Уэльс қалысы: Керфилли сарайының тарихы

Кіріспе

Каэрфилидегі қамал, Уэльс – осы атпен аталатын "Касл" классындағы локомотив.

1294 жылғы Мадог ап Лливелин көтерілісі, 1316 жылғы Лливелин Брен көтерілісі және 1326-1327 жылдардағы Эдуард II-ні тақтан құлату кезінде қамалға шабуыл жасалды. Алайда, 15 ғасырдың соңында қамал құлдырауға бет бұрды, ал 16 ғасырда көлдер тартылып, қабырғаларынан тастар ұрланды. 1776 жылы Бут графы қамал мен жерді сатып алды, үшінші және төртінші графының кезінде кең ауқымды қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. 1950 жылы қамал мен аумағы мемлекетке берілді және су қорғаныстары қайта суға толтырылды. 21 ғасырда Уэльс мұрагерлік агенттігі Cadw қамалдың аумағын туристік орталық ретінде басқарады.

13 ғасыр

Керфилли қамалы 13 ғасырдың екінші жартысында Оңтүстік Уэльске ағылшын-нормандардың кеңеюінің бір бөлігі ретінде салынды. Нормандар 1060 жылдардың соңынан бастап Уэльске шабуылдар жасады, жақында басып алған Англиядағы өріс тіректерінен батысқа қарай жылжыды. Олардың ілгерілеуі қамалдар салумен және аймақтық иеліктер құрумен белгіленді. 1093 жылы Гламорган аймағын бағындыру міндеті Глостер графына берілді; бұл күш-жігер 12-ші және 13-ші ғасырлардың басында жалғасты, ағылшын-нормандардың феодалдары мен жергілікті уэльстік билеушілер арасындағы кең ауқымды шайқастармен бірге. 1217 жылы құдіретті де Клэр әулеті графтық атақты алды және Гламорган аймағын жаулауға тырысты. 1263 жылы шашының түсіне байланысты «Қызыл Гилберт» деп те аталған Гилберт де Клэр отбасылық жерлерді мұраға алды. Гламорганда оған қарсы Уэльстің тума князі Лливелин ап Груффид болды. 1265 жылы Лливелин Англиядағы барондық фракциямен одақтасып, Гламорганды қоса, аймақтағы барлық жерлердегі жергілікті уэльстік магнаттарға билік беру шартымен келісім жасады. Де Клэр өзінің жерлері мен билігіне қауіп төнді деп санап, Генрих III-ке бүлікші барондар мен Лливелинге қарсы одақтасты. Барондық көтеріліс 1266 және 1267 жылдар аралығында басылды, де Клэрге Кардиффтегі негізгі өрісінен Гламорганға солтүстікке қарай еркін ілгерілеуге мүмкіндік берді. 1268 жылы де Клэр жаңа иеліктерін бақылау үшін Керфиллиде қамал салуды бастады. Қамал Римни өзенінің жанындағы Римни аңғарында, бұрынғы римдік бекініске жақын жолдар мен жолдардың торабында орналасқан. Жұмыс үлкен қарқынмен басталды, қамалдың негізгі пішінін жасау үшін бекініс орлар қазылды, уақытша ағаш қоршаулар орнатылды және жергілікті өзенді бөгеттеу арқылы кең ауқымды су қорғанысы құрылды. Қабырғалар мен ішкі ғимараттар жылдам салынып, қамалдың негізгі бөлігін құрады. Лливелин өз күштерімен жауап берді, бірақ Генрих III-нің дипломатиялық күш-жігері тікелей қақтығыстың алдын алды. Де Клэр құрылыс жұмыстарын жалғастырды және 1270 жылы Лливелин нысанға шабуыл жасап, өртеп жіберді, бұл уақытша қорғаныстар мен қоймаларды қиратқан болуы мүмкін. Де Клэр келесі жылы жұмысты қайта бастады, бұл жағдайды ширықтырып, Генрихтің екі епископты – Роджер де Мейландты және Годфри Гиффардты нысанды бақылауға алып, дауды шешу үшін төрелік етуге жіберуіне әкелді. 1271 жылы епископтар қамалға иелік етті және Лливелинге құрылыс жұмыстары уақытша тоқтатылатынын және келесі жазда келіссөздер басталатынын уәделеді. Лливелиннің билігі келесі екі онжылдықта азайды. 1277 жылы Генрихтің ұлы Эдуард I, принцпен болған даудан кейін Уэльске басып кірді, Оңтүстік Уэльстегі оның билігін жойды, ал 1282 жылы Эдуардтың екінші науқаны Лливелиннің өліміне және тәуелсіз уэльстік биліктің құлауына әкелді. Жергілікті даулар сақталды. Де Клэр 1290 жылы Херефорд графы Хамфри де Боунмен дауласты, ал келесі жылы іс патшаның алдына жеткізілді, нәтижесінде Керфилли уақытша патшалық басып алуға түсті. Уэльстер салық енгізуге қарсы көтерілген көрінеді, ал Мадог халықтан айтарлықтай қолдау тапты. Морган Керфиллиге шабуыл жасап, қаланың жартысын өртеп жіберді, бірақ қаланы басып алуға үлгермеді.

