Шведтік Strv 103 танкы: Құрылысы мен ерекшеліктері
Stridsvagn 103
Швед танкы Strv 103: Суық соғыс дәуірінде жасалған, мұнарасы жоқ, газ турбинасы бар бірегей танк. Қаруын жылға салу үшін іздер мен ішкі жағдайды реттеу қажет.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Stridsvagn 103 (Strv 103), сондай-ақ Alternative S және S танктері ретінде белгілі, – Швецияда жасалған және өндірілген, суық соғыс кезеңінің шведтік негізгі ұрыс танктері. "Strv" – швед әскери термині, stridsvagn деген сөздің қысқартылған түрі, швед тілінде "күйме" және "танк" (сөзбе-сөз – "ұрыс вагоны") мағынасын білдіреді, ал 103 саны – шведтік қарулы күштерінде 10,5 см зеңбірекпен жабдықталған үшінші танк екенін көрсетеді. 1950 жылдары жасалған бұл танк газ турбиналық қозғалтқышты қолданған алғашқы негізгі ұрыс танктерінің бірі және Екінші дүниежүзілік соғыстан бері неміс Kanonenjagdpanzer танктерінен басқа, мұнарасы жоқ, жаппай өндірілген жалғыз танк болып табылады. Оның ерекше дизайны және беймәлім зеңбірек орнату процесі бар: танк мұнарасыз, зеңбірегі бекітілген, ал оны жылға беру үшін гусеницалар, көтеру үшін – корпус аспасы реттеледі. Көптеген мұнарасыз бронетехникалық машиналарын шабуылдық қарулар немесе танктерге қарсы құралдар ретінде жіктесе, Strv 103 танк ретінде қарастырылады, себебі оның міндеттері заманауи шведтік әскери доктринасы бойынша басқа танктердің міндеттерімен үйлеседі.
The Stridsvagn 103 (Strv 103), also known as the Alternative S and S tank, is a Swedish Cold War era main battle tank, designed and manufactured in Sweden. "Strv" is the Swedish military abbreviation of stridsvagn, Swedish for chariot and tank (literally combat wagon), while the 103 comes from being the third tank in Swedish service to be equipped with a 10.5 cm gun. Developed in the 1950s, it was the first main battle tank to use a gas turbine engine and the only mass produced tank since World War II to not use a turret besides the German Kanonenjagdpanzer. It has an unconventional design with a unique gun laying process: it is turretless with a fixed gun traversed by engaging the tracks and elevated by adjusting the hull suspension. While most turretless armoured fighting vehicles are classified as assault guns or tank destroyers, the Strv 103 is considered a tank since its designated combat role matched those of other tanks within contemporary Swedish doctrine.
Тұжырымдаманың дамуы
1950 жылдардың басында Швеция Корольдік Армиясының Материалдық Басқармасының Артиллерия бөлімі жаңа танкты әзірлеуді бастады. Қажетті сипаттамалар – 30 тоннаға жуық салмақ, жоғары өнімділік, қорғаныс және жылдамдық. Жаңа конструкция өте төмен корпуспен, биік және тік бұрышты мұнарамен, үлкен калибрлі негізгі қарумен және автоматты зарядтау жүйесімен келді, бұл экипажды үш адамға дейін азайтты. Бастапқыда 105-120 мм қарулар қарастырылды, бірақ 120 мм-ге басымдық берілді, кейін 155 мм конструкциясы да зерделенді. Жалпы дизайны француздық AMX 50 таңкіне өте ұқсас. Бұл қаруды тұрақтандыруға мүмкіндік бермеді. Нәтижесінде танк бір уақытта қозғалып, дәл ату мүмкін емес еді. Бірақ Centurion таңкілерімен шведтік тәжірибе көрсеткендей, танктың қанағаттанарлық дәлдікке жетуі үшін тоқтауы қажет