Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Словен әліпбиі (, немесе slovenska gajica) – словен тілінде жазу үшін қолданылатын латын әрпінің кеңейтілген түрі. Стандартты тілде латын әліпбиі қолданылады, ол хорват Гайдың латын әліпбиінің сәл өзгертілген нұсқасы болып табылады және 25 кіші және үлкен әріптен тұрады:
The Slovene alphabet (, or slovenska gajica ) is an extension of the Latin script used to write Slovene. The standard language uses a Latin alphabet which is a slight modification of the Croatian Gaj's Latin alphabet, consisting of 25 lower and upper case letters:
Кейіпкерлер
Келесі латын әріптері латын тілінен емес, басқа тілдерден алынған сөздерде жеке әріптер ретімен кездеседі: Ć (mehki č), Đ (dže), Q (ku), W (dvojni ve), X (iks) және Y (ipsilon). ӘріпАтыIPAАғылшын тіліндегі жуықтамасы. А, аармБ, ббэбатC, ccecatsČ, ččechargeD, ddedayE, ee, bed, sleighF, feffatG, ggegoneH, hha(шотланд ағылшын тілінде) lochI, iimeJ, jjeyesK, kkacatL, lel, lidM, memmonthN, nennoseO, oo, void, soP, ppepokeR, rer(тілді дүрсілте) riskS, sessatŠ, šešshinT, ttetookU, uusoothV, vve, virusZ, zzezooŽ, žžeparmesan, vision.
The following Latin letters are also found separately alphabetized in words of non Slovene origin: Ć (mehki č), Đ (dže), Q (ku), W (dvojni ve), X (iks), and Y (ipsilon). LetterNameIPAEnglish approx. A, aaarmB, bbebatC, ccecatsČ, ččechargeD, ddedayE, ee, , bed, sleighF, feffatG, ggegoneH, hha(Scottish English) lochI, iimeJ, jjeyesK, kkacatL, lel, lidM, memmonthN, nennoseO, oo, void, soP, ppepokeR, rer(trilled) riskS, sessatŠ, šešshinT, ttetookU, uusoothV, vve, virusZ, zzezooŽ, žžeparmesan, vision
Диакритикалық белгілер
Стандартты орфографияның кемшіліктерін толықтыру үшін, словен тілі де, жақын туысқан серб-хорват тілі сияқты, стресс, дауыстының ұзындығы және көтеріңкі әуенді көрсету үшін стандартталған диакритикалық белгілерді немесе акценттерді пайдаланады. Дегенмен, серб-хорват тіліндегідей, мұндай акценттердің қолданылуы сөздіктерге, тіл оқулықтарына және лингвистикалық жарияланымдарға ғана шектелген. Күнделікті жазуда диакритикалық белгілер, нақты түсініксіздік туындауы мүмкін ең аз жұптардан басқа, дерлік қолданылмайды. Диакритикалық белгілердің екі түрлі және бір-бірімен үйлеспейтін жүйесі бар. Біріншісі – қарапайым, тондық емес жүйе, оны словен тілінің барлық диалекттеріне қолдануға болады. Ол кеңінен таралған және SSKJ сияқты сөздіктердегі стандартты түр болып табылады. Тондық жүйе де көрсетудің бір бөлігі ретінде әуенді қамтиды. Алайда, екі жүйе де шва дыбылын алдыңғы орта дауыстылардан, ал дауысты әріп «л»-ді қарапайым «л»-ден сенімді түрде ажырата алмайды. Кейбір дереккөздер оларды тиісінше ə және ł деп жазады, бірақ мұндай жазу жиі кездеспейді.
To compensate for the shortcomings of the standard orthography, Slovenian also uses standardized diacritics or accent marks to denote stress, vowel length and pitch accent, much like the closely related Serbo Croatian. However, as in Serbo Croatian, use of such accent marks is restricted to dictionaries, language textbooks and linguistic publications. In normal writing, the diacritics are almost never used, except in a few minimal pairs where real ambiguity could arise. Two different and mutually incompatible systems of diacritics are used. The first is the simpler non tonemic system, which can be applied to all Slovene dialects. It is more widely used and is the standard representation in dictionaries such as SSKJ. The tonemic system also includes tone as part of the representation. However, neither system reliably distinguishes schwa from the front mid vowels, nor vocalised l from regular l Some sources write these as ə and ł, respectively, but this is not as common.
