Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мексикадағы Оахака штатындағы археологиялық ескерткіш, Колумбтан бұрынғы қоныс және Оахакадағы археологиялық орын.
Archeological site in the state of Oaxaca in Mexico
the pre Columbian settlement and archaeological site in Oaxaca
Митла – Мексикадағы Оахака штатындағы екінші маңызды археологиялық ескерткіш және сапотек мәдениетінің ең маңызды орталығы. Ол штаттың Орталық аңғарлар аймағын құрайтын үш суық, биік аңғардың бірі – Тлаколула аңғарының жоғарғы жағында орналасқан. Сиерра-Мадре-дель-Сур тауларымен қоршалған, теңіз деңгейінен 1480 метр биіктіктегі археологиялық ескерткіш қазіргі Сан-Пабло Вилла-де-Митла муниципалитетінің құрамында. Оахака қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 38 километр (24 миль) қашықтықта жатыр. Монте-Альбан саяси тұрғыдан сапотектердің ең маңызды орталығы болса, Митла кейінірек, аймақ микстектердің ықпалына өткен кезде, негізгі діни орталыққа айналды. Миттлан атауы Митла деп аударылды. Сапотектер бұл жерді қасиетті жерлеу орны ретінде пайдаланған, бірақ архитектурасы мен дизайны Митла қонысының гүлденген кезеңінде аймақта маңызды болған микстектердің ықпалын да көрсетеді. Митла Мезоамерикадағы ерекше орын болып саналады, себебі оның күрделі және әсем мозаикалық өрнектері мен геометриялық суреттері қабірлерді, панельдерді, фриздерді және тіпті кешеннің барлық қабырғаларын жабады. Бұл мозаикалар ұсақ, мұқият кесілген және жылтыратылған тас бөлшектерінен жасалған, олар цементсіз біріктірілген. Мексикада басқа ешбір жерде осындай сәндік өнерге тап болмайсыз.
Mitla is the second most important archeological site in the state of Oaxaca in Mexico, and the most important of the Zapotec culture. in the upper end of the Tlacolula Valley, one of the three cold, high valleys that form the Central Valleys Region of the state. At an elevation of 4,855 ft (1,480 m), surrounded by the mountains of the Sierra Madre del Sur, the archeological site is within the modern municipality of San Pablo Villa de Mitla. It is 24 mi (38 km) southeast of Oaxaca city. While Monte Albán was the most important politically of the Zapotec centers, Mitla became the main religious one in a later period as the area became dominated by the Mixtec. The name Mictlán was transliterated to Mitla. It was established as a sacred burial site by the Zapotec, but the architecture and designs also show the influence of the Mixtec, who had become prominent in the area during the peak of Mitla settlement. Mitla is unique among Mesoamerican sites because of its elaborate and intricate mosaic fretwork and geometric designs that cover tombs, panels, friezes, and even entire walls of the complex. These mosaics are made with small, finely cut and polished stone pieces that have been fitted together without the use of mortar. No other site in Mexico has this decorative work.
Сайттың тарихы
Митла – Оахака аңғарындағы көптеген жақсы сақталған археологиялық орындардың бірі, мұнда суық, құрғақ климат 10 000 жылға дейінгі ескерткіштерді сақтап қалды. Бұл аңғар бірінші мыңжылдықтан бұрын запотектермен мекенделген, олар ғасырлар бойы элита басқаратын иерархиялық қоғамды дамытты. Аңғар салыстырмалы түрде оқшау болғанымен, запотектер басқа Мезоамерика халықтарымен байланыс тастаған. Бұл басқа халықтар арасындағы мәдени, керамикалық және басқа да ықпалдар арқылы көрінеді. 16 ғасырда испандықтар келген кезде, микстектер бұл аймаққа қоныс аударған. Запотектің аралас мемлекетінің халқы 500 000-нан асып түсті. Олар күрделі құрылыс техникаларын, жазу жүйесін, екі күнтізбе жүйесін және ауыл шаруашылығының жетілдірілген жүйелерін жасап, пайдаланды. Олардың негізгі егістері – жүгері, бұршақ, қабақ және ащы бұрыш болды. Бұл суару жүйелеріне және тау беткейлеріндегі террасаларды пайдалануға байланысты болды, осы арқылы көбінесе қалалық тұрғындарға тамақ өндірілді. Митлада жерленген ақсүйектер «бұлт адамдарына» айналуға тағдарланған деп сендірілді, олар төмендегі халықтың игілігі үшін араласатын болды. Тағы бір ерте автор – Диего Гарсия де Паласио, Мексика мен Гватемалада жұмыс істеген испандық теңіз инженері, оның еңбегі 1576 жылы жазылған. Тас блоктары мен қалдықтары испан шіркеулерін салу үшін пайдаланылды, соның ішінде қираған жерлердің бір бөлігінде салынған Сан-Пабло шіркеуі де бар. Оахака соборының солтүстік жағы Митланың дизайн элементтерін қамтиды, бұл ескі мәдениеттің жаңа діни тәртіппен ығыстырылғанын көрсетеді. 1980 жылдардан бері Митлада қосымша қазба жұмыстары жүргізілуде, оның ішінде Солтүстік топта маңызды жұмыстар атқарылды. Колониялық шіркеу 21 ғасырдың басында қазылып алынды. 2010 жылы Мексиканың тәуелсіздігінің 200 жылдығын тойлауға орай, INAH ежелгі қираған ғимараттарды сақтау жөніндегі күш-жігерін күшейтті.
