Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бавариядағы нацистік лагерь, Германия (1938–1945)
Nazi camp in Bavaria, Germany (1938–1945)
Флюссенбүрг – 1938 жылдың мамыр айында СС-тің Бас экономикалық және әкімшілік бас кеңсесі құрған нацистік концлагерь. Басқа концлагерьдерден өзгешелігі, ол Германия мен Чехословакия шекарасына жақын, Баварияның Фихтель тауларында, Флюссенбүрг қаласының жанында орналасқан. Лагерьдің бастапқы мақсаты – тұтқындардың еңбегін нацистік сәулет үшін гранит өндіруге пайдалану еді. 1943 жылы тұтқындардың көп бөлігі Германияның соғыс қажеттіліктері үшін Мессершмитт Bf 109 истребительдерін және басқа қару-жарақтарды жасауға көшті. Лагерь бастапқыда «қылмыстық» және «әлеуметтік бейімделуі қиын» деп танылған тұтқындарға арналған болса да, Германияның Кеңес Одағына шабуыл жасағаннан кейін, Германиядан тыс елдерден келген саяси тұтқындардың саны артып, лагерь кеңейді. Одан бөлек, ол негізгі лагерьтен асып кеткен, кең ауқымды қосалқы лагерьлер жүйесін құрды. 1945 жылдың сәуір айында АҚШ армиясы тарапынан азат етілгенге дейін 89 964-тен 100 000-ға дейін тұтқын Флюссенбүрг және оның қосалқы лагерьлерінен өтті. Шамамен 30 000 адам дұрыс тамақтанбаудан, тым ауыр жұмыстан, атылудан немесе өлім шерулері кезінде қайтыс болды. Осы өлімдерге кінәлілердің кейбіреулері, оның ішінде әкімшілер, күзетшілер және басқалары Флюссенбүрг процесінде сотталып, жазаланды. Лагерь 2007 жылы ескерткіш пен мұражай ашылғанға дейін басқа мақсаттар үшін қайта пайдаланылды.
Flossenbürg was a Nazi concentration camp built in May 1938 by the SS Main Economic and Administrative Office. Unlike other concentration camps, it was located in a remote area, in the Fichtel Mountains of Bavaria, adjacent to the town of Flossenbürg and near the German border with Czechoslovakia. The camp's initial purpose was to exploit the forced labor of prisoners for the production of granite for Nazi architecture. In 1943, the bulk of prisoners switched to producing Messerschmitt Bf 109 fighter planes and other armaments for Germany's war effort. Although originally intended for "criminal" and "asocial" prisoners, after Germany's invasion of the Soviet Union, the camp's numbers swelled with political prisoners from outside Germany. It also developed an extensive subcamp system that eventually outgrew the main camp. Before it was liberated by the United States Army in April 1945, 89,964 to 100,000 prisoners passed through Flossenbürg and its subcamps. Around 30,000 died from malnutrition, overwork, executions, or during the death marches. Some of those responsible for these deaths, including administrators, guards, and others, were tried and convicted in the Flossenbürg trial. The camp was repurposed for other uses before the opening of a memorial and museum in 2007.
Өмірбаян
1938 жылдың бірінші жартысында нацистік концлагерьдегі тұрғындар саны үш есеге өсті, себебі Шутцштаффель (SS) қажетсіз деп саналған адамдарды, әсіресе "қоғамға жат" және "қылмыстық" тұтқындарды, құл еңбек күшін құру мақсатымен ұстады. СС басшысы Генрих Гиммлер СС-тің экономикалық империясын кеңейту үшін жаңа концлагерьлер құруға бұйрық берді. СС тұтқындардың құл еңбегін пайдаланып, гранит өндіруді жоспарлады, ол нацистік үлгідегі монументалды құрылыс жобаларында жоғары сұранысқа ие болды. Бұл сондай-ақ, сәуір айында құрылған және СС-ке тиесілі German Earth and Stone Works (DEST) компаниясына пайда әкелді. 1938 жылдың наурыз айының екінші жартысында Освальд Поль және Теодор Эйке басқаратын жоғары деңгейдегі СС комиссиясы Оңтүстік Германияны аралап, СС талаптарына сай жаңа лагерь үшін қолайлы жер іздеді. 1938 жылдың 24 наурызында олар Жоғарғы Пфальцтағы Флензенбург қалашығының жанындағы, көк-сұр гранит кеніштері бар жерді концлагерь құру үшін таңдады. Бұрынғы нацистік концлагерьлер теміржол түйіндері мен халық шоғырланған орталықтарға жақын орналасқаннан өзгеше, бұл лагерь бұрын Киелі Рим императоры Фридрих Барбароссаға тиесілі болған Флензенбург қамалының [de] жанындағы, шалқары Жоғарғы Палатин орманды аймағында салынуы тиіс еді. Флюсенбург – 19 ғасырдан бері жұмыс істеп келе жатқан кеніштерде еңбек ететін, шамамен 1200 тұрғыны бар кедей ауыл болды. Жергілікті экономика, әсіресе тас өнеркәсібі, Версаль келісімінен кейін Чехословакиямен жаңа шекараның орнауы және 1930 жылдардағы экономикалық дағдарысқа байланысты теріс әсерге ұшырады. Адольф Гитлер билікке келгеннен кейін гранитке деген сұраныс артты, бұл нацистік партияға жергілікті халықтың қолдауын әкелді. Лагерь құрылысы Альберт Шпеердің министрлігімен Берлинді қайта жаңарту жөніндегі келісімшарт арқылы қаржыландырылды; бұл экономикалық факторлар лагерь орнын анықтаған алғашқы жағдай болды.
During the first half of 1938, the Nazi concentration camp population expanded threefold due to increased arrests by the Schutzstaffel (SS) of individuals deemed undesirable, especially "asocial" and "criminal" prisoners, to create a slave labor force. SS leader Heinrich Himmler ordered the founding of new concentration camps to expand the SS economic empire. The SS intended to exploit the slave labor of prisoners to quarry granite, which was in high demand for monumental building projects in the Nazi style. This would also profit the SS owned and operated company German Earth and Stone Works (DEST), which had been founded in April. During the second half of March 1938, a high ranking SS commission led by Oswald Pohl and Theodor Eicke toured southern Germany, searching for a site for a new camp that would meet the SS' specifications. On 24 March 1938, they chose a site near the small town of Flossenbürg, in the Upper Palatinate, for the establishment of a concentration camp due to the quarries of blue gray granite located nearby. Unlike all other Nazi concentration camps to date, which were near rail junctions and population centers, the camp was to be located in the remote Upper Palatine Forest near Flossenbürg Castle [de], formerly owned by Holy Roman Emperor Friedrich Barbarossa. Flossenbürg was a poor rural area, with about 1,200 inhabitants who mostly worked on the quarries, which had existed since the 19th century. The local economy, especially the stone industry, was negatively impacted by the new border with Czechoslovakia after the Treaty of Versailles and the 1930s economic slump. Adolf Hitler's rise to power increased the demand for granite, earning the Nazi Party local support. The construction of the camp was funded by a contract with Albert Speer's ministry for the reconstruction of Berlin; it was the first occasion that economic considerations had determined the site of a camp.
