонның жұмысын жалғастырып, тағы 35 ғимаратты ашты.

Дүниежүзілік мұралық нысан

Эль-Тажин 1992 жылы тарихи маңызы, сәулеті мен инженерлік шешімдері үшін ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Аяқталған шатырлардың қалыңдығы шамамен бір метрге жетеді және олар дерлік толығымен тегіс. Мұндай цемент шатырлар қазіргі заманда кең таралған болса да, бұл Мезоамерика әлемінде бірегей еді. Кепкен цементтің ішінде себеттердің, тамале қаптамаларының және басқа да заттардың іздері табылды. Құйылған цемент осы аумақтағы екі қабатты жалғыз ғимарат – B ғимаратының төбесі ретінде, сондай-ақ еден мен жоғарғы қабат арасындағы бөлігіш ретінде қолданылды. (wikerson45) Эль-Таджин үшін тағы бір ерекшелік – кейбір тұрғын үйлерде ыстық күндері салқын желдің кіруіне арналған терезелер орнатылған.

Кіреберіс және мұражай

Сайтқа кіру оңтүстік жағында орналасқан. 1992 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілгеннен кейін, осы аймаққа жаңа нысандар салынды, мысалы, кафетерий, ақпараттық қызметтер, саябақ және әкімшілік кеңселер. Саябақтың атауы – Такильсукут саябағы, ол учаскенің ішкі жағынан шамамен бір километр қашықтықта орналасқан. Бұл – Веракрус аймағының жергілікті халықтарының мәдени ерекшеліктерінің орталығы болу мақсатымен салынған заманауи құрылыс. Оның ауданы 17 гектарды құрайды және 40 000 адамға арналған. Мұнда жәрмеңкелер, конференциялар және басқа да шаралар өткізіледі, соның ішінде наурыз айында ұйымдастырылатын Cumbre Tajín мәдени фестивалінің бір бөлігі де осы жерде өтеді. Сондай-ақ, семинарлар, көрмелер, дәстүрлі емес емдеулер, семинарлар мен рәсімдер өткізуге арналған жайлар бар. Сайттағы мұражай екі бөлікке бөлінген: жабық ғимарат және ірі тас мүсіндерінің фрагменттерін қамтитын жабық аймақ. Жабық бөлмедегі заттардың көп бөлігі Нишалар пирамидасынан табылған, және олар сайт зерттелген жылдар ішінде жиналған кішкентай заттарды қамтиды. Көрмедегі ең қызықты заттардың бірі – 4-ші құрылыстағы құрбандық алаңы. Бұл – төрт адамның жұптарға бөлініп тұрған бейнесі және екі жұптың арасында өрілген жыландар бейнеленген үлкен тас плита. Жыландар ацтектер дәуіріндегі доп ойынының белгісі – "тлаксламакаттл" символындалады. Жабық аймақтың негізгі экспонаттары – Бағаналар ғимаратынан табылған фрагменттер, олардың бір бөлігі қалпына келтірілген. Олардың бірі Эль-Тажин билеушісі болған 13 Қоян туралы әңгімелейді, ол, мүмкін, осы ғимаратты салған. Сценада 13 Қоян ағаштан жасалған таққа отырған күйде, ал аяқтары кесілген басқа тиесілі. Алдында құрбандыққа шалынған адамның ішектері тізілген қаңқа бар. 13 Қоянның атының иероглифі жоғарыда, сондай-ақ 4 Балта есімді қызметшінің аты көрсетілген. Шерудің қалған бөлігі – тұтқындарды шаштарынан ұстап тұрған жауынгерлерден тұрады.