Mitla is one of many well preserved archeological sites in the Oaxaca Valley, where the cold, dry climate has conserved sites as old as 10,000 years. This valley was settled by the Zapotec before the turn of the first millennium, who over the centuries developed a hierarchical society governed by elites. While the valley was relatively isolated, the Zapotec did have contacts with other Mesoamerican peoples. This has been demonstrated by cultural, pottery and other influences that flowed back and forth between other peoples. By the time the Spanish arrived in the 16th century, the Mixtec had migrated into the area. The mixed Zapotec state had a population of more than 500,000. They had developed and used sophisticated construction techniques, a writing system, two calendar systems, and sophisticated systems of agricultural cultivation. Their basic crops were maize, beans, squash, and chili peppers. These were dependent on their constructed irrigation systems and the use of terraces on mountain slopes in order to grow food for the mostly urban population. Nobles buried at Mitla were believed to be destined to become “cloud people,” who would intercede on behalf of the population below. Another early writer was Diego García de Palacio, a Spanish nautical engineer working in Mexico and Guatemala, whose account was dated in 1576. The stone blocks and remains were used as building materials for Spanish churches, including the Church of San Pablo, which was constructed on top of part of the ruins. The north side of the Cathedral of Oaxaca incorporates design features from Mitla to symbolize that the old culture was superseded by the new religious order. Since the 1980s, Mitla has been the site of further excavations, with important work conducted on the North Group. The colonial church was excavated around the start of the 21st century. For Mexico's bicentennial celebrations in 2010, INAH has been intensifying efforts to conserve the ancient ruins.
Жердің сипаттамасы
Митла – Монте-Альбан сияқты тау жотасындағы пирамидалар тобы емес, ол аңғардың түбінде салынған құрылыстар жиынтығы. Бұл аңғарлар тауларда биік орналасқан, олардың биіктігі 4500 футтан (шамамен 1370 метр) асады. Бұл жерде Монте-Альбанға тән алысқа созылған көріністер жоқ. Архитектурасы тұрғындардың ыңғайлылығы үшін, сән-салтанат үшін емес, жасалған. Митланың салтанатты орталық ретінде құрылысы 850 жылға дейін жетеді. Қала испандықтар келгенде толыққанды дамыған еді, ал 16 ғасырдың ортасында діни ынтақтан туған қатыгездік салдарынан қиратылды. Ең көне ғимараттар тобы 450 және 700 жылдар аралығында салынған, олардың архитектуралық ерекшеліктері ертерек Монте-Альбандағыларға ұқсас. Митла – микстектер аймақта үстемдікке ие болған классикалық кезеңде бастау алған сирек орындардың бірі. Тас қабырғалардың құрылысында барлық топтар үшін бірдей техникалар қолданылған: саз бен тастан жасалған негіз, үстіне гипс немесе мұқият кесілген трахит тасы жабылып, қапталған.
Rather than being a group of pyramids on a ridge, as is Monte Albán, Mitla is a group of structures built on the valley floor. These valleys are at high elevations in the mountains; it is more than 4500 feet high. The site does not have the far and wide vistas of Monte Albán. The architecture is characterized as more for the comfort of the residents rather than for magnificence. The construction of Mitla as a ceremonial center began in 850CE. The city was fully developed when the Spaniards arrived and brutally destroyed it due to religious zeal in the mid 16th century. The oldest group of buildings has been dated to between 450 and 700 CE and shows architectural features similar to those found at the earlier Monte Albán. Mitla is one of the few sites that was started in the Classic period, when the Mixtec became dominant in the area. The construction of the stone walls appears to have had similar techniques for all groups: a core of mud and stone covered with plaster or well cut trachyte rock.