Құру
Флюсенбургте сегіз казарма салу туралы бұйрық 31 наурызда бекітілді, сәуірде СС күзетшілері келді, ал 1938 жылғы 3 мамырда Дахаудан 100 тұтқынның тобы келді, осылайша лагерь құрылды. Дахаудан 9 және 16 мамырда тағы да тұтқындар жеткізілді; Гиммлер 16 мамырда Польмен бірге лагерьді аралады, бұл СС оны маңызды жоба деп есептейтінін көрсетті. Флюсенбургте СС қылмыстық құқық бұзулар үшін сотталған тұтқындарды бөліп ұстауға тырысты, себебі тас карьерлеріндегі мәжбүрлі еңбек ерекше қатал жаза саналды. Флосенбургтегі тұтқындардың көп бөлігі қылмыскерлер деп танылды, сондай-ақ бірнеше "әлеуметтік бейімделуге қиындық тартатындар" және аздаған гомосексуал тұтқындар да болды; қылмыскерлер тұтқын шенеуніктерінің лауазымдарын тез арада иеленді. Жаңа тұтқындар лагерьді өздері салуға міндеттелді, бастапқыда тікенді сыммен қоршаудан бастап; бұл мәжбүрлі еңбектің негізгі түрі болды. Ауыр және қауіпті жұмыстарды орындау кезінде тұтқындар уақытша құрылыстарда тұрды. Сонымен қатар, жүздеген тұтқындар тас карьерлерінде жұмыс істеуге мәжбүр болды. Дахау, Заксенхаузен және Бухенвальдтен келгендердің есебінен лагерьдегі тұрғындардың саны 1500-ге жетті. 1939 жылдың қаңтар айында алғашқы комендант Якоб Вайсборн күтпеген жерден қайтыс болды. Оның орнына Дахаудағы бұрынғы СС офицері Карл Кюнстлер тағайындалды, ол лагерьті гранит тас карьерлерінің экономикалық өнімді орталығына айналдырып, тұтқындар үшін одан да қауіпті жағдай жасады. Бірінші казармалар салынысымен, 1939 жылы ішкі түрме, күзет мұнаралары, жуу құрылыстары және кәріз жүйесінің құрылысы басталды. 1939 жылдың сәуір айында лагерьтің экономикалық өнімділігіне байланысты Поль лагерьті 3000 тұтқынға дейін кеңейтуге бұйрық берді. Қосымша казармаларды салу үшін төбелерге террасалар жасау қажет болды, бұл қиын жұмыс көптеген жарақаттарға әкелді. 1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін 55 тұтқын қайтыс болды. 1939 жылдың ортасында нацистік билік Польшаға шабуыл жасауды жоспарлады. Германияның соғыс жариялауын ақтау үшін жалған туған шабуылдар жасау туралы шешім қабылданды. Флосенбургтен және басқа концлагерьлерден бірнеше тұтқын Бреслау қаласындағы гестапо түрмесіне жасырын түрде жеткізіліп, уландырылды және поляк формасын кигізілді. 1939 жылдың 31 тамызында денелер Хохлиндендегі шекара бекетіне тасталды, онда олар атып, кесілді; Польшаның Германияға шабуыл жасағанының "дәлелі" ретінде фотосуреттер түсірілді.
The order for the construction of eight barracks at Flossenbürg went through on 31 March, SS guards arrived in April, and on 3 May 1938, a transport of 100 prisoners arrived from Dachau, establishing the camp. More prisoners arrived from Dachau on 9 and 16 May; Himmler visited the camp on 16 May with Pohl, indicating that the SS considered it an important project. The SS attempted to segregate prisoners incarcerated for criminal offences at Flossenbürg because forced labor in the quarries was considered a particularly harsh punishment. Most of the prisoners at Flossenbürg were classified as criminal, with some "asocial" and a few homosexual prisoners; the criminals quickly took over the prisoner functionary positions. The new prisoners had to construct the camp themselves, beginning with the barbed wire fence; this was initially the main use of forced labor. While performing this heavy and dangerous work, the prisoners lived in makeshift structures. Simultaneously, hundreds of prisoners had to work in the quarries. The camp's population had increased to 1,500 following arrivals from Dachau, Sachsenhausen, and Buchenwald. In January 1939, the first commandant, Jakob Weiseborn, unexpectedly died. He was replaced by a former SS officer at Dachau, Karl Künstler, who presided over an era in which the camp became an economically productive center for granite quarrying, and increasingly deadly for its prisoners. With the first barracks complete, in 1939 work began on an internal jail, guard towers, a washing facility, and a sewer system. In April 1939, the economic productivity of the camp led to Pohl ordering the camp to be expanded to fit 3,000 prisoners. To build additional barracks, terraces had to be cut into the hillsides, an arduous task that led to many injuries. Fifty five prisoners died before the outbreak of World War II in September 1939. During mid 1939, Nazi authorities planned to invade Poland. It was decided to stage false flag attacks in order to justify a German declaration of war. Several prisoners from Flossenbürg and other concentration camps were secretly transferred to a Gestapo prison in Breslau, poisoned, and dressed in Polish uniforms. On 31 August 1939, the bodies were dumped at a border post in Hochlinden where they were shot and hacked; photographs were taken as "proof" of a Polish attack on Germany.
Кеңейту
1939 жылдың қыркүйегінде СС, Флосенбургке Дахаудан 1000 саяси тұтқынды көшірді, мақсаты – Waffen SS-тің бірінші полкін даярлау үшін соңғы лагерьті тазалау болды. Бұл тұтқындар Флосенбургтегі алғашқы саяси тұтқындар еді және 1940 жылдың наурыз айында Дахауға қайтарылды. Алғашқы шетелдік тұтқындарды Гестапо 1940 жылдың сәуір айында лагерьге жеткізді, олардың арасында чех студенттері мен поляк қарсылық қозғалысының мүшелері болды. Жаңа шетелдік тұтқындардың көп бөлігі нацистік режимге қарсы шыққандары үшін түрмеге жабылды, олардың кейбіреуі еврейлер еді. Еврей саяси тұтқындардың көпшілігі келгеннен кейін жақын арада өлімге кесілді немесе нашар күтімге байланысты қайтыс болды. Соңғы он екі аман қалған еврей 1942 жылдың 19 қазанында Гиммлердің Рейхті еврейлерден тазартатын бұйрығына сәйкес Аушвицке депортацияланды. 1941 жылы поляк тұтқындарының саны күрт өсті; 23 қаңтарда Аушвицтен 600 адам келді. 1941 жылдың қазан айының ортасында Флосенбургке 1700-2000 совет соғыс тұтқыны келді, бұл совет тұтқындарын СС лагерь жүйесіне жапсарып көшірудің бір бөлігі болды. Бұрынғы қатыгездікке ұшырағандықтан, олар жұмыс істеуге жарамды деп танылғанға дейін бірнеше ай бойы емделді. Олар арнайы, оқшауланған аймақта орналастырылды. 1943 жылдың ақпан айына дейін Флосенбургте 4004 тұтқын болды, оның ішінде совет соғыс тұтқындары жоқ еді. 1943 жылдың сәуірінен бастап лагерь коменданты Макс Кёгель болды, американдық тарихшы Тодд Хьюбнер оны "қатал, әміршіл адам" деп сипаттады, ол лагерьдің қарқынды өсуі кезінде оны басқара алмады. Сол жылы оккупацияланған елдерден келген саяси тұтқындардың үнемі келуіне байланысты немістер азшылыққа айналды. 1944 жылы Флосенбургтің халқы 4869-дан 40 437-ге дейін сегіз есеге өсті, себебі негізінен неміс емес тұтқындардың көп саны келді. Бұл нацистік концлагерь жүйесінің жалпы кеңеюінің бір бөлігі болды. 1943 жылдың соңына қарай күзетшілердің саны 450-ге жетті, оның ішінде 140 украиндық көмекшілер болды. Басқа концлагерьлердегідей, күзетшілер бастапқыда Германия мен Австриядан келген СС офицерлерінен құралды, олардың қатарын 1942 жылдан кейін Volksdeutsche-тер толықтырды. 1944 жылы күзетшілердің саны алты есеге өсіп, лагерь эвакуацияланған кезде 4500-ге жетті. Адам күшінің жетіспеуіне байланысты, жарамды жас күзетшілер майданға шақырылды және көптеген қарт адамдар, Вермахт мүшелері және бес жүз СС әйелдері Флосенбургтегі күзет күштеріне қабылданды.