Arroyo тобы

Бұл жер Арройо тобы деп аталады, себебі оны үш жағынан екі арна қоршап тұрады. Бұл аймақ қаланың ең ежелгі бөліктерінің бірі және оның қасында 16, 18, 19 және 20 ғимараттар деп аталатын төрт биік ғимарат орналасқан. Алаң еденінен жоғарыдағы ғибадатханаларға дейін баспалдақтар жетеді. Қаланың қалған бөліктерінен өзгеше, бұл төрт ғимарат биіктігі жағынан біркелкі және дерлік симметриялы. Мұндағы пирамидалар қалған жерлермен салыстырғанда жайлырақ, ал нишалары нашар пішінденген. Арройо тобының шығыс және батыс пирамидаларының әрқайсысының үстінде үш ғибадатхана орналасқан. Пирамида жеті қабаттан тұрады. Олардың әрқайсысы еңіс негізді қабырғасы – талудтан және тік қабырғасы – таблеродан құралған, бұл Мезоамерикада кең таралған. Бұл құрылыстың және қаладағы басқа құрылыстардың ерекшелігі – Жозе Гарсия Пайон «ұшатын карниз» деп атаған үшбұрышты үстіртпен жабылған сәндік нишалардың болуы. Тастар реттелген сызықтармен және нәзік пропорциялармен орналастырылған. Алғашқыда құрылыс қою қызыл түске боялған, ал нишалар қара түске боялып, ойыс нишалардың көлеңкесін күшейту үшін жасалған. Шығыс жақтағы баспалдақ астында да нишалар бар, бұл баспалдақтың кейінірек салынғанын көрсетеді. Кейінгі сатыдағыларын есептемегенде, бастапқы құрылыстағы нишалардың саны 365-ке жетеді, бұл күннің айналымына сәйкес келеді. Пирамиданың үстінде жылан тәрізді құбыжықтар бейнеленген тақташалар орналасқан. Ғимараттың діни функциясы негізінен күнтізбелік емес. Терең нишалар – құдайлардың мекені саналатын жер астына апаратын жол деп есептелетін үңгірлерді еске түсіреді. Мексиканың көп бөлігінде, әсіресе бұлақтары бар үңгірлер қасиетті саналса, гүлдер мен шамдар сыйлау дәстүрлі болып келген. ХХ ғасырдың ортасына дейін осы пирамиданың бірінші деңгейінде бал арасының шамдарының қалдықтары табылған. Әр нишада мүсін немесе бейне орналасқан деген болжам бар, бірақ археологиялық зерттеулер оны жоққа шығарды. Құрылыстың ең маңызды бөлігі – пирамиданың үстіндегі ғибадатхана болған, алайда ол толығымен қираған және оның қалай болғаны туралы аз ғана мәлімет бар. Ғибадатханадан қалған мүсіндер көбінесе сынықтардан тұрады. Үлкен тақташаларда жаңбыр құдайының немесе осы құдайға ұқсаған билеушінің суреттері, түрлі ритуалдық немесе мифологиялық көріністер бейнеленген. Бұл мәдениеттің ең маңызды құдайы болған сияқты, өйткені оның басқа бейнелері де осы жердің басқа жерлерінде кездеседі. Оның осында болуы пирамиданың маңыздылығын көрсетеді. Ғибадатханаға апаратын баспалдақтың екі жағынан шикальколиухки деп аталатын фриздермен әшекейленген. Бұл найзағайдың символы деп саналады және Мезоамерикада кең таралған болса да, бұл жерде өте айқын мотив болып табылады. Бұл фриздер басқа ғимараттардағы бояу қалдықтарына сәйкес көк түске боялған болуы мүмкін. Баспалдақтың үстінде екі үлкен үш өлшемді стела орналасқан. Олардың бірі жақсы сақталған және қазіргі уақытта орталық мұражайда қойылған. Баспалдақтан шығысқа қарай, ортасында тесігі бар үлкен дөңгелек тастар орналасқан, оларға тулар орналастырылған болуы мүмкін. Пирамиданың іші тас пен топырақтан тұрады. Бұл толтыру пирамиданың әр деңгейінің талудына айналатын еңіс қабырғалар арасында бекітілген. Мұның астында талудылары бар, бірақ нишалары жоқ кішігірім құрылым жатыр. Пирамиданың екі жағында 2-ші және 4-ші ғимараттар орналасқан. Екеуі де шағын ғибадатхана сияқты платформалар. 4-ші ғимараттың ішінде кішірек, ескі құрылым бар, ол осы жердегі ең ежелгі құрылымдардың бірі болуы мүмкін.

