Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Xochicalco – Мексиканың Морелос штатының батыс бөлігіндегі Миакатлан қаласында орналасқан Колумбқа дейінгі археологиялық ескерткіш. Бұл атау науатль тілінен «Гүлдер үйі» деп аударылуы мүмкін. Бұл орын Куернавакадан оңтүстік-батысқа қарай 38 шақырым, ал Мексика қаласынан шамамен 122 шақырым жерде жатыр. Қонақтар үшін бұл орын аптаның бар күндері сағат 10:00-ден 17:00-ге дейін ашық, бірақ обсерваторияға тек түстен кейін ғана кіруге рұқсат етіледі. Xochicalco өркендеген кезеңі Теотиуакан құлағаннан кейін келді және Xochicalco Теотиуакан империясының құлауына ықпал еткен болуы мүмкін деген болжам бар. Xochicalco архитектурасы мен иконографиясы Теотиуакан, Майя аймағы және Толука аңғарының Матлатзинка мәдениетімен ұқсастықтарды көрсетеді. Бүгінде Куэнтепек ауылының тұрғындары науатль тілінде сөйлейді. Негізгі салтанатты орталық жасанды түрде тегістелген төбеде орналасқан, ал төменгі беткейлерде, көбінесе қазба жұмыстары жүргізілмеген тұрғын үйлердің қалдықтары бар ұзын террасалар созылып жатыр. Бұл жерде алғашқы адамдар б.з.д. 200 жылы қоныстанған, бірақ қалалық орталыққа эпиклассикалық кезеңде (б.з. 700 – 900 жылдары) айналды. Бұл орындағы барлық дерлік архитектура осы кезеңде салынған. Өркендеген шағында қалада 20 000-ға жуық адам тұрған болуы мүмкін. Xochicalco – ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы тізіміне енген және туристер көп баратын орын. Мұнда жақсы жабдықталған мұражай да бар.
Xochicalco is a pre Columbian archaeological site in Miacatlán in the western part of the Mexican state of Morelos. The name Xochicalco may be translated from Nahuatl as "in the house of Flowers". The site is located 38 km southwest of Cuernavaca, about 122 km by road from Mexico City. The site is open to visitors all week, from 10 am to 5 pm, although access to the observatory is only allowed after noon. The apogee of Xochicalco came after the fall of Teotihuacan and it has been speculated that Xochicalco may have played a part in the fall of the Teotihuacan empire. The architecture and iconography of Xochicalco show affinities with Teotihuacan, the Maya area, and the Matlatzinca culture of the Toluca Valley. Today the residents of the nearby village of Cuentepec speak Nahuatl. The main ceremonial center is atop an artificially leveled hill, with remains of residential structures, mostly unexcavated, on long terraces covering the slopes. The site was first occupied by 200 BC, but did not develop into an urban center until the Epiclassic period (AD 700 – 900). Nearly all the standing architecture at the site was built at this time. At its peak, the city may have had a population of up to 20,000 people. Xochicalco is an UNESCO World Heritage Site and a tourist destination. The site also has a well stocked museum.
Ескерткіштер
Кейбір ғимараттардың қабырғаларындағы мүсіндік рельефтер ерекше қызығушылық тудырады. Қауырсынды жылан ғибадатханасында осы құдайдың әдемі стильделген бейнелері бар, олардың ішінде Теотиуакан және Майя өнерінің ықпалы көрінеді. Пирамиданың биік талудтарында Хочикалькоға салық төлеген қалаларды бейнелейтін рельефтік өрнектер, сондай-ақ Майя халқына ұқсайтын бірнеше отырған тұлғалар бейнеленген. Хочикалькода Мезоамериканың басқа аймақтарынан келген суретшілер тобы болған болуы мүмкін деген пікір бар. Бұл жерде басқа да бірнеше ескерткіштер бар: сатылы пирамида ғибадатханалар, сарайлар, үш доп алаңы, монша ванналары, ерекше дөңгелек тәңірлер қатары және ішіне баспалдақ салынған үңгір. Бұл жерде тұрған мүсіндік стелалар да бар; ал кейбіреулері бастапқы орнынан алынып, қазір Мексика қаласындағы INAH мұражайында және кішкентай мұражайда қойылған.
