Кіріспе
Рудольф Джозеф Руммель (21 қазан 1932 – 2 наурыз 2014) – американдық саясаттанушы, статистик және Индиана университетінің, Йель университетінің және Гавайи университеті Маноа бөлімшесінің профессоры. Ол өмірін ұжымдық зорлық-зомбылық пен соғыс туралы мәліметтерді зерттеуге арнады, олардың шешімін табуға немесе жоюға үлес қосу мақсатында. Геноцидтен өзгеше, Руммель үкімет тарапынан жасалған кісі өлтіруді – геноцидке ұшыраған халықтарды және отаршылдықты, нацистік Германияны, сталиндік тазалауларды, Мао Цзэдунның Мәдени революциясын және басқа авторитарлық, тоталитарлық немесе демократиялық емес режимдерді «демоцид» деп атады. Ол демократиялық режимдерде демоцидтің ең азы болады деген тұжырымға келді. Руммельдің есебуынша, ХХ ғасырда барлық үкіметтер 212 миллион адамды өлтірген, оның ішінде 1917 жылдан 1987 жылға дейін коммунистік үкіметтердің құрбаны болғандардың саны 148 миллионға жеткен. Бұл көрсеткіштерге назар салып, Руммель 20 ғасырдағы барлық ішкі және сыртқы соғыстарда шайқаста шабуылдап өлгендердің саны шамамен 41 миллионды құрады деді. Оның коммунистік үкіметтерге қатысты көрсеткіштері, оған жету үшін қолданған әдістемесіне сын айтылды, сондай-ақ көптеген ғалымдардың берген көрсеткіштерінен жоғары екендігіне де сын танылды. Соңғы кітабында Руммель 20 ғасырда өз үкіметтерінің қолынан қаза тапқан 272 миллионнан астам бейкүнә, жауынгер емес азаматтардың санына бағасын көтерді. Руммель өзінің 272 миллиондық өлім-жітім туралы бағасы – ең төменгі, сақтықпен жасалған есеп екенін, және ол көрсеткіш «400 000 000-нан асып кетуі мүмкін» екенін мәлімдеді. Руммель демократия – өз азаматтарын өлтіру ықтималдығы ең төмен үкімет түрі деген қорытындыға келді, себебі демократиялық елдер бір-біріне қарсы соғыс жарияламайды. Руммель жиырма төрт ғылыми кітаптың авторы, ал өзінің маңызды нәтижелерін 1975 және 1981 жылдар аралығында «Қайшылықты және соғысты түсіну» (1975) еңбегінде жариялады. Ол келесі он бес жыл бойы негізгі теорияны жетілдіріп, жаңа деректермен, басқа ғалымдардың эмпирикалық нәтижелерімен және нақты жағдайларды зерттеулермен салыстырып, эмпирикалық тұрғыдан тексерді. Өзінің зерттеулерін «Билік өлтіреді» (Power Kills, 1997) атты кітабында жинақтады. Оның басқа еңбектеріне «Өлімге әкелетін саясат: Кеңес Одағының геноцидтері мен жаппай кісі өлтірулері 1917–1987» (1990), «Қанды ғасыр: Қытайдың геноциді мен жаппай кісі өлтірулері 1900 жылдан бері» (1991), «Демоцид: нацистік геноцид пен жаппай кісі өлтірулер» (1992), «Үкімет өлтіруі: геноцид пен жаппай кісі өлтіру 1900 жылдан бері» (1994) және «Демоцид статистикасы» (1997) кіреді. Кітаптардан алынған үзінділер, суреттер мен кестелер, соның ішінде оның дереккөздері мен есептеулерге қатысты егжей-тегжейлі мәліметтер оның жеке сайтында қолжетімді. Руммель сонымен қатар «Қолданбалы факторлық талдау» (1970) және «Өзара байланысты түсіну» (1976) кітаптарының авторы.
