Кіріспе

Тапсырманы орындау қабілеті – белгілі бір уақыт, энергия немесе олардың екеуі шегінде, нақты нәтижеге қол жеткізу үшін үйренген әрекет ету қабілеті. Дағдыларды жалпы және салалық деңгейлерге бөлуге болады. Мысалы, жұмыс саласында уақытты басқару, командалық жұмыс, көшбасшылық, өзіндік мотивация сияқты жалпы дағдылар бар, ал салалық дағдылар тек белгілі бір жұмысқа ғана қатысты болады. Дағдының меңгерілген деңгейін бағалау үшін әдетте белгілі бір орта мен жағдайлар қажет. Егер дағды білімнің немесе оқу саласының жиынтығын білдірсе, оны өнер деп атауға болады, мысалы, медицина өнері немесе соғыс өнері. Өнер де дағды болып табылады, бірақ өнерді құрайтын, бірақ көркем өнермен байланысы жоқ көптеген дағдылар бар. Қазіргі заманғы экономикаға үлес қосу үшін адамдарға кең ауқымды дағдылар қажет. ASTD және АҚШ Еңбек департаментінің бірлескен зерттеуі технологияның жұмыс ортасын өзгертіп жатқанын көрсетті және қызметкерлердің осы өзгерістерге бейімделуі үшін қажетті 16 негізгі дағдыны анықтады. Дағдылардың үш негізгі категориясы бар: техникалық, адамдық және тұжырымдық. Бірінші екеуін тиісінше «қатты» және «жұмсақ» дағдылармен алмастыруға болады.

Қиын дағдылар

Қиын дағдылар, сондай-ақ техникалық дағдылар деп те аталады, нақты бір міндетке немесе жағдайға қатысты кез келген дағдыны білдіреді. Оларға әдістерді, процестерді, процедураларды немесе техникаларды қолданатын нақты іс-әрекеттерді түсіну және оларда тиімді болу кіреді. Бұл дағдыларды жеке тұлғаның қасиеттерімен байланысты жұмсақ дағдылардан айырмашылығы, оларды өлшеу оңай. Сондай-ақ, бұл дағдылар тексерілген немесе тексеруге болатын, сонымен қатар кәсіби, техникалық немесе академиялық біліктілікті талап ететін дағдылар болып табылады.

Толық құзыреттілік

Бүкілдікті құзыреттілік – өмір бойы білім алу және жан-жақты даму үшін маңызды жалпы дағдылардың (мысалы, сын тұрғысынан ойлау, мәселелерді шешу дағдылары, позитивті құндылықтар мен көзқарастар, мысалы, төзімділік, басқаларды құрметтеу) қолданылатын атау.

Еңбек дағдылары

Білікті жұмысшылар электриктер, тас қалаушылар, ағаш өңдеушілер, темір ұсталар, нан пісірушілер, сыра қайнатушылар, шелек жасаушылар, баспагерлер және басқа да экономикалық өнімді кәсіптер ретінде тарихи маңызын ұзақ жылдардан бері сақтап келеді (еңбек бөлінісін қараңыз). Білікті жұмысшылар көбінесе өздерінің қолөнер гильдиялары арқылы саяси белсенділік көрсеткен.

Өмірлік дағдылар

Ідеялармен (танымдық дағдылармен), заттармен (техникалық дағдылармен) және/немесе адамдармен (адамдармен қарым-қатынас дағдыларымен) байланысты күрделі қызметтерді немесе жұмыс міндеттерін оңай және икемді түрде атқару үшін ұсынылған, жүйеленген және үздіксіз күш-жігер арқылы дамыған қабілет және мүмкіндік.

Әлеуметтік дағдылар

Әлеуметтік дағдылар – басқа адамдармен өзара әрекеттесу мен байланысты жеңілдететін кез келген қабілеттер. Әлеуметтік ережелер мен қарым-қатынастар сөз арқылы және сөзсіз түрде жасалады, жеткізіледі және өзгертіледі. Мұндай дағдыларды меңгеру процесі әлеуметтену деп аталады.

Жұмсақ дағдылар

Жұмсақ дағдылар – бұл адамдармен қарым-қатынас, әлеуметтік дағдылар, коммуникация дағдылары, мінез-құлық ерекшеліктері, көзқарас, кәсіби қасиеттер және эмоционалдық интеллект (ЭҚ) сияқты біріккен жиынтық.