Таджин Чико

Таджин Чико – қаланың ескі бөлігінен солтүстік-батысқа қарай, төбеге қарай созылатын көп деңгейлі аудан. Осы бөлігінің көп бөлігі толтыру арқылы жасалған. Бұл – көптеген сарайлар мен басқа да құрылыстардан тұратын алып акрополь. Мұнда салыстырмалы түрде аз ғибадатханалар бар. Сонымен қатар, қаланың басқа бөліктеріне қарағанда оны қорғау оңай. Таджин Чико деген ат оның бастапқыда жеке, бірақ байланысты екені ойланғандықтан қойылған. Қазір ол қаланың орталық бөлігіне жатқандығы белгілі. Дегенмен, бұл термин осы орын туралы әдебиетте кездесетін болғандықтан, қалыптасып қалды. C ғимаратының шатыры үлкен болған және батыс жағындағы екі бөлмені, сондай-ақ бес тіреу арқылы шығысқа қарай ашылатын негізгі бөлмені қамтыған. Ғимараттың сыртқы жағы сатылы жиектермен жабылған, бұл жиектер нишалар сияқты көрінеді. Бұл әсерді күшейту үшін жиектердің ішкі жағы қою қызыл түске, ал сыртқы бөлігі ашық көк түске, әсіресе бирюзаға ұқсас түске боялған. Шығыстағы кең баспалдақ та бұлт сияқты өрнектермен боялған. B ғимараты – екі қабатты құрылыс, ол тұрғын үй ретінде пайдаланылып, сарай ретінде жіктеледі. Жақын жердегі басқа құрылыстар сияқты, оның шатыры қалың цементтік плитадан жасалған және едендерді бөлетін тағы бір плита бар. Алаңнан ғимаратқа кіру екіге бөлінген баспалдақ арқылы, бір бөлмеге дейін жетеді. Бұл кеңістік алты тас және цементті тіреулермен бөлінген, олар еденді жоғарыдан ұстап тұрады. Бұл тіреулер екі қабаттың салмағына төтеп беру үшін уақыт өте келе қалыңдатылған. A ғимараты екі деңгейлі, сатылы жиектері мен нишалары бар және Юкатан аймағында табылған құрылыстарды еске салады. Алайда, ғимараттың төменгі қабаты бөлмелер емес, қатты негізден тұрады. Төменгі қабат үлкен тіктөртбұрыш панельдермен әшекейленген, олар қызыл түске боялған сияқты. Кіреберіс ғимараттың оңтүстік жағында орналасқан және өте күрделі. Жоғарғы қабатта барлық жағынан өтетін дәліз және бірнеше бөлме бар. Жоғарғы қабат сатылы жиектермен және шиыршықтармен әшекейленген. Олар сары, көк, қызыл және қара түстерге боялған. Ішкі панельдер қабырға суреттерімен боялған, олардың тек фрагменттері ғана сақталған. Дәліздің шығыс және батыс жағында бөлмелерге кіреберістер бар, ғимараттың әр жағында өзара байланысты екі бөлме орналасқан. A ғимараты осы аумақ толтырылған кезде көмілген ескі ғимараттардың үстіне салынған, кейбір аспектілері, мысалы, тіреулер, төменде ғимараттар болмағандықтан шөгуден зақымданған. Фасадта жалған баспалдақ және сатылы жиектермен жабылған балюстрадалар бейнеленген. Бұл ғимарат пен Нишалар пирамидасының ұқсастығы екеуінің арасындағы байланысты көрсете ме, белгісіз. Жалған баспалдақ бастапқыда көк және сары бояумен жасалған өрнектермен әшекейленген, бірақ одан өте аз қалды. Жалған баспалдақтың ортасында сарайдың бірінші деңгейіне дейін арка астынан жоғары көтерілетін нақты баспалдақтар орналасқан. Бұл ғимарат шығыс фасадындағы тіреулер үшін аталған. Тіреулер қашаудан кесілген дөңгелектерді қатарлап қосу арқылы жасалған. Содан кейін тіреулердің беті 13 Қоян есімді билеушінің құрметіне салынған көріністермен ойылған, ол осы құрылысты салған болуы мүмкін. Бұл тіреулердің көп бөлігі мұражайда көрсетілген. Бұл құрылыстың цементтік шатыры да болды, ол тіреулер мен ішкі бөлмелер арасындағы "портал" аймағында доғаланған. Оның ішкі ауласы сатылы жиектермен, тас және цементтегі басқа да символдармен әшекейленген, олар боялған. Бұл кешен қала құлағаннан кейін салынған соңғылардың бірі болды және онда өрт пен басқа да зақымданулар бар. Таджин Чиконың шығысында аңғардың төменгі бөлігі орналасқан. Бұл бөлімде көптеген ғимараттар бар, бірақ көптегендері жолдардың жетіспеуіне байланысты келушілерге қол жетімді емес, ал көптегендері әлі зерттелмеген. Олардың екеуі ішінара зерттелді. Біріншісі – Ұлы Ксикалколуихуки, немесе Ұлы қоршау. Бұл қабырға, жоғарыдан қарағанда алып сатылы жиек сияқты көрінеді және шамамен осы аумақты қоршайды. Бұл құрылым Мезоамерикалық орындар арасында бірегей және екі немесе үш шағын доп алаңын қамтиды. Қоршаудың қабырғалары төменгі жағында еңкейген және жеке тұрған нишалары бар жұқа платформадан тұрады, бұл нишалар Нишалар пирамидасына ұқсайды. Бұл қабырғада бірнеше кіреберістермен бөлінген жүзден астам ниша бар. Екінші құрылым – Ұлы доп алаңы, Эль Таджиндегі ең үлкен алаң. Ол Ұлы Ксикалколуихукидің солтүстік-батыс бұрышында және Таджин Чиконың төменгі жағында орналасқан. Оның тік қабырғалары бар және шамамен 65 метр (213 фут) ұзындығы бар. Басқа доп алаңдарынан айырмашылығы, онда ойылған панельдер жоқ және бұл құрылыммен байланысты ешқандай мүсіндер табылған жоқ.