Rudolph Joseph Rummel (October 21, 1932 – March 2, 2014) was an American political scientist, a statistician and professor at Indiana University, Yale University, and University of Hawaiʻi at Mānoa. He spent his career studying data on collective violence and war with a view toward helping their resolution or elimination. Contrasting genocide, Rummel coined the term democide for murder by government, such as the genocide of indigenous peoples and colonialism, Nazi Germany, the Stalinist purges, Mao Zedong's Cultural Revolution, and other authoritarian, totalitarian, or undemocratic regimes, coming to the conclusion that democratic regimes result in the least democides. Rummel estimated that a total of 212 million people were killed by all governments during the 20th century, of which 148 million were killed by Communist governments from 1917 to 1987. To give some perspective on these numbers, Rummel stated that all domestic and foreign wars during the 20th century killed in combat around 41 million. His figures for Communist governments have been criticized for the methodology which he used to arrive at them, and they have also been criticized for being higher than the figures which have been given by most scholars. In his last book, Rummel increased his estimate to over 272 million innocent, non combatant civilians who were murdered by their own governments during the 20th century. Rummel stated that his 272 million death estimate was his lower, more prudent figure, stating that it "could be over 400,000,000." Rummel came to the conclusion that a democracy is the form of government which is least likely to kill its citizens because democracies do not tend to wage wars against each other. Rummel was the author of twenty four scholarly books, and he published his major results between 1975 and 1981 in Understanding Conflict and War (1975). He spent the next fifteen years refining the underlying theory and testing it empirically on new data, against the empirical results of others, and on case studies. He summed up his research in Power Kills (1997). His other works include Lethal Politics: Soviet Genocides and Mass Murders 1917–1987 (1990), China's Bloody Century: Genocide and Mass Murder Since 1900 (1991), Democide: Nazi Genocide and Mass Murder (1992), Death by Government: Genocide and Mass Murder Since 1900 (1994), and Statistics of Democide (1997). Extracts, figures, and tables from the books, including his sources and details regarding the calculations, are available online on his website. Rummel also authored Applied Factor Analysis (1970) and Understanding Correlation (1976).
Балалық шағы, білім алуы және өлімі
Руммель 1932 жылы Огайо штатының Кливленд қаласында неміс тегінен шыққан отбасында дүниеге келді. Ұлы экономикалық дағдарыс пен Екінші дүниежүзілік соғыстың баласы болған ол жергілікті мемлекеттік мектептерде білім алды. Руммель 1959 жылы бакалавр, 1961 жылы магистр, ал 1963 жылы Солтүстік-Батыс университетінен саяси ғылымдар докторы ғылыми дәрежесін алды.
Демоцид
Раммель "демоцид" терминін енгізді, оны "үкімет тарапынан кез келген адамды немесе халықты өлтіру, оның ішінде геноцид, саяси өлтіру және жаппай қырғын" деп анықтады. Руммель одан әрі "адам өлтірудің азаматтық анықтамасын қолдану қажеттігін" айтты, яғни егер адам өмір жоғалтуға тікелей немесе немқұрайлы түрде себеп болса, ол кісі өлтіруде кінәлі болуы мүмкін, мысалы, адамдарды лагерьлерге қамау арқылы, онда олар нашар тамақтану, қараусыз қалған аурулар мен мәжбүрлі еңбек салдарынан тез қайтыс болуы мүмкін, немесе оларды шөл далаға жер аудау арқылы, онда олар суықтан және аурудан жылдам өлуі мүмкін. Ол авторитарлық және тоталитарлық режимдермен демоцидтің байланысын анықтады, оларды демоцидтің маңызды себепші факторы деп есептеді. Раммель саяси билік пен демоцид арасындағы байланыс бар екенін айтты. Саяси билік шектелмегенде, саяси жаппай өлтіру жиілеуі мүмкін. Ал билік бөлінген, тексерілген және теңдестірілген жағдайда, саяси зорлық-зомбылық сирек кездеседі. Руммельдің пікірінше, "режимнің билігі неғұрлым күшті болса, соғұрлым көп адам өлтіріледі. Осы себепті еркіндікті дамыту маңызды". Ол "шоғырланған саяси билік – Жер бетіндегі ең қауіпті нәрсе" деп жазды. Руммель бұл байланысты бағалаудың сенімділігінен гөрі маңыздырақ деп санайды.