еді, сондай-ақ тұрақтандыру технологиясында алдағы уақытта ешқандай жетістік болмайды деп қате болжам жасалды. Танктің басқа да ерекшеліктері де өте радикалды болды. Bofors 105 мм L74 қаруы, 62 калибрлі ұңғысымен, британдық Royal Ordnance L7 сияқты оқ-дәрілерді қолдана алатын және автоматты зарядтаумен жабдықталған. Бұл үш секунд сайын бір оқ атуға мүмкіндік берді, сонымен қатар экипажды екі адамға дейін азайтуға мүмкіндік берді: қарушы/жүргізуші және командир (сол дәуірдегі көптеген жобалар төрт адамнан тұратын экипаждарды қолданды), ал екі рет басқару арқасында бір адам танктің барлық функцияларын басқара алатын еді. Бұл, әрине, тек төтенше жағдайларда ғана қолданылар еді, себебі жұмыс жүктемесі тым ауыр болар еді, бірақ резервтік мүмкіндіктерді қамтамасыз етуден басқа, экипажға жағдайға қарай міндеттерді алмастыруға да мүмкіндік берді. Бұл концепция практикалық сынақтардан өтті, олар екі адамнан тұратын экипаж танкті басқарумен тікелей байланысты емес көптеген міндеттерді орындау кезінде өзін-өзі қамтамасыз ете алмайтынын көрсетті: атап айтқанда, күнделікті техникалық қызмет көрсету, лагерь құру, тізбекті ауыстыру және далада оқтарды қайта жүктеу. Соңғы мәселені оқ-дәрі жасақтарына қосымша персонал қосу арқылы шешуге болар еді, бірақ үшінші экипаж мүшесінің қажеттігіне келісім берілді. Жауынгерлік тиімділікті арттыру үшін үшінші адам артқы жүргізуші/радио операторы ретінде тағайындалды, ол танктың артқы жағына қарап, жүргізуге қажетті жабдықтармен жабдықталды. Бұл танкты алға жылдамдықпен кері жүргізуге мүмкіндік берді, алдыңғы бөлігін қарсыласқа бағыттап, командирді радио байланысынан босатуға мүмкіндік берді. Командир мен қарушы/жүргізушінің екеуі де қаруды ату және танкты жүргізу үшін бірдей бақылау құралдары мен элементтеріне ие болды. Танк екі түрлі қозғалтқышпен жабдықталған: Rolls Royce K60 қарама-қарсы поршеньді дизельдік қозғалтқыш баяу қозғалуға және нысанаға бағыттауға, ал Boeing 502 турбинасы жоғары жылдамдықпен немесе қиын жер бедерінде жүруге арналған. Турбинаның жеткілікті қуаты жоқ екені тез анықталды және 70 танк өндірілгеннен кейін Caterpillar турбинасымен ауыстырылды, ал барлық бұрынғы көліктер қайта жабдықталды. Бұл өндірістік танкте турбиналық қозғалтқышты алғаш рет пайдалану болды; Советтердің Т-80 және АҚШ-тың М1 Abrams таңкілері кейіннен негізгі қозғалтқыштар ретінде газ турбиналарын қолданды. Концепция соншалықты қызықты болды, Bofors аспапты-жүргізуші бөлімінің прототипін жасауын сұрады, олар оны сәтті аяқтады. Strv 103 толық амфибиялық болуы мүмкін. Жоғары корпустың айналасына 20 минут ішінде суға батыру экранын орнатуға болады, ал тізбектер танкты суда жүргізеді. Әр взводтың бір таңкісі алдыңғы корпустың астына бульдозерлік пышақ орнатылған, оны танктың сыртынан қолмен түсіріп, тіректермен жұмыс істеуге бекітіп қоятын еді. Пышақ взвод үшін от шұңқырларын қазу, өтуді жеңілдету үшін траншеяларды толтыру сияқты қарапайым инженерлік жұмыстарды орындауға мүмкіндік берді. Жұмыс аяқталғаннан кейін, пышақ қайтадан алдыңғы корпустың астына қайтарылып, бекітілді. 103C үлгісі енгізілгеннен кейін барлық танктерде бульдозерлік пышақ орнатылды, бұл операцияны жылдамдату үшін де, төменгі корпусты қорғау үшін де болды.