Caerphilly Castle was built in the second half of the 13th century, as part of the Anglo Norman expansion into South Wales. The Normans began to make incursions into Wales from the late 1060s onwards, pushing westwards from their bases in recently occupied England. Their advance was marked by the construction of castles and the creation of regional lordships. The task of subduing the region of Glamorgan was given to the earls of Gloucester in 1093; efforts continued throughout the 12th and early 13th centuries, accompanied by extensive fighting between the Anglo Norman lords and local Welsh rulers. The powerful de Clare family acquired the earldom in 1217 and continued to attempt to conquer the whole of the Glamorgan region. In 1263, Gilbert de Clare, also known as "Red Gilbert" because of the colour of his hair, inherited the family lands. Opposing him in Glamorgan was the native Welsh prince Llywelyn ap Gruffudd. In 1265 Llywelyn allied himself with the baronial faction in England in exchange for being granted authority over the local Welsh magnates across all the territories in the region, including Glamorgan. De Clare believed his lands and power were under threat and allied himself with Henry III against the rebel barons and Llywelyn. The baronial revolt was crushed between 1266 and 1267, leaving de Clare free to advance north into Glamorgan from his main base in Cardiff. De Clare started to construct a castle at Caerphilly to control his new gains in 1268. The castle lay in a basin of the Rhymney Valley, alongside the Rhymney River and at the heart of network of paths and roads, adjacent to a former Roman fort. Work began at a huge pace, with ditches cut to form the basic shape of the castle, temporary wooden palisades erected and extensive water defences created by damming a local stream. The walls and internal buildings were built at speed, forming the main part of the castle. Llywelyn responded by intervening with his own forces but outright conflict was prevented by the diplomatic efforts of Henry III. De Clare continued building work and in 1270 Llywelyn responded by attacking and burning the site, probably destroying the temporary defences and stores. De Clare began work again the following year, raising tensions and prompting Henry to send two bishops, Roger de Meyland and Godfrey Giffard, to take control of the site and arbitrate a solution to the dispute. The bishops took possession of the castle later in 1271 and promised Llywelyn that building work would temporarily cease and that negotiations would begin the following summer. Llywelyn's power declined over the next two decades. In 1277 Henry's son, Edward I, invaded Wales following a dispute with the prince, breaking his power in South Wales, and in 1282 Edward's second campaign resulted in Llywelyn's death and the collapse of independent Welsh rule. Local disputes remained. De Clare argued with Humphrey de Bohun, the earl of Hereford, in 1290 and the following year the case was brought before the king, resulting in the temporary royal seizure of Caerphilly. The Welsh appear to have risen up over the introduction of taxation and Madog had considerable popular support. Morgan attacked Caerphilly, burning half of the town, but failed to take the castle.