Демократия және бейбітшілік
Диан Бабсттан кейін Раммель демократиялық бейбітшілік теориясын зерттеген алғашқы ғалымдардың бірі болды. Раммель 1816-2005 жылдар аралығында демократия емес елдер арасында 205 соғыс, демократия емес елдер мен демократиялар арасында 166 соғыс болса, демократиялар арасында ешқандай соғыс болмағанын анықтады. Раммель қолданған демократияның анықтамасы: «Билікті иеленушілер, құпия дауыс беру және кең сайлау құқығы (кем дегенде ересек ер адамдардың 2/3-ін қамтиды) арқылы бәсекелестік сайлауда сайланады; сөз, дін және ұйымдасу еркіндігі бар; үкіметке бағынышты және тең құқықтарды кепілдік беретін конституциялық құқықтық база бар». Бұған қоса, ол «жетілген» болуы керек, яғни «демократиялық мәдениет орнығып, демократиялық процедуралар қабылданғалы бері жеткілікті уақыт өтуі тиіс. Бұл үшін шамамен үш жыл жеткілікті».
Өлімге қарсы
Демоцид үкіметтік ниетті талап етеді, бірақ Руммель азаматтарының салдарынан, кінәлі болғанымен, немқұрайлылық, қабілетсіздік немесе тікелей бейжайлық салдарынан қайтыс болған режимдердің әсерін талдауға да қызығушылық танытты. Мысалы, жемқорлықтың кеңінен таралып, халықтың әл-ауқатын жойған және олардың күнделікті өміріне қауіп төндіріп, өмір сүру ұзақтығын қысқартқан режим. Руммель мұндай режимдердегі азаматтардың өлімін "мортицид" деп атады және демократияларда мұндай өлімдердің саны ең аз болатынын айтты.
Аштық, экономикалық өсім және бақыт
Раммель аштықты геноцидке жатқызды, егер ол оны қасақана саясаттың салдары деп есептесе, Голодомор мысалындағыдай. Руммель демократиялық елдерде, қасақана болсын, болмасын, аштықтар болмағанын мәлімдеді, бұл пікірді алғаш рет Амартия Сен ұсынған. Оның сөзіне қарағанда, зерттеулер көрсетіп тұрғандай, елде демократия деңгейі жоғарылаған сайын халықтың орташа бақыты да артады. Раммельдің пікірінше, әлем бойынша демократиялардың санының артуы соғыстар мен геноцидтің тоқтауына алып келеді. Ол бұл мақсатқа 21-ші ғасырдың ортасына қарай қол жеткізілуі мүмкін деп сенді.