Of special interest are sculptured reliefs on the sides of some buildings. The Temple of the Feathered Serpent has fine stylized depictions of that deity in a style which includes apparent influences of Teotihuacan and Maya art. The high taluds of the pyramid bear relief carvings that depict towns that paid tribute to Xochicalco as well as several seated figures that look Mayan. It has been speculated that Xochicalco may have had a community of artists from other parts of Mesoamerica. Other monuments at the site include several other step pyramid temples, palaces, three ballcourts, sweat baths, an unusual row of circular altars, and a cave with steps carved down into it. The site also has some free standing sculptured stelae; others were removed from their original location and are now on display in the INAH museum in Mexico City and at the site museum.
Тарих және зерттеулер
Ксохикалько қаласы шамамен 650 жылы Кампечеден келген майя саудагерлері – Ольмека Ксикаланка тайпасы құрған. Бұл оларға бірнеше ірі мезоамерикалық сауда жолдары бойында тиімді орналасу мүмкіндігін берді. Қала-мемлекеттің халқы 10 000 – 15 000 адамды құрады, олардың көпшілігі қолөнер өндірісімен және қашықтықтағы саудамен айналысты. Бұл қала, ірі мезоамерикалық қала-мемлекеттердің құлдырауынан кейін маңызды бекініс, сауда және діни орталыққа айналды. Аймақтағы нашар егістік жағдайлары, қаланың қорғаныс және сауда мақсатында салынғанын көрсетеді. Бұл қираған орынды алғаш рет 1777 жылы саяхатшы Антонио Алзате сипаттаған. 1810 жылы Александр фон Гумбольдт, 1791 жылы Мексика қаласында жарияланған Альзатеның сипаттамасы мен гравюрасына негізделген Ксохикальконың сипаттамасы мен суретін жариялады. Мексика императоры Максимилиан қираған орынды аралады. Қауырсынды жылан ғибадатханасын 1910 жылы мексикалық археолог Леопольдо Батрес қайта жаңартылған. 1940-1960 жылдар аралығында Эдуардо Ногера мен Сесар Саенцтің жобасы аясында маңызды археологиялық қазбалар мен одан әрі жаңарту жұмыстары жүргізілді. Жайм Литвак Кинг та бұл жерде жұмыс істеді. 1976 жылы Пенсильвания мемлекеттік университетінің археологы Кеннет Хирт, бүкіл аумақты картаға түсіріп, үйлер мен обсидиан шеберханаларын қазды. 1988 жылы INAH-тың Норберто Гонсалес Креспо мен Сильвия Гарза ескерткіш сәулетті қазудың кең ауқымды бағдарламасын бастады. Бұл жобаның тамаша жаңалығын сақтау үшін жаңа мұражай салынды. 2009 жылы канадалық Esperanza Silver компаниясына берілген концессия орынға қауіп төндіреді, деді археолог Сильвия Гарса Таразона Centro del Instituto Nacional de Antropología e Historia (INAH) Morelos орталығынан.
Xochicalco was founded in about 650 AD by the Olmeca Xicalanca, which are a Mayan group of traders from Campeche, at a site that gave them an excellent position along several of the major Mesoamerican trade routes. The city state had a population of 10,000 to 15,000 people, many of whom were engaged in craft production and long distance trade. It was an important fortressed commercial and religious center following the decline of the great Meso American city states. The poor farming conditions in the area show that it was likely built for defense purposes and trading. The ruins were first described by explorer Antonio Alzate in 1777. In 1810, Alexander von Humboldt published a description and illustration of Xochicalco, based on Alzate's description and an engraving published in Mexico City in 1791. Emperor Maximilian of Mexico visited the ruins. The Temple of the Feathered Serpent was restored by Mexican archaeologist Leopoldo Batres in 1910. Major archaeological excavations and further restorations were done in a project from the 1940s through the 1960s by Eduardo Noguera and César Saenz. Jaime Litvak King also worked at the site. In 1976 archaeologist Kenneth Hirth of Pennsylvania State University began a multi season fieldwork project in which he mapped the entire site and conducted excavations of houses and obsidian workshops. In 1988 a large scale program of excavation of monumental architecture was initiated by Norberto González Crespo and Silvia Garza of the INAH. A new museum was built to house the spectacular finds of this project. A 2009 concession granted to Canadian mining company Esperanza Silver threatens the site, according to archaeologist Silvia Garza Tarazona of the Centro del Instituto Nacional de Antropología e Historia (INAH) Morelos.
Қаланың жойылуы
900 жылға таман Xochicalco қаласы өртеніп, қиратылды. Қазба жұмыстарынан табылған көптеген үйлер мен ғибадатханаларда негізгі Эпиклассика дәуіріне тән шөгінділердің үстінен өрт іздері мен қирату қабаттары байқалады. Қираудың астында көптеген заттар өз орнында қалған, бұл осы маңайдың жылдам қирап, тасталып кеткенін көрсетеді. Дегенмен, төбенің етегінде аздаған топ адамдар қалды. Кейін, шамамен 1200 жылы, бұл жерге қазіргі Морелос штатында науатль тілінде сөйлейтін халықтың арғы тегі – науатль тілінде сөйлейтін Тлахуика халқы қайта қоныстанды.