In the early 1950s, the Royal Swedish Army Materiel Administration's Ordnance Department began development of a new tank known as kranvagn, or KRV. The desired features were a weight around 30 tonnes with high gun performance, protection and mobility. The new design emerged with a very low profile hull with a tall and highly angled turret mounting a large calibre main gun and autoloader system, reducing the crew to three. 105 to 120 mm guns were initially considered, with the 120 being favoured, and later a 155 mm design was also considered. The overall design is very similar to the French AMX 50. This made it impossible to use a stabilised gun. As a result, the tank could not accurately move and fire at the same time, but the Swedish experience with Centurions suggested that, in order for tanks to reach acceptable accuracy, they would need to come to a halt anyway, and wrongly estimated that no breakthrough in stabilisation technology was likely within the foreseeable future. Other features of the tank were also quite radical. The rifled gun, a Bofors 105 mm L74 with a barrel length of 62 Calibers, was able to use the same ammunition as the British Royal Ordnance L7, and would be equipped with an autoloader allowing a rate of fire of one round every three seconds, also allowing the crew to be reduced to two; a gunner/driver and the commander (most designs of the era used a crew of four), with one person being able to handle all functions of the tank from the ordinary position due to duplicate controls. This would of course only be used in emergencies, as the workload would be overwhelming, but apart from providing redundancy it also allowed the crew to shift tasks between them as situation required. The concept went through practical tests, that quickly revealed that a two man crew would not be self sufficient when considering the many tasks not directly related to handling the tank: in particular, routine maintenance, bivouacking, track changes and reloading in field. While the last issue could have been solved by adding staff to the ammunition crews, it was decided that a third crew member was needed. To enhance combat effectiveness, the third man was to be assigned as a rear driver/radio operator, facing the rear of the tank and equipped with a complete setup for driving. This allowed the tank to be driven backwards at the same speed as forwards, keeping its frontal armour pointed at the enemy, while relieving the commander of routine radio duty. The commander and gunner/driver both had the same set of sights and controls to fire the gun and drive the tank. The tank was uniquely powered by two different kind of engines, a Rolls Royce K60 opposed piston diesel for slow cruising and manoeuvring the tank in aiming, and a Boeing 502 turbine for more power when travelling at higher speed or in severe terrain. The turbine was quickly found to be underpowered, and was replaced by a Caterpillar turbine delivering after no more than 70 tanks had been produced, and retrofitted to all previous vehicles. This was the first use of a turbine engine in a production tank; the Soviet T 80 and US M1 Abrams would later be built with gas turbines for main propulsion. The concept was interesting enough that Bofors was asked to build a prototype of the suspension/drive train, which they completed successfully. The Strv 103 could be made fully amphibious. A flotation screen could be erected around the upper hull in about 20 minutes, and the tracks would drive the tank at about in water. One tank in each platoon was fitted with a dozer blade under the front hull, which was from outside the tank manually dropped and locked into working position with pins and support struts. The blade allowed it to do simple engineering tasks, like digging fire pits for the platoon, filling trenches for ease of passage and so forth. Once the task was completed, the blade was again manually returned to the position under the front hull and locked in place. Upon the introduction of the 103C model all tanks had a bulldozer blade fitted, both to speed up operations and for the increased protection of the lower hull.