Саяси көзқарастар
Руммель демократиялық социалист ретінде бастады, бірақ кейін антикоммунист, либертариан және экономикалық либерализмнің жақтаушысы болды. Коммунизмді және коммунистік мемлекеттерді ашық сынағаннан басқа, Руммель коммунизмді геноцидтің маңызды себебі деп санайтын. Руммель либералды демократияны таратуды қолдады, бірақ диктатураны ауыстыру үшін басқа елге басып кіруді қолдамады. Руммель мемлекеттер либертариандық болғанда шетелдік зорлық-зомбылық азаяды деп болжады. Ол АҚШ-тың бұрынғы сыртқы саясатын, мысалы, 1899-1902 жылдардағы Филиппин соғысын, 1900 жылғы Пекин шайқасына қатысуын және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бейбіт азаматтарды стратегиялық түрде бомбалауын сынға алды. Сондай-ақ, ол Демократиялық партиядан президент Вудро Вильсон басқарған АҚШ-тың ішкі тирандыққа ұшырағанына сенді. Руммель терроризмге қарсы соғысты және республикашыл Джордж Буш әкімшілігі бастаған Ирак соғысын қатты қолдады, бұл ретте «БАҚ ирактықтарды тирандықтан құтқаруға қарсы баяулық танытты» деді. Руммель Біріккен Ұлттар Ұйымынан тыс барлық демократиялық мемлекеттердің үкіметаралық ұйымын құруды ұсынды, ол Біріккен Ұлттар Ұйымының істей алмайтын немесе істемейтін мәселелермен айналысса, әсіресе «Демократиялар альянсы» деп аталатын ұйым бейбітшілік, адам қауіпсіздігі, адам құқықтары мен демократияны ілгерілетуде Біріккен Ұлттар Ұйымынан жақсы нәтижелер берер еді. Руммель Демократиялық АҚШ сенаторы Тед Кеннедидің Вьетнам соғысына қарсылығы 1970-жылдары Камбоджа мен Вьетнамдағы мемлекеттік өлтірулерге әкелді деп есептеді. Кеннедидің қайтысынан кейін Руммель бұқаралық ақпарат құралдарының реакциясын тым жұмсақ деп айыптап, «соғыстан кейінгі миллиондаған адамның қаны Кеннедидің қолында» деді. Руммель Барак Обама мен Демократиялық партияны сынға алып, олардың авторитарлық, бір партиялық мемлекет құруға тырысып жатқанын айтты. Ол жаһандық жылынуды «билік үшін алаялық» деп санады және Обаманың көміртегімен сауда жасау схемасына қарсы болды. Руммель Обама демократ Билл Клинтон мен республикашыл Джордж Буш қол жеткізген демократиялық бейбітшілікті жойды деп ойлады. Руммель академиялық ортаның кейбір бөліктерінде солшыл көзқарас басым екенін, олар саяси және экономикалық еркіндігі жоғары елдердегі мәселелерге ғана назар аударып, басқа елдердегі одан да нашар проблемаларды елемегенін айтты. Осыған байланысты ол профессорлық лауазым жүйесін де сынға алды.
Демократиялық бейбітшілік теориясы
Демократиялық бейбітшілік теориясы – саясаттанудағы маңызды дау-дамайлардың бірі және халықаралық қатынастардағы реализмге қатысты негізгі сын-қатерлердің бірі. 2000 жылға дейінгі және 2000 жылдан 2009 жылдың тамызына дейінгі толық емес библиография бойынша осы салада жүзден астам зерттеушілер көптеген мақалалар жариялаған. Кейбір сыншылар бұл теорияға қатысты ерекшеліктер бар екенін айтады. Демоцидтер авторитарлық режимдерде демократиялық емес режимдерге қарағанда жиірек болады дегені статистикалық тұрғыдан дұрыс болғанымен, демократиялық режимдерде де кейбір ерекшеліктер кездеседі, ал кейбір авторитарлық режимдер демоцидтің мегаморда санатына жатпайды. Руммель өзінің жиі қойылатын сұрақтар (FAQ) жинағында осы ерекшеліктердің кейбіреулерін талқылады. Оның нәтижелері бес томдық еңбекте 33 қағидадан тұратын "үлкен философиялық схемаға" енгізілді. 1992 жылы бұл еңбек "шексіз талаптарға" ие деп бағаланып, Руммельдің "шарасыз" экономикалық либерализмі мен қорғаныс саясаты бойынша "радикалды" көзқарастарын көрсетті. Нильс Петтер Гледич бұл факторлар оқырмандардың назарын Руммельдің дәстүрлі қабылданатын ұсыныстарынан аударған болуы мүмкін деп мәлімдеді. Руммельдің демократиялық бейбітшілік теориясының ерекшеліктері бар, олар теорияның бар екендігі мен түсіндіру күшін қолдайтын басқа зерттеушілермен пікір келіспеушіліктерге себеп болады. Руммельдің алғашқы зерттеулері демократиялық мемлекеттердің тіпті демократиялық емес мемлекеттерге қарсы да соғысқа аз бейім екенін көрсетті, ал басқа зерттеушілер демократиялық мемлекеттердің бір-бірімен соғысқа түсу ықтималдығының төмен екенін ғана айтады. Руммель демократияның дұрыс анықталуы жағдайында мемлекеттер бір-бірімен соғысқа түспейді деп санды, және бұл "абсолютті немесе (нақты) талап" екенін қосты. Стюарт А. Бремер сияқты басқа зерттеушілер бұл жағдайдың кездейсоқтыққа немесе стохастикалық факторларға байланысты екенін анықтады; осы тұрғыдан алғанда, Руммельдің демократиялық бейбітшілік теориясының нұсқасы детерминистік болып саналады. Руммель талқыланып жатқан үкіметтерге қатысты демократияның өзінің анықтамасын әрдайым қолданбады және оны қолданбаған жағдайларды әрдайым нақтыламады. Оның "Қуат өлтіреді" кітабының қосымшасының кіріспе абзацтары.