In September 1939, the SS transferred 1,000 political prisoners to Flossenbürg from Dachau in order to clear the latter camp to train the first regiment of the Waffen SS. These prisoners, who were the first political prisoners at Flossenbürg, were moved back to Dachau in March 1940. The first foreign prisoners were transferred to the camp by the Gestapo in April, including Czech student protestors and Polish resistance members. The vast majority of the new foreign prisoners were incarcerated due to their opposition to the Nazi regime; a few of them were Jews. Most of the Jewish political prisoners were executed or died shortly after arriving from mistreatment. The last twelve surviving Jews were deported to Auschwitz on 19 October 1942, pursuant to Himmler's order to make the Reich Judenrein. The number of Polish prisoners increased sharply in 1941; on 23 January, 600 arrived from Auschwitz. In mid October 1941, 1,700 to 2,000 Soviet prisoners of war arrived at Flossenbürg as part of a massive transfer of Soviet prisoners to the SS camp system. In poor condition due to their previous mistreatment, they spent several months recovering before they were deemed fit to work. They were accommodated in a special, cordoned off area. By February 1943, Flossenbürg had 4,004 prisoners, not including the Soviet prisoners of war. From April 1943, the commandant was Max Koegel, described by American historian Todd Huebner as "a vicious martinet" who lacked the ability to manage the camp during its rapid expansion. Continuing influxes of political prisoners from occupied countries caused Germans to become a minority that same year. During 1944, Flossenbürg's population expanded almost eightfold, from 4,869 to 40,437, due to a high influx of mainly non German prisoners. This was part of an expansion that applied over the entire Nazi concentration camp system. By the end of 1943, the number of guards had increased to about 450, including 140 Ukrainian auxiliaries. As with other concentration camps, guards initially consisted of SS men from Germany and Austria, whose ranks were augmented with Volksdeutsche recruits after 1942. The number of guards increased sixfold during 1944 and reached 4,500 by the time the camp was evacuated. Due to manpower shortages, fit young guards were called up for front line service and many older men, members of the Wehrmacht and five hundred SS women were recruited into the guard force at Flossenbürg.
Қосалқы лагерьлер
Лагерьдің кеңейтілуі қосалқы лагерьлердің құрылуына әкелді, алғашқысы 1942 жылдың ақпан айында Штулльнде кен компаниясына мәжбүрлі еңбек күші беру үшін құрылды. Олардың көп бөлігі Судет аймағында немесе Богемия және Моравия протекторатының шекарасынан тыс жерлерде орналасқан. Бастапқыда қосалқы лагерьлер қару-жарақ өндірісімен айналыспады, бірақ 1944 жылдың екінші жартысында бос тұтқындардың көптеп келуі және неміс авиациясын өндіруді арттыруға ұмтылған Ягерштабтың (Jägerstab) әрекеттері салдарынан жағдай өзгерді. Ягерштабтың (Jägerstab) авиация өндірісін таратуы 1944 жылы қосалқы лагерь жүйесінің кеңеюіне себеп болды және екі ірі қосалқы лагерь – Херсбрук және Лейтмерицтің құрылуына әкелді. 1944 жылдың екінші жартысында алдыңғы алты айда үш лагерь салынысқанмен, 45 жаңа лагерь құрылды. Бұл жаңа лагерьлердің штаттарын көбінесе Люфтваффе әскерлері, Рейхтен тыс этникалық немістер Volksdeutsche SS мүшелері және әйел тұтқындары бар қосалқы лагерьлер үшін SS әйелдері толтырды. 1945 жылдың сәуір айына қарай тұтқындардың 80 пайызы қосалқы лагерьлерде орналасқан болатын.
The expansion of the camp led to the establishment of subcamps, the first of which was established at Stulln in February 1942 to provide forced labor to a mining company. Many of them were located in the Sudetenland or across the border in the Protectorate of Bohemia and Moravia. Initially, the subcamps were not involved in armaments production, which changed in the second half of 1944 due to a large influx of available prisoners and the activities of the Jägerstab, which sought to increase German aircraft production. The Jägerstabs dispersal of aircraft production spurred the expansion of the subcamp system in 1944 and resulted in the establishment of the two largest of the subcamps, at Hersbruck and Leitmeritz. In the second half of 1944, 45 new camps were created, compared to three camps in the previous six months. The staffing of these new camps was increasingly filled by Luftwaffe soldiers, Volksdeutsche SS men (ethnic Germans from outside the Reich), and SS women, for the subcamps containing female prisoners. By April 1945, 80% of the prisoners were at the subcamps.
Кен қазбалары
1938 жылдың соңына қарай үш карьер жұмыс істеді, ал төртіншісі 1941 жылдың сәуірінде ашылды. Барлық төрт карьер негізгі лагерьдің жанында орналасқан, ал жоспарланған жалпы өнімді жыл сайын өндіруге болады еді. Тас орташа сапалы көк-сұр және сары-сұр граниттен жасалған, оның 90% архитектуралық мақсаттарға жарамды. 1940 жылы өндіріс біртіндеп артты, бірақ 1941 жылы тұрақты деңгейде қалды. Бастапқыда барлық жұмыс қолмен атқарылды; тұтқындар азаматтық жұмысшылармен бірге ең ауыр және қауіпті жұмыстарды орындады. Апаттар көптеген өлім-жұлымға әкелді. 1940 және 1941 жылдары тиімділікті арттыру мақсатында машиналар енгізілді. 1939 жылдың ортасында карьерлер лагерьдегі еңбек күшінің басты бағыты болды, ал келесі жылы олар жалпы еңбек күшінің жартысын жұмсады, оның құны 367 000 рейхсмаркаға бағаланды. 1940 жылдың қарашасынан бастап, кейбір тұтқындар арнайы шеберханада тас қалаушылар ретінде оқытылды; олардың саны 1942 жылдың желтоқсанына қарай 1200-ге жетті. Тұтқындарға он апталық курста азаматтық сарапшылар практикалық және теориялық тақырыптар бойынша нұсқау берді, бірақ каполар мұқият бақылады. Ілгерілемегендер карьерлерге жіберілді, ал өнімділігі жақсарғандар темекі мен қосымша тамақ алды. Олар кескен тас лагерьдің, автобандардың және әртүрлі SS әскери жобаларының құрылысына пайдаланылды, бірақ кейін ол монументалды Германия стадионы жобасына және Нюрнбергтегі нацистік партия митингілеріне арналды. Экономикалық өнеркәсіптер дамыған бес соғысқа дейінгі концентрациялық лагерьдің ішінде Флюссенбург DEST үшін табыс табуда ең маңызды және тұрақтысы болды. Мысалы, 1939 жылы ол тас өндірісінен, сол жылы өндірілген жалпы өнімнің үштен екі бөлігінен астам өнім алды. Флюссенбург гранитін ең көп сатып алған Альберт Шпеердің Берлинді қайта құру кеңсесі болды. Бұл жобадағы ең ірі және маңызды тапсырыстар 1940 жылы басталған Вильгельм Крейстің әскерлер залы (Soldatenhalle) жобасына қатысты. Жол құрылысында қолданылатын тас мөлшері артты: 1939 жылы 15%, ал келесі жылы 60%-ға дейін. Бірінші карьер 1943 жылдың мамыр айында жабылды, оның жұмысшылары қару-жарақ өндірісіне қайта бағытталды, бірақ тұтқындардың жартысы әлі де карьерлерде жұмыс істеді. Азаматтық өндіріс экономиканы толық соғысқа бағыттау үшін қысқартылғанымен, DEST көптеген карьерлерін 1944 жылға дейін ашық ұстауға рұқсат алды. Флюссенбургте компания лагерьдегі экономикалық кәсіпорындарды қатаң бақылауда ұстады, бұл аспект SS Басты экономикалық және әкімшілік басқармасының (SS WHVA) бақылауында болуы керек болса да. 1944 жылдың басында карьерлерде әлі де 1000 тұтқын жұмыс істеді.