14 - 17 ғасырлар

Гилберттің ұлы, Гилберт де Клэр қаланы мұраға алды, бірақ ол 1314 жылы Баннокберн шайқасында, әлі жас кезінде шейіт болды. Отбасының жерлері бастапқыда тәждің бақылауына берілді, бірақ мұрагерлік туралы шешім қабылдамас бұрын Гламорганда көтеріліс шықты. Хью патшамен болған байланысын пайдаланып, бүкіл Оңтүстік Уэльсте билігін кеңейтіп, аймақтағы жерлерді басып алды. Хью Мастер Томас де ла Батайл мен Уильям Херлиді қамалдың Ұлы залын кеңейту үшін, соның ішінде әсем өрнектелген терезелер мен есіктерді орнату үшін жалдады. Алайда, 1326 жылы Эдуардтың әйелі, Францияның Изабелласы, оның үкіметін құлатып, король мен Хьюды батысқа қашуға мәжбүр етті. Уильям ла Зуш 425 сарбаздан тұратын әскермен қаланы қоршады, констебль сэр Джон де Фелтонды, Хьюдың ұлы – оны да Хью деп атайтын – және 130 сарбаздан тұратын гарнизонды қоршап алды. Керфилли 1327 жылдың наурызына дейін қарсы тұрды, содан кейін гарнизон кіші Хьюға кешірім жасалғандығы шартымен тапсырылды, ал оның әкесі бұған дейін өлім жазасына кесілген еді. Қамалдың қақтығыста қандай рөл атқарғаны белгісіз, бірақ ол зардап көрмеген сияқты. Оны Глиндврдің әскері көтерілістер кезінде басып алды. 1416 жылы қамал Изабель ле Деспенсер арқылы оның бірінші күйеуі, Вустер графы Ричард де Бошампқа, содан кейін оның екінші күйеуі, Уорвик графы Ричард Бошампқа өтті. Изабель мен оның екінші күйеуі қамалға көп инвестиция жасады, жөндеу жұмыстарын жүргізіп, оны аймақтағы негізгі резиденция ретінде пайдалануға лайықты етті. 1449 жылы қамал Ричард Невиллге, ал 1486 жылы Пемброк графы Джаспер Тюдорға берілді. 1486 жылдан кейін қамал құлдырап, Кардифф қамалының сәнді резиденциясының артынан қалды; шлюз қақпаларының бүлінуінен кейін су қорғаныстарының құрғап қалғандығы мүмкін. Антиквар Джон Лиланд шамамен 1539 жылы Керфилли қамалына сапар шегіп, оны «өте қалың қабырғалары бар» деп сипаттады, бірақ тұтқындарды ұстауға арналған мұнарадан басқа, ол қираған және батпақты жермен қоршалған еді. Генри Герберт, Пемброк графы, қаланы өзінің сот отырыстары үшін пайдаланды. Бұл қамалдың 1646 жылдың наурызында соғыстың соңғы айларында аймақты басып алған роялист әскері немесе парламенттік армия тарапынан салынғаны белгісіз, бірақ қамалдың қарулары қамалдың ішкі бөлігін бақылауда ұстаған болар еді. Сондай-ақ, Керфилли қамалының болашақта бекініс ретінде пайдаланылуын болдырмау үшін парламент оны әдейі қиратты ма деген мәселе де белгісіз. Бірнеше мұнаралар 18 ғасырға қарай құлап кеткенімен, мүмкін осындай операцияның нәтижесінде, бұл нашарлаудың себебі су қорғанысының шегінуінен туған құлдырау болған болуы мүмкін, өйткені қасақана жойылғанына ешқандай дәлел жоқ.