Факторлық талдау
Рюммельдің бағалауларына жасалған сын-тексерулер екі мәселеге, атап айтқанда, оның дерек көздерін таңдауына және статистикалық тәсіліне бағытталған. Рюммель өз бағалауларының негізінде қолданған тарихи дереккөздер, көбінесе сенімді деректердің көзі ретінде пайдалануға жарамсыз. Ол «Холокостты қайта қарастыру» еңбегінде былай деп жазды: «Рюммельді жоғалғандарды асыра бағалағандығы үшін сынға алды. Тіпті сын-пікірлер дұрыс болған жағдайда да, көрсеткіш 10, 20, тіпті 30 пайызға төмендесе де, Рюммельдің жасаған жалпы қорытындыларына ешқандай өзгеріс енгізбейді». Бұл сыйлық «халықаралық зерттеулер қауымдастығындағы дәстүрлі көзқарастарға, зияли және ұйымдық жайбасарлыққа ең күшті қарсы тұратын ерекше интеллектісі, белсенділігі және көрегендігі бар» адамды марапаттайды. 2003 жылы Рюммельге Америка саяси ғылым қауымдастығының Конфликт процестері ұйымдастырылған бөлімі «конфликт процестерін зерттеуді түбегейлі жақсартқан ғылыми еңбектері» үшін өмірлік жетістіктері үшін сыйлық берілді. Рюммель Associated Press агенттігінің жергілікті газетте жарияланған хабарына сүйене отырып, өзінің 117 адамнан тұратын Нобель сыйлығының тізіміне енгенін көпшілікке жариялап айтқан. Рюммель Пэр Ахлмарк тарапынан Бейбітшілік сыйлығына бірнеше рет ұсынылған, бірақ тізім ресми түрде жарияланбады.
"Ешқашан" сериясы
Раммель "Ешқашан қайталанбас" сериясын жазды. Серияның сайтында айтылғандай, "Ешқашан қайталанбас" – "не болғанда еді" деген альтернативті тарих, онда "екі ғашық 1906 жылға заманауи қару-жарақпен және 38 миллиард 1906 долларымен қайтарылып жіберіледі" тоталитаризмнің өркендеуіне және әлемдік соғыстардың басталуына жол бермеу үшін. Раммель былай деп жазды: "Егер соғыс пен геноцидке шешім болса ше? Егер құпия қоғам ғашықтар – әдемі жауынгер Джой Пим мен тарих профессоры, бейбітшіл Джон Бэнксті 1906 жылға жіберіп, оларға бейбіт әлем құруға қажетті зор байлық пен қару-жарақ берсе ше? Ал егер олар өте үлкен құрбандықтарға бара жатып, тым сәттілікке жетіп, жайбажайлау демократиялардан тұратын бейбіт әлемді құрса ше? 2-кітапта олардың 1906 жылға келген сәті көрсетіледі. Олар өзі құратын әлемнің болашағынан хабар алады: Ислам фундаменталистері қарусыз демократияларға ядролық қарумен шабуыл жасап, оларды құлдыққа салуға тырысады. Енді осы ғашықтар осы қорқынышты болашақтың алдын алуға тиіс."