Three quarries were operational by the end of 1938, and a fourth opened in April 1941. All four quarries were located near the main camp, and the total planned output was annually. The stone was average quality blue gray and yellow gray granite, 90% of which was suitable for architectural purposes. Production gradually increased during 1940, but remained constant in 1941. Initially all work was done by manual labor; prisoners worked alongside civilian laborers and performed the most arduous and dangerous tasks. Accidents led to many deaths. Beginning in 1940 and 1941, machines were introduced to increase efficiency. In mid 1939, the quarries became the main use of labor in the camp and the following year they consumed half of the total labor, which was valued at 367,000 Reichsmarks. From November 1940, some prisoners were trained as stonemasons in a specialized workshop; their numbers reached 1,200 by December 1942. The prisoners were instructed by civilian experts in a ten week course covering both practical and theoretical topics but watched carefully by kapos. Those who failed to advance were sent to work in the quarries, while those whose productivity improved were given cigarettes and extra food. The stone that they cut was used for construction of the camp, the Autobahn, and various SS military projects, but later on it was destined for the monumental German Stadium project and the Nazi party rally grounds in Nuremberg. Of the five prewar concentration camps where economic industries were prominent, Flossenbürg was the one that was most significant and consistent in producing income for DEST. For example, it produced of stone in 1939, almost three quarters of the total production that year. The largest buyer of Flossenbürg granite was Albert Speer's office for the reconstruction of Berlin. Within this project the largest and most significant orders were for Wilhelm Kreis' Soldiers' Hall (Soldatenhalle) project, beginning in 1940. Increasing amounts of stone were used for road building; 15% in 1939 but 60% the next year. The first quarry shut down in May 1943 and its workers were reassigned to arms production, but half of the prisoner labor was still going to the quarries. Although civilian production was being scaled back in order to reorient the economy to total war, DEST managed to secure permission to keep many of its quarries open into 1944. At Flossenbürg, the company maintained strong control over the economic enterprises of the camp, despite the fact that this aspect was supposed to be under the control of the SS Main Economic and Administrative Office (SS WHVA). In early 1944, 1,000 prisoners were still employed in the quarries.
Әуе кемелерi мен қару-жарақ
1942 жылы СС-тің басымдығы соғыс өндірісіне ауысты, нәтижесінде қару-жарақ өндірушілермен олардың өнімдерін DEST-ке лицензиялау туралы келіссөздер жүргізілді. Мессершмитт АГ – концлагерь тұтқындарының құл еңбегін пайдалануға ең қызығушылық танытқан маңызды қару-жарақ компанияларының бірі. 1942 жылдың соңында Регенсбургтегі Rüstungskommando [de] арқылы DEST-пен келіссөздер басталды. Келісім шарттарына сәйкес, Мессершмитт білікті техниктер, шикізат және құрал-жабдықтармен қамтамасыз етеді, сондай-ақ білікті жұмысшыға күніне 3 рейхсмарка, ал білікті емес тұтқынға 1,5 рейхсмарка төлейді. Осылайша, Мессершмитт еңбекақыны төмендету арқылы пайдасын арттыра алды, ал DEST – еңбек ресурстарын агенттік ретінде ұсыну арқылы әкімшілік шығындарын азайта алды. 1943 жылдың қаңтар айының ортасында DEST ұсынысты қабылдады, ал өндіріс ақпан айының басында басталды. Yad Vashem тарихшысы Дэниел Узиелдің сөзіне қарағанда, Флюсенбургтің қару-жарақ өндірісіне ауысуы ерекше маңызды болды, себебі ол DEST-тің ең табысты кәсіпорны болған. Мессершмиттке жұмыс істейтін тұтқындардың саны 1943 жылдың 17 тамызында Мессершмитттің Регенсбург зауыты бомбаланғаннан кейін күрт өсті. Сол айда 800 тұтқын Мессершмиттке жұмыс істеді, ал бір жылдан кейін 5700 тұтқын қару-жарақ өндірісіне қатысты. Мессершмитттің субподрядшысы – de компаниясы, өндірісін қолдау үшін Флюсенбургте қосалқы лагерьлер құрды: 1943 жылдың желтоқсанында Bf 109 үшін құйрық жапсырмаларын өндіру үшін Йохангеоргенштадт қаласындағы қосалқы лагерь, ал 1944 жылдың қаңтарында Мюльсен Сент-Михельнде әуе кемесінің қанаттарын өндіретін тағы бір қосалқы лагерь. Қатысуға тыйым салған қатаң ережелерге қарамастан, неміс азаматтық қызметкерлері тұтқындармен байланысқа түсті және кейбіреулері қосымша тамақ немесе басқа да көмек көрсету арқылы көмектесті. 1944 жылдың ақпанында Мессершмитттің Регенсбург зауыты "Үлкен апта" кезінде қайтадан бомбаланғанда Флюсенбург лагерь жүйесі Bf 109 бөлшектерінің маңызды жеткізушісіне айналды. Регенсбург зауытында жұмыс істеген 700 совет тұтқыны Bf 109 өндірісін жалғастыру үшін Флюсенбургке ауыстырылды. Флюсенбургте өндірістің артуы шабуылдан кейін өндірісті қалпына келтіру үшін маңызды болды. Авиациялық компания Arado ақырында Фрайберг және басқа да жерлердегі қосалқы лагерьлерде Arado Ar 234 реактивті бомбалаушы жобасы үшін құл еңбегін пайдаланушылардың біріне айналды. Басқа тұтқындар синтетикалық мұнай өндіруге немесе теміржолдарды жөндеуге мәжбүр болды. Соғыс аяқталғанға дейін Флюсенбург және оның қосалқы лагерьлеріндегі шамамен 18000 тұтқын авиациямен байланысты жобаларда жұмыс істеді.
