Домиция Лонгина: Рим императорының әйелі

Кіріспе

Домициан императорының әйелі (шамамен б.з. 53/55 – шамамен б.з. 126/130)

Домиция Лонгина (шамамен б.з. 50–55 – б.з. 126–130 жылдары) – Рим императоры Домицианның әйелі және Рим императрицасы. Ол генерал және консул Гней Домиций Корбулоның кіші қызы болған. Домиция 71 жылы Домицианға үйлену үшін алғашқы күйеуі Люций Элий Ламия Плаутий Элийаннан ажырасты. Олардың некесінен бір ұл дүниеге келді, бірақ оның ерте қайтысы 83 жылы Домиция мен күйеуі арасында уақытша жарысқа себеп болды деп саналады. Домициан 81 жылы таққа отырғаннан бастап ол императрица атанды және 96 жылы оның қазасына дейін осы мәртебесін сақтап қалды. Ол шамамен б.з. 126–130 жылдары аралығында қайтыс болған деп есептеледі.

Ерте өмір

50 және 55 жылдар аралығында дүниеге келген Домиция Лонгина Гней Домиций Корбуло мен Кассия Лонгинаның екінші қызы еді. Анасы арқылы ол Римнің бірінші императоры Августтың ұрпағы болса, әкесінің әпкесі Милония Кезония Калигуланың әйелі еді. Оның әкесі Корбул Рим Сенатында да, әскерде де құрметті азаматтардың бірі болды. Калигула тұсында консул қызметін атқарғаннан бөлек, ол Клавдий мен Нерон кезінде Германия және Парфияға әскери жорықтар ұйымдастырды. Бірақ, оның отбасы 65 жылы Неронға қарсы Пизондықтардың сәтсіз қастандығымен байланысты болды, осының салдарынан Корбул опасыздыққа ұшырап, өз-өзіне қол жұмсады.

Бірінші неке

Домицияның Домицианға үйленуге дейінгі өмірі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ 70 жылға дейін сенаторлық шенді Люций Элий Ламия Плаутий Элианға тұрмысқа шыққан. Ол Люций Фанданий Ламия Элианның, сондай-ақ бір немесе екі қыздың анасы болған болуы мүмкін. Фанданий Лонгина мен Ламияның қызы мен оның күйеуі Люций Фанданийдің ұлы Люций Фанданий арқылы немересі болуы да мүмкін.