Қызмет
1958 жылғы қорғаныс жоспарын дайындау кезінде (Försvarsbeslut 1958 (FB58)) Риксдагенде (Швед парламенті) сатып алу жобалары Alternativ S-ті екі шетелдік балама – Alternativ A және Alternativ T-ге қарсы қойды. Отандық балама қымбатқа түсетінімен, қорғаныс комитетінің баяндамасында бейтарап ел үшін отандық танктың символдық мәні және швед өнеркәсібінің дамуына тигізер әсері ескеріліп, «S» баламасы ұсынылды. Риксдаг 1958 жылдың 4 ақпанында FB58 бойынша ресми шешім қабылдады, содан кейін 1961 жылы аяқталған екі өндірістік прототипке тапсырыс берілді. Осы кезде армия дизайнға осыншалықты риза болғандықтан, 1960 жылы 10 данадан алдын ала өндіріс тапсырысы берілді. Шағын өзгерістер енгізіліп, Alternativ S танкысы Stridsvagn 103 («103» – шведтік қызметке қабылданған 10 см калибрлі зеңбірегі бар үшінші танк) деп аталып, қабылданып алынды. Толық өндіріс 1967 жылы басталды және 1971 жылы 290 данасы шығарылып аяқталды. Өзгерістерге жаңа гиростабилизацияланған командирлік мұнарасы, 7,62 мм KSP 58 пулеметімен және жаңартылған алдыңғы бронясы кірді. Алдыңғы бөлігіне жоғары жарылғыштан қорғанатын (HEAT) снарядтарды жеңуге көмектесетін ерекше тіреулі бронялық тор орнатылуы мүмкін болды; алайда, бұл көп жыл бойы құпия сақталды және тек соғыс жағдайында ғана орнатылатын болды. Strv 103 дизайнына қарамастан, ол шабуылдық операциялар үшін жасалған. Strv 103 танкыларын пайдаланған швед армиясының броньды бригадалары anfallsbrigader (шабуыл бригадалары) деп аталды және жаудың жағалауына қарсы шабуылдар жасау және әуе десанттарын тоқтату міндеті жүктелді. Танкке қатысты шведтік қарулы доктринасы тіпті қорғаныс жағдайында да броньдық соғысқа агрессивті көзқараспен қарастырылған. Strv 103 танкысының дизайны қорғану емес, қорғанысқа негізделген.
In preparation for the defence plan of 1958 (Försvarsbeslut 1958 (FB58)) in Riksdagen (Swedish parliament), the procurement set Alternativ S against the two foreign alternatives Alternativ A and Alternativ T. While the domestic alternative was going to be more expensive, the defence committee report recommended "S" when weighing in the symbolic value of a domestic tank for a neutral country as well as the spin off effects on Swedish industrial competence. Riksdagen made the formal decision regarding FB58 on 4 February 1958, and a follow on contract called for two production prototypes, which were completed in 1961. By this point, the army was so satisfied with the design that an initial pre production order for 10 was placed in 1960. With minor changes, the Alternativ S was adopted as the Stridsvagn 103 ("103" from being the third tank with a 10 cm calibre gun accepted into Swedish service). Full production started in 1967 and ended in 1971 with 290 delivered. The changes included a new gyro stabilised commander's cupola armed with a 7.62 mm KSP 58 machine gun, and upgraded frontal armour. A unique slat armor grid could be mounted at the front to help defeat high explosive anti tank (HEAT) rounds; however, it was kept secret for many years and was to be fitted only in the event of war. Despite its design, the Strv 103 was intended for offensive operations. The armoured brigades of the Swedish Army, which operated the Strv 103, were designated anfallsbrigader (assault brigades) and tasked with launching counter offensives on enemy beachheads and airborne landings. The stated Swedish armoured doctrine contemporary to the tank describes an aggressive approach to armoured warfare, even in defensive situations. The design of the Strv 103, with its low profile, was based on protection rather than defensive battlefield behaviour.