Gilbert's son, also called Gilbert de Clare, inherited the castle, but he died fighting at the battle of Bannockburn in 1314 while still quite young. The family's lands were initially placed under the control of the Crown, but before any decision could be taken on the inheritance, a revolt broke out in Glamorgan. Hugh used his relationship with the king to expand his power across the region, taking over lands throughout South Wales. Hugh employed Master Thomas de la Bataile and William Hurley to expand the Great Hall at the castle, including richly carved windows and doors. In 1326, however, Edward's wife, Isabella of France, overthrew his government, forcing the king and Hugh to flee west. William la Zouche besieged the castle with a force of 425 soldiers, cornering the constable, Sir John de Felton, Hugh's son – also called Hugh – and the garrison of 130 men inside. Caerphilly held out until March 1327, when the garrison surrendered on the condition that the younger Hugh was pardoned, his father having been already executed. It is uncertain what part the castle played in the conflict, but it seems to have survived intact. It was captured by the forces of Glyndwr during the rebellions. In 1416, the castle passed through Isabel le Despenser in marriage to her first husband Richard de Beauchamp, the earl of Worcester, and then to her second husband, Richard Beauchamp, the earl of Warwick. Isabel and her second husband invested heavily in the castle, conducting repairs and making it suitable for use as their main residence in the region. The castle passed to Richard Neville in 1449 and to Jasper Tudor, the earl of Pembroke, in 1486. After 1486, the castle went into decline, eclipsed by the more fashionable residence of Cardiff Castle; once the sluice gates fell into disrepair, the water defences probably drained away. Antiquarian John Leland visited Caerphilly Castle around 1539, and described it as having "waulles of a wonderful thiknes", but beyond a tower used to hold prisoners it was in ruins and surrounded by marshland. Henry Herbert, the earl of Pembroke used the castle for his manorial court. It is uncertain if this was built by Royalist forces or by the Parliamentary army that occupied the area during the final months of the war in March 1646, but the fort's guns would have dominated the interior of the castle. It is also uncertain whether or not Caerphilly Castle was deliberately slighted by Parliament to prevent its future use as a fortification. Although several towers had collapsed by the 18th century, possibly as a result of such an operation, it is probable that this deterioration was actually the result of subsidence damage caused when the water defences retreated, as there is no evidence of deliberate destruction having been ordered.

18 21 ғасырлар

1776 жылы Бут графттары қамалға ие болды. Бірінші граф Джон Стюарт қираған нысандарды қорғау үшін шаралар қабылдады. Ол архитекторы Уильям Фреймге осы орынды толық зерттеуді тапсырды және 1870 жылдары Ұлы залдың жабынын жаңартты. Төртінші граф Джон Крихтон Стюарт 1928-1939 жылдар аралығында ауқымды қалпына келтіру жобасын жүзеге асырды. Тас жұмысы мұқият жөнделді, жоғалған бөліктерін қайта жасау үшін қалыптар жасалды. Граф көлдерді қайта су басу ниетімен ландшафтық жұмыстар жүргізді және ондаған жылдар бойы сатып алулардың нәтижесінде қамалдың көрінісін бұзған жергілікті үйлерді бұзуға қол жеткізді. 1947 жылы Джон Крихтон Стюарт, бесінші граф, қамалға мұрагер болған кезде, Бьют отбасы Оңтүстік Уэльстегі жерлерінің басым бөлігінен бас тарды. Джон отбасының қалған мүліктерінің барлығын сатты және 1950 жылы Кэрфилли қамалын мемлекетке тапсырды. Көлдер қайта суланды және қалпына келтіру жұмыстарының соңғы кезеңдері 1950-1960 жылдары аяқталды. Қамал ескерткіш ретінде және І санаттағы ғимарат ретінде қорғалады. Ұлы зал тойлау рәсімдері үшін қолданылады.