During 1942, the focus of the SS shifted towards war production, leading to negotiations with arms manufacturers to license their products to DEST. Messerschmitt AG was one of the most important armaments companies that demonstrated interest in acquiring the slave labor of concentration camp prisoners, opening negotiations with DEST via Rüstungskommando [de] Regensburg by the end of 1942 to produce parts for the Messerschmitt Bf 109 aircraft at Flossenbürg. Under the terms of the deal, Messerschmitt would provide skilled technicians, raw materials, and tools, paying DEST 3 Reichsmarks per day for a skilled laborer and 1.5 Reichsmarks per day for an unskilled prisoner. Thus, Messerschmitt could increase its profit margin by reducing labor costs, while DEST could reduce its administrative costs by acting as a manpower agency. In mid January 1943, DEST accepted the offer; production started in early February. According to Yad Vashem historian Daniel Uziel, the conversion of Flossenbürg to armaments production was especially significant because it had been the most profitable DEST enterprise. The number of prisoners working for Messerschmitt increased greatly after the bombing of Messerschmitt's Regensburg plant on 17 August 1943. That month, 800 prisoners worked for Messerschmitt; a year later, 5,700 prisoners were employed in armaments production. de, a subcontractor of Messerschmitt, established Flossenbürg subcamps to support its production: a subcamp at Johanngeorgenstadt, established in December 1943, to produce tailplanes for the Bf 109, and another subcamp at Mülsen St. Micheln which produced aircraft wings, in January 1944. Despite strict regulations forbidding contact, the German civilian workers came into contact with prisoners and some helped by providing extra food or other assistance. The Flossenbürg camp system had become a key supplier of Bf 109 parts by February 1944, when Messerschmitt's Regensburg plant was bombed again during "Big Week". Seven hundred Soviet prisoners who had been working at the Regensburg factory were transferred to Flossenbürg to continue working on Bf 109 production. Increased production at Flossenbürg was essential to restoring production in the aftermath of the attack. Aircraft manufacturer Arado eventually became one of the primary users of slave labor at the subcamps for the Arado Ar 234 jet bomber project, at Freiberg among other locations. Other prisoners in the subcamps were forced to work on synthetic oil production or repairing railways. Before the end of the war, about 18,000 prisoners at Flossenbürg and its subcamps were working on aviation related projects.
Шарттар
Флоссенбургтегі өлім-жітімнің 10 пайызы 1943 жылға дейін болған. Карьерлер Флоссенбургте өлім-жітім көрсеткішінің, физикалық еңбек аз қажет болатын өнеркәсіптердегі, мысалы, кірпіш зауыттарындағы лагерьлерге қарағанда жоғары болуына себеп болды; 1943 жылы қару-жарақ өндірісіне көшу өлім-жітімнің төмендеуіне әкелді. Тұтқындар биіктіктен таза судың жетіспеушілігіне және әдеттегіден суық әрі ылғалды ауа-райына тап болды; олардың киімдері осы жағдайларға лайық болмады. Тар аңғарда орналасқан негізгі лагерьде кеңеюге мүмкіндік аз болды. Бастапқыда 1500 тұтқынға есептелген лагерь, 1945 жылдың сәуір айында эвакуацияланғанға дейін 10 000 – 11 000-ға дейін жетті. Өнімділікті арттыру мақсатында тұтқындар кезекемен ұйықтауға және жұмыс істеуге мәжбүр болды. Бұл казармалардағы тығыздық мәселесін де шешуге көмектесті. Флоссенбургтегі тұтқын шенеуніктер қатыгездік пен жемқорлыққа бой берді, себебі осы лауазымдарды қылмыстық тұтқындар басып алған, бірақ жалпы тұтқындардың шамамен 5 пайызы ғана қылмысты деп танылған. Лагерьдегі соңғы ақсақал Антон Уль, босатылғаннан кейін тұтқындар тарапынан өлтірілді. Қылмыстық шенеуніктердің көптегені жас ер адамдарды сексуалдық зорлыққа ұшыратты, нәтижесінде комендант жасөспірімдерді бөлек казармаларда оқшаулауға мәжбүр болды. СС басшылығы да жемқорлық пен қатыгездікпен белгілі болды. Тұтқындар түрлі жазалау түрлеріне ұшырады, соның ішінде сапалап соққы беру, суық суға малып тастау немесе қашуға тырысқанда күзетшілер тарапынан атылу. Тұтқындар созылмалы аштықтан зардап шекті, ал аурулар кеңінен тарады. Жағдай тұтқынның мәртебесіне және нәсіліне байланысты өзгерді. Польшалық және кеңестік тұтқындар тұтқындық иерархиясының ең төменгі сатысында болды, олар ең ауыр физикалық жұмыстарға жіберілді және басқа тұтқындарға қарағанда аз тамақ алды. 1940 жылдың қаңтар айында дизентерия эпидемиясы лагерьтегі жұмысты тоқтатты, ал 1944 жылдың қыркүйегі мен 1945 жылдың қаңтарындағы тиф эпидемиясы көптеген өмірді қиды. Флоссенбург пен оның қосалқы лагерьлерінен өткен тұтқындардың саны 89 964 немесе 100 000-нан астам деп есептеледі. Флоссенбургте немесе оны эвакуациялау кезінде шамамен 30 000 тұтқын қайтыс болды, өлімнің басты себептері – азықтандырудың нашарлауы және аурулар. Негізгі лагерьде 13 000 – 15 000 тұтқын, ал қосалқы лагерьлерде 10 000-нан астам адам қаза тапты. Өлім-жітімнің үштен екі бөлігі босатылуға дейін соңғы тоғыз айда болды.
Ten percent of the deaths at Flossenbürg occurred before 1943. The quarries caused the death rate to be higher at Flossenbürg than at camps with less physically demanding industries, such as brickworks; the switch to armaments production in 1943 led to a decrease in the death rate. Prisoners also suffered from a shortage of fresh water, due to the elevation, and unusually cold and wet weather; their clothing was not adequate for these conditions. The main camp, situated in a narrow valley, had little room for expansion. Originally constructed for only 1,500 prisoners, the population of the main camp increased to between 10,000 and 11,000 before it was evacuated in April 1945. In order to increase productivity, the prisoners were forced to sleep and work in shifts. This also helped alleviate the chronic overcrowding in the barracks. The prisoner functionaries at Flossenbürg were unusually brutal and corrupt because the positions had been taken by criminal prisoners even though overall only about 5% of prisoners had been classified as criminal. The final camp elder, Anton Uhl, was beaten to death by prisoners after liberation. Many of the criminal functionaries sexually abused young male prisoners, causing the commandant to isolate teenage boys in separate barracks. The SS hierarchy was also known for corruption and brutality. Prisoners were mistreated in various ways, from being beaten or doused with cold water to being shot by guards during alleged escape attempts. The prisoners were chronically undernourished and disease was rampant. Conditions differed based on a prisoner's status and race. Polish and Soviet prisoners occupied the lowest rungs on the prisoner hierarchy, being put on the most physically demanding work details and allocated less food than other prisoners. There was an epidemic of dysentery in January 1940 that shut down work at the camp, and typhus epidemics in September 1944 and January 1945 claimed many lives. The total number of prisoners who passed through Flossenbürg and its subcamps has been estimated at 89,964 or over 100,000. About 30,000 of the prisoners died at Flossenbürg or during its evacuation, the main causes of death were malnutrition and disease. Between 13,000 and 15,000 prisoners died at the main camp and more than 10,000 at the satellite camps. An estimated three quarters of the deaths occurred in the nine months before liberation.