Веспасиан мен Титтің билігі

68 жылғы 9 маусымда Неронның өзіне-өзі қол жұмсауынан кейін Рим империясы төрт император жылы деп аталатын бір жылға созылған азаматтық соғысқа ұшырады, онда императорлар Галба, Отон және Вителлиус бірінен соң бірі билікке келіп, құлады. Дағдарыс Веспасианның билікке келуімен аяқталды, ол империяда бейбітшілікті қайта орнатып, қысқа ғұмырлы Флавий әулетін құрды. 71 жылы Веспасиан өзінің кіші ұлы Домициан мен үлкен ұлы Титтің қызы Юлия Флавияның некелерін ұйымдастыруға тырысты. Алайда, сол кезде Домициан Домиция Лонгинамен танысып, оған ғашық болды және Ламияны одан ажырасуға көндірді, содан кейін Домициан оған үйлене алды. Бастапқыда бұл одаққа немқұрайды қарағанмен, ол екі отбасы үшін де зор мәртебеге ие болды. Жаңа неке Корбулоның отбасын жақсартты, сонымен қатар сол кездегі Флавий үгітіне қызмет етті, ол Веспасианның саяси жетістіктерін Юлий-Клавдий әулетінің беделсіз императорлары тұсында төмендетуге тырысты. Оның орнына Клавдий мен Британикпен байланыстарға баса назар аударылды, ал Неронның құрбандары немесе одан зиян шеккендер жақсартуға ие болды. Осы кезеңде Домицианның Флавий үкіметіндегі рөлі көбінесе рәсімдік болды. Ағасы Тит әкесімен шамалас билік жүргізсе, Домицианға құрмет көрсетілді, бірақ ешқандай жауапкершілік жүктелмеді. Бұл жағдай 79 жылғы 23 маусымда Тит Веспасианнан кейін император болғанда өзгермеді, бұл ежелгі және қазіргі заманғы авторларды екі бауырластың арасындағы өзара жаулыққа жетеледі. 80 жылы Тит Домицияның бұрынғы күйеуі Элий Ламияға консулдық лауазымын берді. Тағы бір жағдайда, Тит Ламияны қайтадан үйленуге шақырғанда, ол: «Ол да әйел іздеп жүр ме?» - деп сұрады. Сол жылы Домиция мен Домицианның жалғыз баласы дүниеге келді. Баланың аты белгісіз, бірақ ол 83 жылы бала кезінде қайтыс болды. Екі жыл ғана билік еткеннен кейін Тит 81 жылғы 13 қыркүйекте күтпеген жерден мидың қабынуынан қайтыс болды. Оның соңғы сөзі: «Мен бір ғана қателік жасадым». Заманауи тарихшы Светоний Домицианның ағасының өліміне қатысы болуы мүмкін деп болжады, оның соңғы сөздерін Тит Домиция Лонгинамен қарым-қатынас жасады деген сол кездегі кең таралған әңгімемен байланыстырды. Алайда, ол да бұл оқиғаның ықтималдығы төмен деп санайды. Қазіргі заманғы тарихшылар бұл оқиғаның сенімсіз екенін айтады, өйткені осы әңгімелердің көп бөлігі Домицианды тиран деп айыптаған жауыры сенаторлар тарапынан таратылды. Домицияның адалдығына қатысты қастандықтар, Августтың моральдық принциптерін қайта жаңғыртуды жариялаған билеушінің екіжүзділігін көрсету үшін ынтамен қайталанды, ал жеке өмірінде шектен тыс әрекеттерге және жемқорлыққа толы сарайға төрағалық етті. Домициан әйелін қуғынға түсірді, бірақ Джонс оның мұрагер туғыза алмағаны үшін осылай істегенін айтады. Дегенмен, Домиция мен Париж арасындағы қарым-қатынас туралы әңгімелер тіпті Домициан билік еткен кезде де тарады, және ол өзінің некесіне қатысты қорлықтарға шыдамсыздықпен қарады. Аэлий Ламия Домициан билікке келгеннен кейін Тит тұсында айтқан әзілдері үшін өлім жазасына кесілді. 93 жылы Хельвидий Присктың ұлы Домицианның әйелінен ажырасуын сатиралық бейнелегені үшін жазаланды. Алайда, Домицианның Юлиямен қарым-қатынасы туралы әңгімелер, мүмкін, Домицианнан кейінгі жазушылардың ойлап тапқандары. 84 жылы Домиция сарайға оралды, ол Домицианның билігінің соңына дейін ешқандай оқиғасыз өтті. Домицияның император ретіндегі нақты қызметі туралы немесе оның Домициан үкіметінде қаншалықты ықпалға ие болғаны туралы көп мәлімет жоқ, бірақ оның рөлі көбінесе рәсімдік шаралармен шектелген сияқты. Светонийдің айтуынша, ол кем дегенде императорды театрға сүйреп апарды, ал еврей жазушысы Иосиф Флавий одан алған пайда туралы айтады. Ол сондай-ақ «Horti Domitiae» бағының иесі болды.