Бағандар тобы
Шіркеу тобының оңтүстігінде Бағаналар тобы жатыр, оның басты ғимараты Сарай деп аталады.
To the south of the Church Group is the Columns Group, whose main building is called the Palace.
Сайтты сақтау
Митла ескеркіші үшін екі маңызды мәселе – желдің, жаңбырдың және басқа да факторлардың эрозиялық әсері және граффити. Жоспарланған немесе жүріп жатқан қайта құру жобаларына мыналар кіреді: шіркеу тобында дін қызметкерлерінің тұрғын үйі ретінде пайдаланылған бөлменің 17 ғасырлық қабырғасын қайта жаңарту, бағаналар тобында штукатурлы едендер төсеу, платформалар мен бекініс қабырғаларын нығайту, ландшафтты жақсарту және отарлық дәуірдегі жаңбыр суын жинау ыдысын қалпына келтіру. Соңғысы отарлық кезеңде аңғарда салынған жалғыз нысан болды. Митла Оахака аңғарының археологиялық дәлізі (Corredor Arqueológico del Valle de Oaxaca) деп аталатын жоспарлы бағдарламаға енгізілетін орындардың бірі. Үкіметтің мақсаты – қираған ескеркіштерді сақтап, қалпына келтіру, сондай-ақ оларды келушілер үшін қолжетімді ету. Бұған қоса, Нелли Роблес сияқты археологтар осы ескеркішті, әсіресе оның маңыздылығын ескере отырып, ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізуге қолдау көрсетіп келеді. Ол қазірдің өзінде Мексиканың ұлттық мұра тізіміне, яғни Lista Indicativa del Patromonio Nacional тізіміне енгізілген. Митла ескеркіштері Туле ағашымен бірге және аймақтағы ежелгі суреттері бар және 8000 жылдан бері адамдар мекендегенін көрсететін жақын жердегі үңгірлермен бірге тізімделген.
The two main concerns for the Mitla site are the eroding effects of wind, rain etc. and graffiti. Reconstruction projects planned or underway include, rebuilding the 17th century wall of a room used as a priests’ residence in the Church Group, laying stucco floors in the Columns Group, sealing of platforms and fortifications walls, and landscaping and the restoration of a colonial era rainwater collection tank. The last was the only one of its kind built in the valley during the colonial period. Mitla is one of the sites to be included in a planned program called the Archeology Corridor of Oaxaca Valley (Corredor Arqueológico del Valle de Oaxaca). The government's goals are to maintain and restore ruins, as well as to make the site more accessible for visitors. In addition, archeologists such as Nelly Robles have supported efforts to gain recognition of the site, especially as a UNESCO World Heritage Site, because of its importance. It is already listed on Mexico’s list of national heritage sites, called the Lista Indicativa del Patromonio Nacional. The Mitla ruins are listed along with the Tree of Tule in the region, and nearby caves that have ancient paintings and show evidence of human habitation for 8,000 years.
Туризм
Митла – Монте-Альбаннан кейін Оахака штатындағы ең көп танылатын археологиялық орын. Митла қаласы қазіргі Сан-Пабло Вилла-де-Митла қаласы үшін өте маңызды, себебі туризмге байланысты қызметтер экономиканың басым бөлігін қамтамасыз етеді. Көптеген тұрғындар орын мен қаланың екеуі де үкімет тарапынан жеткілікті түрде насибатталмайды деп санайды. Орынды басқаратын шенеуніктер туризмнің артып келе жатқанын мәлімдейді. Көбінесе демалыс күндері Веракрус және Пуэбла штаттарынан келетін мексикалықтар болады. Шетелдік келушілердің көп бөлігі еуропалықтар. Күніне орташа есеппен 500 адам орынға келеді.
Mitla is the second most visited archeological site in the state of Oaxaca, after Monte Albán. The Mitla site is very important to the modern town of San Pablo Villa de Mitla, as tourist related activities support most of the economy. Many residents feel that neither the site or the town is promoted sufficiently by the government. Authorities who administer the site say that tourism is rising. Most visitors are Mexicans who visit on weekends from Veracruz and Puebla states. Foreign visitors are mostly European. On average 500 people per day visit the site.