Тарих
Қазіргі заманғы әліпби (абекеда) 1840 жылдардың ортасында хорват ұлттық қайта жаңғыртушысы және көшбасшысы Людевит Гай жасаған әліпби негізінде стандартталды, ол хорват әліпбиіне айналды, ал ол өз кезегінде чех әліпбиіне ұқсас болды. Қазіргі әліпби стандартқа айналғанға дейін, мысалы, š әрпі ʃ, ʃʃ немесе ſ деп жазылса, č әрпі tʃch, cz, tʃcz немесе tcz деп, i әрпі кейде y деп, қазіргі орыс тілінде Ы (yery) деп көрсетілетін әріптің із қалдығы ретінде, j әрпі y деп, l әрпі ll деп, v әрпі w деп, ал ž әрпі ʃ, ʃʃ немесе ʃz деп жазылған. Адам Бохорич жасаған ескі Bohorič әліпбиінде (bohoričica) č, š және ž әріптері тиісінше zh, ſh және sh деп, ал c, s және z әріптері тиісінше z, ſ және s деп жазылған. Бұл кемшілікті жою үшін, дыбыстар мен әріптердің бір-бірге сәйкес келуін қамтамасыз ету мақсатында, Йерней Копитар жаңа әліпби жасауды ұсынды. 1825 жылы Франц Серафин Метелько өзінің әліпби нұсқасын ұсынды (Метелько әліпбиі, metelčica). Бірақ, 1833 жылы "Әріптер дауы" (Črkarska pravda) (1830–1833) деп аталатын сот ісінде Франс Прешерен мен Матия Чоп жеңіске жеткеннен кейін, ол Бохорич әліпбиіне қарай тыйым салынды. 1824 жылы Петр Дайнко тағы бір әліпби (dajnčica) жасады, бірақ ол Метелько әліпбиі сияқты кеңінен таралмады; ол 1838 жылы латын және кириллица әріптерін араластырғандықтан, жоғалған әріптерді көрсетудің дұрыс емес тәсілі деп есептелді, сондықтан оған тыйым салынды. Содан кейін Гайдің латын әліпбиі (gajica) қабылданды, бірақ ол әлі де словен тілінің барлық дыбыстарын ажырата алмайды.
The modern alphabet (abeceda) was standardised in the mid 1840s from an arrangement of the Croatian national reviver and leader Ljudevit Gaj which would become the Croatian alphabet, and was in turn patterned on the Czech alphabet. Before the current alphabet became standard, š was, for example, written as ʃ, ʃʃ or ſ; č as tʃch, cz, tʃcz or tcz; i sometimes as y as a relic of the letter now rendered as Ы (yery) in modern Russian; j as y; l as ll; v as w; ž as ʃ, ʃʃ or ʃz. In the old alphabet used by most distinguished writers, the Bohorič alphabet (bohoričica), developed by Adam Bohorič, the characters č, š and ž would be spelt as zh, ſh and sh respectively, and c, s and z would be spelt as z, ſ and s respectively. To remedy this, so that there was a one to one correspondence between sounds and letters, Jernej Kopitar urged the development of a new alphabet. In 1825, Franc Serafin Metelko proposed his version of the alphabet (the Metelko alphabet, metelčica). However, it was banned in 1833 in favour of the Bohorič alphabet after the so called "Suit of the Letters" (Črkarska pravda) (1830–1833), which was won by France Prešeren and Matija Čop. Another alphabet, the Dajnko alphabet (dajnčica), was developed by Peter Dajnko in 1824, but did not catch on as widely as the Metelko alphabet; it was banned in 1838 because it mixed Latin and Cyrillic characters, which was seen as a poor way to handle missing characters. Gaj's Latin alphabet (gajica) was adopted afterwards, although it still fails to distinguish all the phonemes of Slovene.