Өлім жазалары
Қиын жағдайлардың салдарынан өлім-жітімнің артуына байланысты СС лагерь аумағында крематорий салуға бұйрық берді, ол 1940 жылдың мамырында аяқталды. Флоссенбюргте 1941 жылдың 6 ақпанында ату арқылы өлім жазасы басталды; алғашқы құрбандар поляк саяси тұтқындары болды. Құрбандар кешкі тізімнен кейін бөлініп, оларға жазалары оқылды. Лагерь түрмесінде бір түн өткізгеннен кейін, олар крематорийге жақын ату алаңында атылды. 8 қыркүйекте 80 поляк тұтқынын жаппай атқаннан кейін, жергілікті тұрғындардың шағымдарына байланысты – жақын жердегі өзендерде қан мен дене мүшелерінің табылуына байланысты – өлім жазалау әдісі улануға ауыстырылды. Басты құрбандар поляк саяси тұтқындары және совет әскери тұтқындары болды. Aktion T4 жаппай қырғынына қатысқан дәрігерлер, ауру тұтқындарды эвтаназия орталықтарына жіберу үшін бірнеше концлагерьді аралады; олар 1942 жылдың наурыз айында Флоссенбюргке келді. Мәжбүрлі еңбекпен әлсіреген мыңдаған тұтқындар Майданек және Аушвиц сияқты өлім лагерлеріне жіберілді. 1943 жылдың 5 желтоқсанында Флоссенбюргтен Аушвицке келген көлікте 948 тұтқындардың 250-ден астамы қайтыс болды. 18 ақпанға дейін бар болғаны 393 адам тірі қалды. Жұмыс істей алмайтын әйелдер көбінесе Равенсбрюк концлагеріне депортацияланды. Лагерьдің соңғы айларында өлім жазасының саны артты. СС қашып кетуге тырысатын немесе қарсылық ұйымдастыруға күдік келтірілген тұтқындарды жойды; құрбандардың көпшілігі орыстар болды. Олардың кейбіреулері бұрын тергеу үшін тірі қалдырылған жоғары лауазымды тұтқындар еді. Лагерьтің соңғы күндері СС одақтастардың он үш құпия агентін және жеті көрнекті неміс анти-нацисін, соның ішінде бұрынғы Abwehr басшысы Вильгельм Канарис пен Исповедальная шіркеудің теологы Дитрих Бонхофферді атты. Барлығы Флоссенбюргте СС кем дегенде 2500 адамды атты.
Due to increased mortality from the harsh conditions, the SS ordered the construction of an on site crematorium, which was completed in May 1940. Executions by shooting began at Flossenbürg on 6 February 1941; the first victims were Polish political prisoners. Victims were separated after the evening roll call and read their sentences. After a night in the camp jail, they were shot at the firing range adjacent to the crematorium. After a mass execution of 80 Polish prisoners on 8 September, the execution method was changed to lethal injection due to complaints from local residents of blood and body parts washing up in nearby streams. The primary victims were Polish political prisoners and Soviet prisoners of war. Doctors who had participated in the Aktion T4 mass killings toured several concentration camps to select ill inmates to be transported to euthanasia centers; they visited Flossenbürg in March 1942. Thousands of prisoners who were worn out by forced labor were sent to death camps such as Majdanek and Auschwitz. One transport from Flossenbürg to Auschwitz arrived on 5 December 1943 with more than 250 of the 948 prisoners dead. By 18 February, only 393 survived. Women unable to work were often deported to Ravensbrück concentration camp. The rate of executions increased during the final months of the camp. The SS liquidated prisoners who they suspected might try to escape or organize resistance; most of the victims were Russians. Some of them were high profile prisoners who had been kept alive previously for interrogation. During the last days of the camp's existence, the SS executed thirteen Allied secret agents and seven prominent German anti Nazis, including former Abwehr head Wilhelm Canaris and the Confessing Church theologian Dietrich Bonhoeffer. In all, the SS had executed at least 2,500 people at Flossenbürg.
Соңғы айлар
1944 жылдың соңы мен 1945 жылдың басында Флоссенбургке он жеті пойызбен 12 000 тұтқын келді, бұл лагерьтің шатаққа түсуіне себеп болды. Осы тұтқындардың алғашқылары 1944 жылдың жазында Краков-Плашов концлагерінен эвакуацияланды. 1945 жылдың басында Аушвиц концлагерін эвакуациялау кезінде 2000 тұтқын Флоссенбургке жіберілді. Гросс-Розеннен эвакуациядан кейін 9500 тұтқын келді; бір пойызбен 3000-ның тек 1000-ы тірі жетті. Тұтқындардың көптеп келуі жағдайды нашарлатып, өлім-жітім көрсеткіші күрт өсті: қаңтардың ортасынан 13 сәуірге дейін 3370 тұтқын қайтыс болды. Барлық науқастарға медбилікте орын жетпегендіктен, лагерь коменданты Макс Кёгель сәуір айында жүздеген науқас тұтқындарды Берген-Белсенге жіберуге бұйрық берді. Тәртіпсіздікті бақылау үшін ол этникалық неміс тұтқындарынан, көбінесе қылмыскерлерден тұратын лагерь полициясын құрды. Бұл тұтқындар неміс емес тұтқындарға қатыгездікпен қарады. Лагерьтің соңғы айларында көптеген тұтқындар жұмыссыз қалды, себебі жұмыстарына қажетті шикізат жеткізілмеді. Протекторат шекарасына жақын орналасқандықтан, Флоссенбург одақтастар лагерьге жақындағанда, сәуірдің ортасында Бухенвальд концлагерінен эвакуациялық пойыздың бағыты болды. 16-20 сәуір аралығында Бухенвальдтан Флоссенбургке кем дегенде 6000 тұтқын келді; көптеген еврейлер Терезинштадт геттосына жіберілді, ал еврей емес тұтқындар Флоссенбургте қалды. 14 сәуірде Флоссенбург пен оның бөлімшелеріндегі тұрғындардың саны 45 800 адамды құрады, оның ішінде 16 000 әйел болды. Басты лагерьдегі тұрғындардың саны 10 000-нан 11 000-ға дейін жетті.
A total of 12,000 prisoners in seventeen transports arrived at Flossenbürg in late 1944 and early 1945, causing the camp to fall into a state of disarray. The first of these prisoners had been evacuated from Kraków Płaszów concentration camp in summer 1944. In early 1945, 2,000 prisoners were sent to Flossenbürg during the evacuation of Auschwitz concentration camp. 9,500 prisoners arrived after the evacuation of Gross Rosen; of 3,000 on one transport, only 1,000 arrived alive. The influx of prisoners caused conditions to worsen and the death rate to increase dramatically: 3,370 prisoners died between mid January and 13 April. As there was not enough space in the infirmary for all of the sick prisoners, commandant Max Koegel ordered hundreds of sick prisoners sent to Bergen Belsen in April. In order to cope with the disorder, he founded a camp police force composed of ethnic German prisoners, mostly criminals. These prisoners mistreated non German prisoners. During the last months of the camp's existence, many of the prisoners were idle because no raw materials for their work had arrived. Because of its location near the border of the Protectorate, Flossenbürg was the destination for evacuation transports from Buchenwald concentration camp when the Allies neared the camp in mid April. At least 6,000 prisoners from Buchenwald arrived at Flossenbürg between 16 and 20 April; many of the Jews were sent on to the Theresienstadt Ghetto while non Jewish prisoners remained at Flossenbürg. On 14 April, the population of Flossenbürg and its subcamps was 45,800, including 16,000 women. The main camp's population peaked at between 10,000 and 11,000.