3, 23, 15 және 5-құрылыстар

3 ғимарат немесе Көк ғибадатхананың кейбір ерекшеліктері бар, олар оны осы жердегі басқа пирамидалардан ерекшелендіреді. Сатыдағы алты орындық пен балюстраданың жоғарғы жағында, әрине, кейінірек қосылған, ешқандай нишалар жоқ. Пирамиданың жеті қабаты әртүрлі енді панельдерге бөлінген, біршама көлбеу қабырғалардан тұрады. Қайта қалпына келтірілмеген солтүстік жағында сақшылар қорғағанға дейін тонаушылар жасаған үлкен саңылау бар. Бұл ғимараттан ешқандай мүсіннің шыққаны белгісіз, сонымен қатар ең жоғарғы қабаттағы ғибадатханадан ештеңе қалмады. Ғимарат бірнеше рет цементпен қапталды, ал цементтің әрбір қабаты әдеттегі қызыл түске емес, көк түске боялды. Бұл бояудың қалдықтары баспалдақтың бір бөлігінде және 23-құрылыстың шығысқа қарай қарайтын жағында да бар. Көк түс көбінесе жаңбыр құдайымен байланысты, бірақ бұған басқа дәлел жоқ. Көк ғибадатхананың құрылысы ертеде болған болса, оның жанындағы 23 ғимарат Таджин тарихында өте кеш салынған. Ол талут түзулі, текшелері жоқ бес қабатты ғимараттан тұрады. Бастапқы саты жойылып, кейін қазіргі түріне қайта өңделген. Ортадағы бөлік баспалдақ артындағы толтыруды ұстап тұру үшін тірек болып табылады. Сатылар тастан жасалған емес, әк, құм және балшық қоспасынан жасалған. Ғимараттың ішкі бөлігі еріген тастан, көбінесе дөңгелекті өзен тас жыныстарынан тұрады. Ғибадатхана орналасқан жоғарғы жағында ортағасырлық еуропалық қорғандарға ұқсайтын баспалдақты мерлондар орналасқан. 3 және 23-құрылыстардың оңтүстігінде 15-құрылысы орналасқан, ол тек ішінара қазылған. Ол батысқа қарайды және Тажин Чикодағы C ғимаратына ұқсас азаматтық функция атқарады. Оның шығыс және батыс жағында екінші деңгейдің жоғарғы жағына шығатын баспалдақтар бар. Үшінші қабатта нишалар қабырғасы және көрінетін баспалдақтар жоқ. Төменгі екі деңгейі үлкен нишалармен, баспалдақ бөлгішінің жоғарғы жағымен безендірілген. Үлкен нишалардың астында жеті панельді тізбек орналасқан. Төртінші панельдің астында ескі панель табылды. Терең қазба жұмыстары кезінде көрінетін құрылыммен жабылған ескірген, зақымдалған құрылым табылды. Бұл ғимарат нишалы салынған соңғы ғимарат деп саналады. 5 ғимарат Эль-Таджиннің ең көрнекті ғимараты болып саналады. Пирамиданың жанында орналасқан, бірақ оның сәнділігі көршісінен кем емес. Ол пирамида кешенінің ортасында орналасқан және көлемі жағынан үлкен платформадан көтерілген кесінді пирамидадан тұрады. Пирамиданың бірінші деңгейіне бару батыс жағында бір баспалдақ немесе шығыс жағында қос баспалдақ арқылы жүзеге асырылады. Бір кезде ғибадатхана тұрған пирамиданың жоғарғы жағына шығыс жағындағы қос баспалдақ арқылы жетуге болады. Пирамиданың жоғарғы жағында екі платформа бар, екеуі де сатылы қайырмалармен безендірілген. Бірінші қабаттың шығыс жағындағы екі баспалдақ арасында биік бағаналы сұлба орналасқан. Ол ежелгі заманда пирамиданың төбесінен лақтырылып, сындырылды. Археологтар оны табылған жерінде қайтадан жинады. Бұл мүсін Веракрус жеріндегі ойылған тас иықтарға ұқсас. Бұл сурет жоғары денесі кесілген, бас орнына бас сүйегі бар отырған адамның аллегориялық бейнесі болып көрінеді. Қолында жылан тәрізді дене, ал денесінде құрбандыққа шалынған қанды білдіретін шиыршықтар бар. Пирамиданың айналасындағы шағын ғимараттар оны толықтырады. Алайда солтүстік-шығыстағы жолдың өзі әлі де орманды аймақ болған кезде пайдаланған ғасырлар бойы қаланған жолдың кесірінен толығымен қираған.