Сәулет

Керфилли қамалы шығыс қорғаныстарын қамтиды, оларды Сыртқы Шығыс Қазбасы мен Солтүстік көл қорғайды, ал Орталық арал мен Батыс аралдағы бекіністер, екеуі де Оңтүстік көлмен қоршалған. Бұл жердің ауданы шамамен 5 гектар, Ұлыбританиядағы екінші үлкені. Ол жергілікті өзен алабындағы табиғи қиыршық тас жағалауында салынған, ал қамал қабырғалары Пеннант құмтасынан тұрғызылған. Қамалдың сәулеті әйгілі және тарихи маңызы зор. Бұл қамал Ұлыбританияға концентрлі қорғаныс жүйесін енгізіп, елдің әскери архитектурасының болашақ бағытын өзгертіп, сонымен қатар үлкен қақпа үйін де қосты. Қамал сонымен қатар күрделі бөгеттер мен суарналар желісіне ие болды, тарихшы Аллен Браун оларды "Британиядағы ең күрделі су қорғанысы" деп атады. Бастапқыда қақпа үйіне екі көпір арқылы өту қажет болды, олар бір-бірімен байланыстырылып, кейіннен қиратылған мұнарамен жалғастырылған. Қақпа үйінің солтүстік жағында үш үлкен мұнарамен қорғалған Солтүстік бөгет орналасқан, ол қамалдың қораларын қолдаған болуы мүмкін. Құлаудан зақымданғандыққа қарамастан, бөгет әлі де Солтүстік көлді ұстап тұр. Бөгет суымен жұмыс істеген қамал диірменінің қалдықтары сақталған. Көрмеге төрт репликалық қоршау машиналарын қойылды. Бөгет Фелтон мұнарасында аяқталады, бұл бөгеттің су деңгейін реттейтін шлюздерді қорғауға арналған шаршы бекініс, сондай-ақ Оңтүстік қақпа үйі – сонымен қатар Гиффорд мұнарасы деп аталды, бастапқыда қалаға кіретін көпір арқылы қол жеткізілді. Керфиллидің су қорғанысы, әрине, Кенилворттағыларға ұқсас, жасанды көлдер мен бөгеттер құрылған жерден шабыт алды. Гилберт де Клэр 1266 жылы Кенилвортты қоршауға қатысып, оларды өз көзімен көрген болуы мүмкін. Орталық аралда Керфиллидің ішкі қорғанысы орналасқан, ол шамамен төртбұрышты, қабырғалы ішкі және ортаңғы аулалары бар, ал ішкі аула әр бұрышында төрт мұнарамен қорғалған. Ішкі ауланың қабырғалары ортаңғы ауланың қабырғаларына қарап тұрды, екі қоршалған қабырға сақинасының концентрлі қорғанысын құрады; ортағасырлық кезеңде ортаңғы ауланың қабырғалары бүгінгідей биік болмаған, қорғанысты күшейте түскен. Керфилли Ұлыбританиядағы тұңғыш концентрлі қамал, ол Эдуард I-нің концентрлі қамалдар бағдарламасынан бірнеше жыл бұрын салынды. Бұл жоба Эдуардтың Солтүстік Уэльстегі кейінірек салынған қамалдарының жобасына әсер етті, ал тарихшы Норман Паундс оны "Британиядағы қамал тарихындағы шешуші кезең" деп санайды. Жердің құлауы салдарынан Ішкі ауладағы оңтүстік-шығыс мұнарасы 10 градусқа иілген. Орталық аралға кіру шығыс жағындағы қақпалар арқылы көпірмен жүзеге асырылды. 1250 жылдары Тонбриджде салынған қақпа ғимаратына негізделген Керфилли қамалының Ішкі Шығыс қақпа үйі Англия мен Уэльстегі қақпа үйлерінің дизайнындағы үрдісті күшейтті. Кейде қақпалы қақпа деп аталатын бұл бекіністе сыртқы және ішкі қорғаныс болды, бұл қамал периметрі бұзылған жағдайда да оны қорғауға мүмкіндік берді. Қақпаның екі жағында екі үлкен мұнара тұрды. Қақпа үйінің үлкен көлемі оны баспана ретінде де, қорғаныс ретінде де пайдалануға мүмкіндік берді және ол қамал констеблі мен оның отбасы үшін ыңғайлы жабдықталған, кең ауқымды болды. Батыс жағын тағы екі қақпа үйі қорғады. Ішкі аулада қамалдың Ұлы залы мен тұрғын үйлері орналасқан. Керфиллиде сол кезде Чепстоу қамалында салынғандай, сәнді, жоғары мәртебелі тұрғын үйлер салынды. Орта ғасырлардағы Ұлы зал ағаш экрандармен, түрлі-түсті әшекейлермен, бай, егжей-тегжейлі ою-өрнекпен және үлкен орталық каминмен жылытылған. Бүгінде залда ерлер мен әйелдердің бас пішініндегі ортағасырлық ою-өрнектелген қорғандар сақталған, олар 1320 жылдардағы корольдік сарайды бейнелеуі мүмкін, соның ішінде Эдуард II, Франция патшасы Изабелла, Хью Деппенсер және Элеонора де Клэр. Ұлы залдағы шығыс жағында майхана мен кладовканың үстінде орналасқан қамал шіркеуі орналасқан. Залдың батыс жағында екі күн сәулелі бөлме, екі сәнді жиһазбен жабдықталған жеке пәтерлер орналасқан. Орталық аралдан кейін Батыс арал орналасқан, оған көпір арқылы жетуге болады. Батыс аралдың солтүстік-батыс жағында бұрынғы римдік бекініс орналасқан, ол 17 ғасырдағы азаматтық соғыс кезінде салынған бекіністің қалдықтарымен қоршалған.