At some point around 900 CE the city of Xochicalco was burned and destroyed. Many of the excavated houses and temples have layers of burning and destruction that cover the deposits from the main Epiclassic occupation. Underneath destruction layers, numerous objects were left in place in the houses, indicating that the site was destroyed and abandoned quickly. A small remnant population lived on, however, on the lower slopes of the hill. Later, around 1200, the site was recolonized by the Nahuatl speaking Tlahuica peoples, ancestors to the Nahuatl speaking populations of the modern state of Morelos.
Астрономиялық обсерватория
Обсерватория – күннің қозғалысын зерттеу үшін бейімделген үңгір. Үңгірдің қабырғалары әкпен жабылып, қара, сары және қызыл түске боялған, ал шахтасының биіктігі негізінен жер бетіне дейін 8,7 метрді құрайды және жоғарғы жағы алтыбұрышты. Шахтаның еңісі шамалы болғандықтан, күн сәулесі үңгірдің еденіне түседі. 30 сәуірден 15 тамызға дейінгі 105 күн ішінде күн үңгірге жарық шашырады. Күннің Рақ тропигіне қарай жылжуында және кері қайтуында, тиісінше 14/15 мамыр және 28/29 шілдеде, күн зенитте болады және астрономиялық орталық уақытта, жарық сәулесі шахта арқылы түсіп, күннің бейнесін үңгірдің еденіне проекциялайды. Әрине, осы күн құбылысын пайдалана отырып, бұл орын діни рәсімдер үшін де қолданылған.
The observatory is a cave modified to allow study of the movement of the sun. The cave was covered with stucco and painted black, yellow and red with a chimney that measured from the base to the surface 8.7 meters, and which is hexagonal in the top. The chimney has a slight slope allowing the sun's rays to be to projected on the floor of the cave. In the 105 days running from 30 April to 15 August, the sun shines into the cave. In the sun's movement towards the Tropic of Cancer and upon their return, respectively, on 14/15 May and 28/29 July, the sun is at its zenith and the astronomical noon, the beam of light falls directly through the chimney showing the image of the sun on the floor of the cave. Surely, taking advantage of the solar phenomenon, the site was also used for religious ceremonies.
Негізгі басылымдар
Де ла Фуэнте, Беатрис, Сильвия Гарса Таразона, Норберто Гонсалес Креспо, Арнольд Лебоф, Мигель Леон Портилла және Хавьер Вимер (1995) Хочикалько акрополі, Морелос Мәдениет институты, Куернавака. Хирт, Кеннет Г. (редактор) (2000) Хочикалькодағы археологиялық зерттеулер, 1-том, Хочикалькодағы ежелгі қала құрылысы: испандықтар келгенге дейінгі қоғамның дамуы мен ұйымдасуы, және 2-том, Хочикалько карталау жобасы. Юта университетінің баспасы, Солт-Лейк-Сити. Хирт, Кеннет Г. (редактор) (2006) Ежелгі Орталық Мексикадағы обсидиан өңдеу өндірісі, Юта университетінің баспасы, Солт-Лейк-Сити. Хирт, Кеннет Г. және Энн Сайферс Гиллен (1988) Хочикалькодағы уақыт және қоныс. Антропологиялық зерттеулер институты, Мексика Ұлттық автономды университеті, Мексика қаласы.
De la Fuente, Beatriz, Silvia Garza Tarazona, Norberto González Crespo, Arnold Leboef, Miguel León Portilla and Javier Wimer (1995) La Acrópolis de Xochicalco, Instituto de Cultura de Morelos, Cuernavaca. Hirth, Kenneth G. (editor) (2000) Archaeological Research at Xochicalco, Volume 1, Ancient Urbanism at Xochicalco: The Evolution and Organization of a Pre Hispanic Society., and Volume 2, The Xochicalco Mapping Project. University of Utah Press, Salt Lake City. Hirth, Kenneth G. (editor) (2006) Obsidian Craft Production in Ancient Central Mexico, University of Utah Press, Salt Lake City. Hirth, Kenneth G. and Ann Cyphers Guillén (1988) Tiempo y asentamiento en Xochicalco. Instituto de Investigaciones Antropológicas, Universidad Nacional Autónoma de México, Mexico City.