Солтүстік және Оңтүстік доп алаңдары

Солтүстік алаң үш қабатты ірі тас плиткалардан тұрғызылған. Мұнда діни салт-дәстүрлерді бейнелейтін алты мүсінді панель және екі қабырға бойымен созылатын әшекейлі фриз бар. Алаңның ұзындығы 87 фут (27 м) – бұл ерекше кішкентай саналады, және оның қабырғалары тік, емес, көлбеу. Бұл Тажиннің ең көне құрылыстарының бірі болуы мүмкін. Панельдер мен фриздердің бөліктері тозығы жеткендіктен, үлкен аумақтары толық емес. Төрт жақты панельдерде құдайларға жалбарынумен аяқталатын, доп ойынының рәсімдері бейнеленген. Орталық панельдерде құдайлардың жауап беруі немесе өздерінің рәсімдерін орындауы көрсетілген. Пулке құдайының әртүрлі формалары соңғы панельдердің әрқайсысында кездеседі, бұл сусынның рәсімнің маңызды бөлігі болғанын көрсетеді. Оңтүстік-шығыс, шығыс және солтүстік-батыс панельдерде тақ отырған билеуші бейнеленген. Оңтүстік-батыс панелінде, мүмкін пульке болған сұйықтық ыдысында отырған, бүркіт кейіпіндегі тұлға бейнеленген, сол жағында әйел, оң жағында еркек тұлғалар оған тамақтандырып жатыр. Орталық солтүстік панелінде екі аяғы қиылысқан, бір-біріне қарап отырған екі тұлға бейнеленген. Бірі тақтада, екіншісі ыдыстың жанында отыр. Ортасында өрілген екі жылан бейнеленген, олар талаксмалактл немесе доп ойынының белгісі сияқты. Алаңның жоғарғы жиегі бойымен созылатын фриздер бір-бірімен байланысқан орама фигураларынан тұрады, олардың әрқайсысының орталық бөлігінде бас және көз бейнеленген. Көптеген фигуралардың басында қауырсын бар, кейбірлерінің жыртқыш жануарлардың қасиеттері, ал аздағандары адамға ұқсайды. Оңтүстік алаң, Солтүстік алаң сияқты, тек тік қабырғаларымен ерекшеленеді, және олар мүсінделген. Бұл қабырғалардағы мүсінді панельдер көбінесе сақталған және доп ойынының қалай ойналғанын, рәсімдермен, құрбандықпен және құдайлардың жауабымен бірге көрсетеді. Алаңның жалпы бағыты шығыс-батысқа қарай, ұзындығы 60 м, ені 11 м. Көрмешілер солтүстік жақтағы 5-ші және оңтүстік жақтағы 6-шы ғимараттардан, сондай-ақ алаңның бір жағына салынған трибуналардан оқиғаны тамашалай алатын. Алаңның құрылысында қолданылған тастардың салмағы 10 тоннаға дейін жетеді, олардың көп бөлігі аңғардан тыс жерден әкелінген. Алаң қабырғалары салынғаннан кейін, екі қабырғаның ортасында және бұрыштарында алты панель мүсінделген. Екі жақты панельдерде доп ойынының көріністері, ал орталық панельдерде құдайлардың жауаптары бейнеленген. Оңтүстік-шығыс панелінде негізгі қатысушының сәнді киіммен киініп, оған найзалар тосы беріліп жатқан ашылу рәсімі көрсетілген. Бұл ойын басталғанға дейінгі алғашқы іс-шараның бір бөлігі. Бұл көрініске үстінен қарап тұрған, мүмкін пульке болған сұйықтықтан көтерілген өлім құдайы бейнеленген. Құдайдың үстіндегі жазулар оны Венера планетасымен байланыстырады. Келесі – оңтүстік-батыс панелінде басқа да рәсімдік дайындық көрсетілген. Басты ойыншы диванға жатып алыпты. Екі музыкант тасбақа қабықшасынан жасалған барабан мен саз сыңғырлағын ойнап жатыр. Бүркіт