Caerphilly Castle comprises a set of eastern defences, protected by the Outer East Moat and the North Lake, and fortifications on the Central Island and the Western Island, both protected by the South Lake. The site is around in size, making it the second largest in Britain. It is constructed on a natural gravel bank in the local river basin, and the castle walls are built from Pennant sandstone. The castle's architecture is famous and historically significant. The castle introduced concentric castle defences to Britain, changing the future course of the country's military architecture, and also incorporated a huge gatehouse. The castle also featured a sophisticated network of moats and dams, considered by historian Allen Brown to be "the most elaborate water defences in all Britain". Originally the gatehouse would have been reached over a sequence of two drawbridges, linked by an intervening tower, since destroyed. To the north side of the gatehouse was the North Dam, protected by three substantial towers, and which may have supported the castle's stables. Despite subsidence damage, the dam still holds back the North Lake. The remains of the castle mill – originally powered by water from the dam – survive. Four replica siege engines have been placed on display. The dam ended in Felton's Tower, a square fortification designed to protect the sluicegates regulating the water levels of the dam, and the South Gatehouse – also called Giffard's Tower – originally accessed via a drawbridge, which led into the town. Caerphilly's water defences were almost certainly inspired by those at Kenilworth, where a similar set of artificial lakes and dams was created. Gilbert de Clare had fought at the siege of Kenilworth in 1266 and would have seen these at first hand. The central island held Caerphilly's inner defences, a roughly square design with a walled inner and middle ward, the inner ward protected by four turrets on each of the corners. The walls of the inner ward overlooked those of the middle ward, producing a concentric defence of two enclosed rings of walls; in the medieval period, the walls of the middle ward would have been much higher than today, forming a more substantial defence. Caerphilly was the first concentric castle in Britain, pre dating Edward I's famous programme of concentric castles by a few years. The design influenced the design of Edward's later castles in North Wales, and historian Norman Pounds considers it "a turning point in the history of the castle in Britain". Probable subsidence has caused the south east tower in the Inner Ward to lean outwards at an angle of 10 degrees. Access to the central island occurred over a drawbridge, through a pair of gatehouses on the eastern side. Caerphilly Castle's Inner East Gatehouse, based on the gatehouse built at Tonbridge in the 1250s, reinforced a trend in gatehouse design across England and Wales. Sometimes termed a keep gatehouse, the fortification had both exterior and interior defences, enabling it to be defended even if the perimeter of the castle was breached. Two huge towers flanked the gatehouse on either side of an entrance that was protected by portcullises and murder holes. The substantial size of the gatehouse allowed it to be used for accommodation as well as defence and it was comfortably equipped on a grand scale, probably for the use of the castle constable and his family. Another pair of gatehouses protected the west side. Inside the inner ward was the castle's Great Hall and accommodation. Caerphilly was built with fashionable, high status accommodation, similar to that built around the same time in Chepstow Castle. In the medieval period the Great Hall would have been subdivided with wooden screens, colourful decorations, with rich, detailed carving and warmed by a large, central fireplace. Some carved medieval corbels in the shape of male and female heads survive in the hall today, possibly depicting the royal court in the 1320s, including Edward II, Isabella of France, Hugh Despenser and Eleanor de Clare. To the east of the Great Hall was the castle chapel, positioned above the buttery and pantry. On the west side of the hall were the castle's private apartments, two solar blocks with luxurious fittings. Beyond the central island was the Western Island, probably reached by drawbridges. On the north west side of the Western Island was the site of the former Roman fort, enclosing around , and the remains of the 17th century civil war fortification built on the same location.