Өнер көрсету
Stridsvagn 103 ешқашан жауынгерлік қимылдарға қатыспаған, сондықтан оның конструкциясы әлі толыққанды дәлелденбеген. Дегенмен, 1960 жылдары оның көздеген мақсатына сәйкес, көптеген артықшылықтары болды. 1967 жылы Норвегия Leopard 1 танкысімен екі апталық салыстыру сынағын жүргізіп, жабық люктермен 103 танкысі Leopard-тан көбірек нысананы анықтап, жылдам оқ атқанын байқады, ал люктер ашық болғанда жағдай керісінше болды. 1968 жылдың сәуір-қыркүйек айларында Бовингтондағы британдық бронетандық мектебінде екі 103 танкысі сынақтан өтті, онда "мұнарасыз "S" танкысінің тұжырымы, мұнаралы танкылерге қарағанда айтарлықтай артықшылықтарға ие" деп хабарлады. 1973 жылы BAOR 103 танкысін сынақтан өткізді. Британдық экипаж алты апталық оқудан өтті, ал машиналарды швед инженерлері күтіп-жөндеді. Тоғыз күндік маневрлер кезінде Chieftain танкысімен бірге, машиналардың қолжетімділігі 90%-дан төмен түспеді, ал қорытынды есепте "S" танкысінің қозғалыс кезінде оқ атпау мүмкіншілігінде ешқандай кемшілік жоқ екенін дәлелдеуге мүмкіндік болмады" делінген. 1975 жылы Форт-Нокстегі американдық бронетандық орталығында екі 103 танкысі сынақтан өтті. Сынақтар 103 танкысінің M60A1E3-тен дәлірек оқ атқанын көрсетті, бірақ орташа есеп бойынша 0,5 секундқа баяу болды. Centurion танкысімен салыстырғанда, Strv 103 танкысінің қысқа табандығы оның жұмсақ жерде (балшық пен қарда) нашар жұмыс істегенін көрсетті, ал оның ор қазу және тік кедергілерді еңсеру қабілеттері де айтарлықтай төмен болды: Centurion 100 см биіктіктегі қабырғаны еңсергенде, 103 танкысі 80 см қабырғаны еңсеруге мүшкілдік тартты. Ал қатты жерде 103 танкысі әлдеқайда маневрлі болды.
The Stridsvagn 103 never saw combat and so its design remains unproven. However, for its intended role in the 1960s, it had numerous advantages. In 1967, Norway carried out a two week comparative observation test with the Leopard 1 and found that, with closed hatches, the 103 spotted more targets and fired faster than the Leopard while the situation was reversed when operating with hatches open. In April to September 1968, two 103s were tested at the British armour school in Bovington, which reported that "the turretless concept of the "S" tank holds considerable advantage over turreted tanks". In 1973, the BAOR tested the 103. British crewmen received six weeks training and the vehicles were serviced by Swedish engineers. Over nine days of manoeuvres alongside the Chieftain tank, availability never fell under 90% and the final report stated, "It has not been possible to prove any disadvantage in the "S" inability to fire on the move." In 1975, two 103s were tested at the American armour center at Fort Knox. The trial demonstrated that the 103 fired more accurately than the M60A1E3, but on an average of 0.5 seconds slower. In comparison with the Centurion, the shorter track of the Strv 103 meant it performed worse on soft ground (mud and snow), and its trench taking and vertical obstacle capabilities were also significantly lower: where the Centurion climbed a 100 cm wall, the 103 was barely able to climb an 80 cm wall. On hard terrain, the 103 on the other hand was far more manoeuvrable.