киімін киген тұлға алдыңғы жақта билеп жатыр, ал сүйек құдай жоғары ұшып, өлім құдайы сұйықтықтан көтеріледі. Солтүстік-батыс панелінде доп ойынының басталуы көрсетілген. Екі қатысушы ауыздарынан сөздер шығып тұрған алаңның ортасында тұр. Бірі сол қолымен үлкен пышақ ұстап, оң қолымен ыммен белгі береді. Олардың арасында ойынның символы – өрілген сызықтар мен доп бейнеленген. Олардың белдерінде элиталық жерлеулерде жиі кездесетін тас иықтарға, пальмаларға және хахаларға ұқсас қорғаныш және рәсімдік киімдер бар. Ойыншылардың артында екі тұлға бар, біреуі елік басы, олар алаң қабырғаларынан және жоғарыдан өлім құдайынан қарап тұр. Солтүстік-шығыс панелінде ойын ойналғандығы және қатысушылардың біреуінің басын шауып құрбандыққа шалу алдында екені көрсетілген. Үш тұлғаның барлығы доп ойынының киімдері мен символдарына киінген. Ортадағы тұлғаның қолы сол жақтағы тұлғамен ұсталып тұр. Оң жақтағы тұлға ортадағы тұлғаның мойнында үлкен пышақ ұстап тұр. Құрбандыққа шалынатын тұлғадан шыққан сөздерді және сүйек құдайдың суретін көрсететін жазулар бар. Осыдан кейін, панельдер құдайлардың жауабымен айналысады. Солтүстік орталық панель ритуалдың өмірден кейінгі жалғасуын көрсетеді және ойын оқиғаларының Ел Тажин қоғамын құдайлармен қалай байланыстыратынын көрсетеді. Көріністің ортасында жаңбыр және жел құдайлары отырған ғибадатхана және ішіндегі сұйықтық бар ыдыс бейнеленген. Құрбандыққа шалынған ойыншы осында, тұтас және қолының астында құмырамен пайда болады. Ол су құйылған ыдысты көрсетіп, жаңбыр құдайына тіл қатады. Сұйықтықты жайғасқан чакмул қорғайды, ол да сөйлеп тұр. Сұралған нәрсе – пульке, сусынның мифтік шығу тегін көрсететін жазу және көріністің үстіндегі пульке құдайының бөлінген суреті. Оңтүстік орталық панелінде құрбандыққа шалынған доп ойыншысы пульке алғаннан кейінгі көрініс бейнеленген, сол ғибадатхана, жазулар және пульке құдайының суреті бар. Айырмашылықтары – айдың қоян түрінде бейнеленуі, ғибадатхананың алдындағы жаңбыр құдайы және ыдыстағы сұйықтықтың деңгейі төмендеуі. Жаңбыр құдайы өзіне-өзі құрбандық шалып, мүшесінің бір бөлігіне тікұшталдырып тұрған күйде көрсетілген. Қан ыдысқа құйылып, пулькемен толтыру үшін пайдаланылады.

Тажин саммиті

Cumbre Tajín – наурыз айында өткізілетін жыл сайынғы көркемдік және мәдени фестиваль. Cumbre Tajín Тотонактардың өзіндік ерекшелігін көрсететін фестиваль болып саналады, олар Эль Тажиннің қамқоршылары деп есептеледі. Фестиваль бағдарламасына тотонак мәдениетінің дәстүрлі шараларымен қатар, Тибет сияқты алыс елдердің мәдениеттерінен келген заманауи өнер мен шаралар да кіреді. Іс-шаралардың арасында музыкалық концерттер, темазкалға қатысу, театрлық қойылымдар және Эль Таджинді түнгі уақытта аралау бар, жалпы саны 5000-нан астам іс-шара ұйымдастырылады. 2008 жылы Фито Паэз, Химена Сарианана және Лос Тигрес дель Норте қатысқан фестивальге 160 000 адам келді. Шарадан түсетін табыстың 30 пайызы Тотонак жастарына стипендия беруге жұмсалады.