Following Nero's suicide on 9 June 68, the Roman Empire plunged into a year long civil war known as the Year of the Four Emperors, which saw the successive rise and fall of the Emperors Galba, Otho and Vitellius. The crisis came to an end with the accession of Vespasian, who re established peace in the Empire and founded the short lived Flavian dynasty. In 71, Vespasian attempted to arrange a dynastic marriage between his youngest son Domitian, and the daughter of his eldest son Titus, Julia Flavia. By this time however, Domitian had already met and fallen in love with Domitia Longina, and managed to persuade Lamia to divorce her, so that Domitian could marry her himself. Despite its initial recklessness, the alliance was very prestigious for both families. The new marriage rehabilitated Corbulo's family, while serving the broader Flavian propaganda of the time, which sought to diminish Vespasian's political success under the less reputable emperors of the Julio Claudian dynasty. Instead connections to Claudius and Britannicus were emphasised, and Nero's victims, or those otherwise disadvantaged by him, rehabilitated. During this time, Domitian's role in the Flavian government was largely ceremonial. While his elder brother Titus shared almost equal powers with his father, Domitian was left with honours but no responsibilities. This situation remained unchanged when Titus succeeded Vespasian as Emperor on 23 June 79, leading both ancient and modern authors to suggest a mutual animosity between the two brothers. In 80, Titus granted a suffect consulship to Domitia's former husband Aelius Lamia, according to Gsell as a personal insult against Domitian. On another occasion, when Titus urged Lamia to marry again, Lamia asked whether "he too was looking for a wife". In the same year, Domitia and Domitian's only attested son was born. It is not known what the boy's name was, but he died in childhood in 83. After barely two years in office, Titus unexpectedly died of brain fever on 13 September 81. His last words were reported to have been: "I have made but one mistake". The contemporary historian Suetonius speculated on the possible involvement of Domitian in his brother's death, attributing his final words to a popular rumour of the time, which held that Titus had carried on an affair with Domitia Longina. However even he dismisses the story as highly unlikely. Modern historians consider this highly implausible however, noting that many of these stories were propagated by hostile senatorial authors, who condemned Domitian as a tyrant after his death. Malicious rumours, such as those concerning Domitia's alleged infidelity, were eagerly repeated, and used to highlight the hypocrisy of a ruler publicly preaching a return to Augustan morals, while privately indulging in excesses and presiding over a corrupt court. Domitian did exile his wife, but Jones argues that most likely he did so for her failure to produce an heir. Nevertheless, rumours regarding Domitia's alleged misconduct with Paris circulated even in Domitian's time, and he did not take insults directed at his marriage lightly. Not long after his accession, Aelius Lamia was put to death for the joking remarks made earlier during the reign of Titus. In 93, a son of Helvidius Priscus was executed for having composed a farce satirizing Domitian's separation from his wife. Stories of Domitian's affair with Julia were likely an invention of post Domitianic writers however. By 84, Domitia had returned to the palace, where she lived for the remainder of Domitian's reign without incident. Little is known of Domitia's precise activities as Empress, or how much influence she wielded in Domitian's government, but it seems her role was largely limited to ceremonial appearances. From Suetonius, we know that she at least accompanied the Emperor to the theatre, while the Jewish writer Josephus speaks of benefits he received from her. She was also the owner of the Horti Domitiae.

Кейінгі жылдар

96 жылы 18 қыркүйекте Домициан сарай қызметкерлері ұйымдастырған сарайдағы қастандықта қаза тапты. Оның денесі қарапайым бейітке апарылып, мейірбикесі Филис оны ешқандай рәсімсіз өртеп жіберді, ол оның күлін туысы Юлияның күлімен Флавия руының ғибадатханасында араластырды. Сол күні оның орнына досы және кеңесшісі Маркус Кокцей Нерва келді. Ежелгі дереккөздер Домицияның Домицианға қарсы қастандықтың тікелей қатысушысы болғанын немесе оның өлтірілуі туралы алдын ала білгенін айтады. Тарихшы Кассий Дио, қастандықтан бір ғасырдан астам уақыт өткен соң, Домиция Домициан өлтіруге ниеттенген сарай қызметкерлерінің тізімін кездейсоқ тапқан және ақпаратты жеке палата қызметкері Парфенийге жеткізгенін мәлімдеді. Алайда, бұл оқиға көбінесе шындыққа жатпайды, себебі Иродиан осыған ұқсас оқиғаны Коммодтың өлтірілуімен байланыстырады. Джонстың сөзіне сүйенсек, дәлелдер Домицияның Домицианның өлімінен кейін де оған адал болғанын көрсетеді. Күйеуінің қазасынан 25 жыл өткен соң, оның есімі Сенат тарапынан айыпталғанына қарамастан, ол өзін "Домиция, Домицианның әйелі" деп атады. Тарихшылар арасында оның Гней Домиций Луканусқа қайта үйленген болуы мүмкін деген пікірлер бар. 126-140 жылдар аралығында Габиде Домицияға арналған ғибадатхана салынды. Ол 126 және 130 жылдар аралығында бейбіт түрде қайтыс болды.

Кейінгі өнерде

Римдік актер, Филипп Массинджер жазған Каролина дәуіріндегі пьеса, Домиция Лонгина мен Париж арасындағы болған шабуылға қатысты. Домиция (1898), Сабина Баринг Гулдтың тарихи романы. Domitia and Domitian (2000), Дэвид Корсонның Брайан Джонс пен Пэт Саузернның тарихи еңбектеріне негізделген тарихи романы, мазмұны атау кейіпкерлерінің өміріне арналған. Римнің қыздары (2011), Кейт Куинннің тарихи романы, Домиция, оның қарындасы және екі туысы Төрт император жылындағы өмірін толықтай баяндайды. Роман Домицияның тарихи тегін ескермейді, оның орнына оны Корнелия әулетінің мүшесі Марцелла ретінде көрсетеді. Бұл кітап Куинннің 2010 жылғы "Римнің бикесі" романына қосымша, онда Домиция да кездеседі.