Өлім шерулері
1945 жылғы 14 сәуірде СС басшысы Генрих Гиммлер барлық лагерьлерді эвакуациялауға бұйрық берді: "Бірде-бір тұтқын жау қолына тірідей түсуі тиіс емес". Бұйрық алғаннан кейін, Кёгель СС-ке мүше бірнеше отбасын жіберіп, лагерьді эвакуациялауға дайындалды. 16 сәуір күні таңғы сағат 5-те Флоссенбургтегі 1700 еврей тұтқыны қалғандарынан бөлініп, жиналуға бұйырылды. Әр 100 тұтқыннан тұратын колоннаны сегіз СС әскері күзетті. 6 шақырым қашықтықтағы теміржол станциясына жеткенде, олар 60-75 адамнан жабық және ашық вагондарға тиеліп алынды. Пойыз жолға шыққаннан кейін көп ұзамай АҚШ әуе күштерінің ұшақтары оны атқылады, нәтижесінде күзетшілер уақытша қашуға мәжбүр болды. Көптеген тұтқындар жарақат алып немесе қаза тапты; қалғандары СС күзетшілері қалдырып кеткен азық-түлікті іздеді. Әуе шабуылынан кейін күзетшілер оралып, жараланған тұтқындарды атып өлтірді. Бірнеше ондаған адам қаза тапты, ал келесі екі күнде тұтқындарға тамақ немесе су берілмегендіктен, қаза болғандардың саны артты. Пойыз Нойнбург форм Вальд, Вайден-ин-дер-Оберпфальц, Пфреймд, Наббург және Шварценфельд қалалары арқылы жүрді. 19 немесе 20 сәуірде тағы бір әуе шабуылы локомотивті бұзып, 750-ге жуық еврей тұтқыны қамауға алынды. СС әскері жаяу жүруге шамасы келмейтін тұтқындарды өлтірді. Азаттыққа шыққаннан кейін жақын маңдағы даладан 140 дене табылды; құрбандардың кейбіреулері әуе шабуылынан, ал қалғандары өлтірілген. Бір тұтқын "СС әскері ату кезінде әзілдесіп, күлді, тұтқындарды 15-20 адамнан топтап алып, жерге жатқызып, мойнынан атып тастады" деп куәлік берді. Аман қалғандар 100 адамнан тұратын колонналарға бөлініп, қатты жаңбыр мен лайда жүрді. Көптеген тұтқындар қызудан ауырған, бірақ қадам басуға шамасы келмейтін әркім сол жерде-ақ атып өлтірілді. Нейкирхен Балбиниде өлім шеруі еврей емес тұтқындардың үлкен шеруімен қосылды. Еврейлердің тағы бір тобы Терезеинштадтқа қарай жол тартты және мамыр айының басында жетті. Еврей емес тұтқындарды эвакуациялау 17 сәуірде басталды, 2000 тұтқын жаяу жолға шығып, 23 сәуірде Дахауға жетті. Бұл топқа Флоссенбургте ұзақ уақыт қамауда болғандар, Ордруф концлагерінен келгендер және Бухенвальдтағы өлім шеруінен аман қалғандар кірді. Гиммлер мен одақтастар арасындағы келіссөздерге қатысқан СС шенеунігі Курт Бехер 17 сәуірде Флоссенбургке барып, Кёгельді лагерьді эвакуацияламауға көндіруге тырысты. Келесі күні Гиммлерден келген телеграммада ешбір тұтқынның жау қолына түсуіне жол бермеу бұйрығы қайталанды. 19 сәуірде Флоссенбургте және оның қосалқы лагерьлерінде қалған 25 000-30 000-ға жуық тұтқынға Дахауға эвакуациялауға бұйрық берілді. Шамамен 16 000 тұтқын жолға шықты, ал мақсатына тек бірнеше мың ғана жетті. Тұтқындар теміржолмен Обервихтахқа жеткізіліп, екі топқа бөлінді. Олардың бірі Кюльц, Дитерскирхен және Шварцхофен қалалары арқылы жаяу және жүк көліктерімен жүріп, Нойнбургтегі еврей тұтқындарының алғашқы шеруімен қосылды. Көптеген тұтқындар 20-22 сәуірде СС күзетшілері қашып кеткеннен кейін қалада қалды. 23 сәуірде АҚШ әскері бұл аймаққа жетіп, 2500 аман қалған тұтқынды тапты. Басқалары Шамға қарай жолда азат етілді. Флоссенбургтің көптеген қосалқы лагерьлерінде СС ауру еврей тұтқындарын эвакуациялау алдында өлтірді. Осы қырғындарды есепке алғанда, өлім шеруі Флоссенбург пен оның қосалқы лагерьлеріндегі 7000-ге жуық тұтқынның өмірін қиды. АҚШ армиясының 90-шы жаяу әскер дивизиясы 23 сәуірде негізгі лагерьді азат етті және лагерь ауруханасында 1527 науқас және әлсіз тұтқынды тапты; алдыңғы үш күнде 100-ден астам тұтқын қайтыс болды. Америкалық дәрігерлердің күш-жігеріне қарамастан, азаттықтан кейін бірден 1208 тұтқын ғана аман қалды. Бастапқыда американдық билік лагерьдегі крематорийде денелерді өртеп жіберуді бұйырды, бірақ аман қалғандардың наразылығынан кейін 3 мамырда 21 бұрынғы тұтқынның жерлеу рәсімі өтті. Флоссенбургтің шығыс қосалқы лагерьлерінің кейбіреулерін, шекара сызығының шығысында орналасқан, Қызыл Армия азат етті.
On 14 April 1945, SS leader Heinrich Himmler ordered all of the camps to be evacuated: "Not a single prisoner must fall alive into enemy hands". As soon as he received the order, Koegel sent some families of SS men away and prepared to evacuate the camp. At 5 am on 16 April, the 1,700 Jewish prisoners at Flossenbürg main camp were separated from the rest and ordered to assemble. Eight SS men guarded each column of 100 prisoners. When they reached the railway station, 4 mile (6 km) distant, they were loaded into closed and open freight cars, 60 to 75 each. The train was strafed by United States aircraft soon after setting out, causing the guards to flee temporarily. Many prisoners were injured or killed; others rummaged for food that the SS guards had left behind. After the raid, the guards returned and shot injured prisoners. The total number of deaths was several dozen, increasing in the next two days as the prisoners were not provided with food or water. The route proceeded by rail through Neunburg vorm Wald, Weiden in der Oberpfalz, Pfreimd, Nabburg, and Schwarzenfeld, where, on 19 or 20 April, about 750 of the Jewish prisoners were stranded after another aerial attack disabled the locomotive. The SS murdered any prisoners who were unable to continue the march on foot. After the liberation, 140 corpses were found in a nearby field; some of the victims had been killed in the air raid, while others had been murdered. One prisoner testified that "The SS men joked and laughed during the shooting the prisoners were led in groups of 15–20, they had to lie on the ground and were shot in the nape". The survivors were divided into columns 100 strong and marched through heavy rain and mud. Many were ill with fever, but anyone unable to keep up was shot on the spot. At Neukirchen Balbini, the death march joined up with the larger one of non Jewish prisoners. Another group of Jewish evacuees continued towards Theresienstadt, arriving in early May. Evacuation of non Jewish prisoners began on 17 April, when 2,000 prisoners left on foot, arriving at Dachau on 23 April. This group consisted of longtime Flossenbürg prisoners, a group from Ohrdruf concentration camp, and the survivors of the death march from Buchenwald. SS official Kurt Becher, who was involved in negotiations between Himmler and the Allies, visited Flossenbürg on 17 April and attempted to persuade Koegel not to evacuate the camp. A telegram from Himmler the next day repeated the order not to let any prisoner fall into enemy hands. On 19 April, some 25,000 to 30,000 remaining prisoners in Flossenbürg and its subcamps were ordered to evacuate to Dachau. About 16,000 prisoners actually set out, and only a few thousand reached their destination. The prisoners were transported by rail to Oberviechtach, where they split into two groups. One of these traveled by foot and in trucks via Külz, Dieterskirchen, and Schwarzhofen, joining the earlier march of Jewish prisoners in Neunburg. Many prisoners remained in the town from 20–22 April, when the SS guards deserted. The United States Army arrived in the area on 23 April and found 2,500 surviving prisoners. Many others were liberated on the road to Cham, to the southeast. At many of Flossenbürg's subcamps, the SS massacred sick Jewish prisoners before evacuating. Including these massacres, the death marches cost the lives of about 7,000 prisoners from Flossenbürg and its subcamps. The 90th Infantry Division of the United States Army liberated the main camp on 23 April and found 1,527 ill and weak prisoners in the camp hospital; more than 100 prisoners had died in the preceding three days. Despite the efforts of American medics, only 1,208 prisoners survived the immediate aftermath of liberation. Initially, the American authorities ordered the bodies to be burned in the camp crematorium, but after protests from the survivors, held a funeral for 21 former prisoners on 3 May. Some of Flossenbürg's eastern subcamps, located east of the demarcation line, were liberated by the Red Army.