Нұсқалар
Stridsvagn 103B Strv 103 танктерінің салмағы өндіріске дейінгі үлгілерге қарағанда артқандықтан, 103 жеткіліксіз қуатты болып шықты. Сондықтан, Caterpillar компаниясы жасаған газ турбинасының күштірек нұсқасы 80 танк өндірілгеннен кейін қолданысқа енгізілді. Алғашқы үлгідегі танктер (кейіннен Strv 103A деп аталды) жақын арада B стандартына дейін жаңартылды. Гидропневматикалық жүйенің реттелуі көтерілу диапазонын −10-нан +12 градусқа дейін, −11-ден +16 градусқа дейін ұлғайтты. Stridsvagn 103C 1986 жылы барлық машиналарға жақсартылған отты басқару жүйелерін орнату үшін жаңарту бағдарламасы басталды. Сонымен қатар, әрбір Strv 103 танкы бір взводқа бірдейінен емес, бульдозерлік пышақпен жабдықталды. 1987/88 жылдары Rolls Royce қозғалтқышы жаңа Detroit Diesel қозғалтқышымен ауыстырылды, оның екі жағына қосымша броня ретінде пайдалануға арналған жанармай бактері орналастырылды және жаңа лазерлік қашықтық өлшегіш қосылды. Stridsvagn 103D 1990 жылдардың ортасында швед қарулы күштері жаңа негізгі ұрыс танкін іздеген кезде бір Strv 103C танкы Strv 103D үлгісіне жаңартылды. Басты өзгерістер – отты басқару компьютері, командир мен пулеметшіге түнде және нашар ауа райында шайқасуға мүмкіндік беретін, сондай-ақ жүргізу үшін пассивті жарық күшейткіштерді орнату болды. Аспа және қозғалтқыш жүйелеріне де шағын өзгерістер енгізілді. 1990 жылдардың басында реактивтік және/немесе қосымша броняны қосу мүмкіндігі қарастырылды, бірақ ақырында Strv 103 танкы шведтік қызметтен Stridsvagn 121 (жалға алынған Leopard 2A4 танктері уақытша шара ретінде қолданылды) танкынің пайдасына шығарылды, ол 1997 жылы қолданысқа енгізілді (Strv 103 танкы экипаждарын оқыту үшін соңғы пайдаланылған жыл). Бұл прототип швед қарулы күштерінің жаңа негізгі ұрыс танкы жүйесінің сынақтарында басқа барлық сынақтан өткен танктермен бірге қолданылды. Бірнеше жыл бойы бұл прототипті қашықтан басқару арқылы да сынақтан өткізді. Бүгінгі күні жалғыз Strv 103D танкы және бірнеше 103C үлгілері Арсенален ұлттық әскери көлік мұражайында қойылған. Олардың барлығы әлі де жұмыс істеуге дайын. 15,5 см-лік топтық зеңбірек 1 Strv 103 шассиінің негізінде жасалған өздігінен жүретін гаубица.
Stridsvagn 103B As the weight of the Strv 103 had increased compared to the pre production tanks, the 103 turned out to be under powered. Hence, a more powerful version of the same gas turbine, manufactured by Caterpillar, was introduced after the first production run of 80 tanks. The early version tanks (retroactively designated Strv 103A) were soon upgraded to B standard. Adjustments to the hydro pneumatic suspension increased elevation range from −10 through +12 degrees, to −11 through +16 degrees. Stridsvagn 103C An upgrade programme was started in 1986 to fit all vehicles with improved fire control systems. Also, each Strv 103 was fitted with a dozer blade, rather than just one per platoon. A further upgrade in 1987/88 replaced the Rolls Royce engine with a newer Detroit Diesel with more fuel cans placed along the sides to function as applique armour, and added a new laser rangefinder. Stridsvagn 103D In the mid 1990s, as the Swedish Armed Forces were looking for a new main battle tank, one Strv 103C was upgraded into the Strv 103D. The major changes were the installation of fire control computer, thermal viewers for both the gunner and the commander, allowing the crew to fight at night time and in bad weather conditions, and the installation of passive light enhancers for driving. Some minor changes to the suspension system and engine were also made. There was some consideration of adding both reactive and/or appliqué armour in the early 1990s, but, in the end, the Strv 103 was instead phased out of Swedish service in favour of the Stridsvagn 121 (leased Leopard 2A4s were used as a stop gap measure), which entered service in 1997 (the last year that the Strv 103 was used to train tank crews). This prototype was used during the trials for the new main battle tank system for the Swedish Armed Forces alongside all the other tanks tested. For a few years this prototype was even tested under remote control. The sole Strv 103D is today on display at the Arsenalen national military vehicle museum, together with some 103C models. They are all still in running order. 15,5 cm bandkanon 1Self propelled howitzer developed from Strv 103 chassis.