Флюсенбург соты
Флоссенбургтегі нацистік соғыс қылмыскерлерін тергеу 1945 жылғы 6 мамырда АҚШ армиясы он бір тергеуші тағайындаған кезде басталды. Флоссенбург еңбек бөлімінің бастығы СС гауптштурмфюрер Фридрих Беккер көптеген көлік тізімдеріне қол қойған және американдық прокурорлар оны ең маңызды қылмыскер деп санады; Кёгель 1946 жылы американдықтар тұтқындағаннан кейін көп ұзамай өзіне-өзі қол жұмсады – асылып өлді. Бір жылдық алдын сот тергеуінен кейін, АҚШ 1946 жылғы 14 мамырда Беккерді және тағы елу айыпталушыны айыптады. 1946 жылғы 12 маусым мен 1947 жылғы 22 қаңтар аралығында Дахаудағы АҚШ әскери сотында сотталған барлық айыпталушылар өзін кінәсіз деп жариялады. Айыпталушылардың 33-і төменгі шенді СС мүшелері, 16-сы бұрынғы тұтқын шенеуніктерi, ал екеуі – азаматтық емес адамдар болды. Жеті айыпталушыға қатысты айыптар алынып тасталды, ал бесеуі ақталды. Қалған айыпталушылардың он бесеуі өлім жазасына кесілді, он біреуі өмір бойына сотталды, ал қалғандары әртүрлі мерзімге түрмеге жабылды. Соттан кейін, айыпталушының жүргізіп отырған туысының өтініші бойынша екі куәгер жалған куәлік бергені үшін сотталды. Біреуі кінәлі деп танылды, екіншісі ақталды, бұл айыпталушыларға қатысты айыптауларды қайта қарауға әкелді, бірақ соғыс қылмыстарын қарау жөніндегі кеңес жалған куәліктің сот процесінің нәтижесіне әсер етпегенін анықтады. Өлім жазасын алған екі айыпталушының жазасы апелляциялық шағым бойынша жеңілдетілді. Қалған өлім жазалары 1947 жылғы 3 және 15 қазанда немесе 1948 жылы орындалды. 1950 жылғы желтоқсан мен 1951 жылғы желтоқсан аралығында қалған жиырма алты тұтқынның жазалары қайта қаралды. Көбісі өтеген мерзімімен немесе одан қысқа мерзімге ауыстырылды. Соңғы тұтқын 1957 жылы мерзімінен бұрын босатылды және оның жазасы 1958 жылғы 11 маусымда толық кешірілді.
Investigation of Nazi war criminals at Flossenbürg began on 6 May 1945, when the United States Army appointed eleven investigators. SS Hauptsturmführer Friedrich Becker, the head of the labor department at Flossenbürg, had signed most of the transport lists and was considered the most important perpetrator by the American prosecutors; Koegel had committed suicide by hanging shortly after being captured by the Americans in 1946. After a year of pretrial investigation, the United States charged Becker and fifty other defendants on 14 May 1946. The defendants, who were tried before a United States military court at Dachau between 12 June 1946 and 22 January 1947, all pleaded not guilty. Thirty three of the defendants were low ranking SS members, sixteen were former prisoner functionaries, and two were civilians. Charges against seven were dropped and five were found not guilty. Of the remainder of the defendants, fifteen received death sentences, eleven life sentences, and the remainder jail terms of varying length. After the trial, two of the prosecution witnesses were tried for perjury following a petition by the nephew of a defendant. One was convicted and the other acquitted, leading to judicial review of the charges against the defendants, but a War Crimes Board of Review found that the perjury had not affected the outcome of the trial. Two of the defendants who had received death sentences had their sentences reduced on appeal. The remaining death sentences were carried out on 3 and 15 October 1947 or 1948. Between December 1950 and December 1951, the remaining twenty six prisoners had their sentences reviewed. Most were commuted to time served or a shorter term. The last prisoner was paroled in 1957 and had his sentence remitted on 11 June 1958.
Еске алу
Бостандыққа шыққаннан кейін Флоссенбұрг лагері Остік державалардың қарусыздалған жау әскерлерін ұстауға, содан кейін депортациялық лагерь ретінде пайдаланылды. Келесі онжылдықтарда лагерьдің көп бөлігі қайта салынды немесе басқа мақсаттарға бейімделді. Мысалы, бұрынғы тұтқындардың кір жуатын бөлмесі мен ас үйі 1990 жылға дейін коммерциялық тұрғыда қолданылды. Флоссенбұрг лагерінің тас карьері Бавария штатының меншігіндегі жерде орналасқан, бірақ қазір жеке компанияға жалға берілген. Жалға алу мерзімі 2024 жылы аяқталады, ал «Жасылдар» партиясы жалға алу шартының жаңаруын болдырмауға тырысуда, осылайша карьерді ескерткіш құрамына қосуға болады. Алғашқы ескерткіш бұл жерде 1946 жылы орнатылды, ал зират 1950 жылдары салынды. 1985 жылы шағын көрме ашылды, ал 2007 жылы бұрынғы кір жуатын бөлмеде тұрақты мұражай ашылды. 2010 жылдан бері тұтқындардың ас үйінде тағы бір көрме жұмыс істеп келеді. Мұражай сайтында лагерьде қайтыс болған 21 000-нан астам тұтқынның тізімі қолжетімді.
After liberation, Flossenbürg was used to hold Axis Disarmed Enemy Forces and later as a displaced persons camp. During the following decades, much of the camp was built over or repurposed. For example, the former prisoner laundry and kitchen were used commercially until the 1990s. The Flossenbürg camp quarry is on land owned by the Bavarian state government but is currently leased to a private company. The lease expires in 2024, and the Green Party is attempting to prevent the lease from being renewed so that the quarry can be incorporated into the memorial. The first memorial on the site was set up in 1946, and the cemetery was added during the 1950s. A small exhibition was opened in 1985, and a permanent museum opened in what had been the laundry room in 2007. A second exhibition has existed since 2010 in the prisoner kitchen. A list of the names of more than 21,000 prisoners who died at the camp is available on the museum's website.