Кіріспе

Грекияның Коммунистік партиясы (Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας, Kommounistikó Kómma Elládas, KKE) – Грекиядағы [[Марксизм-Ленинизм]] саяси партиясы. Бұл қазіргі грек саясатындағы ең көне саяси партия. 1936 жылы партияға тыйым салынды, бірақ грек қарсыласы және грек азаматтық соғысында маңызды рөл атқарды, ал оның мүшелерінің саны 1940 жылдардың ортасында ең жоғары деңгейге жетті. Грек хунтасының құлауынан кейін 1974 жылы ККЕ-нің заңдылығы қайта орнатылды. Партия 1974 жылы қайта құрылғаннан бері өткен барлық сайлауларда депутаттарды сайлап алды және 1989 жылы 13%-дан астам дауыс жинап, коалициялық үкімет құруға қатысты.

Қор

1917 жылы Ресейде болшевиктердің Қазан төңкерісі көптеген елдерде коммунистік партиялардың құрылуына түрткі болды. ККЕ 1918 жылдың 4 қарашасында Аристос Арванитис, Демосфен Лигдопулос, Стаматис Коккинос, Михаэль Сидерис, Νίκος Δημητράτος және басқалар тарапынан құрылды. 1920 жылдың сәуір айында өткен СЭКЕ-нің екінші съезінде партия 1919 жылы Мәскеуде құрылған халықаралық коммунистік ұйым – Коминтернге қосылуға шешім қабылдады. Ол өзінің атауын Грекияның Социалистік Еңбек партиясы (Коммунистік) – СЭКЕ К деп өзгертті. Жаңа Орталық Комитет сайланды, оның құрамына Никос және Панагис Димитратос, Янис Кордатос, Г. Думас және М. Сидерис кірді. 1924 жылдың қараша айында өткен СЭКЕ К-нің үшінші кезектен тыс съезінде партияның атауы Грекияның Коммунистік партиясы болып өзгертілді және марксизм-ленинизм принциптерін қабылдады. Панделис Пулиопулос бас хатшы болып сайланды. Осы күннен бастап партия демократиялық орталықтану принципі негізінде жұмыс істеп келеді.

ҚКЕ екі дүниежүзілік соғыстың аралығында

ККП Грекия Корольдігінің 1919-1922 жылдардағы Грек-Түрік соғысына әскери және саяси араласуына қарсы күресті, оны Осман империясының жеңілісі мен құлдырауынан кейінгі жаңа саяси жағдайды пайдаланып, Кіші Азия нарығын бақылауға бағытталған империалистік схема деп есептеді. Партия мүшелері бұл ұстанымды Грекия шекарасында да, ішкі аймақтарда да таратуға тырысты. ККП Кеңес елшісімен бірлесіп, Венизелос үкіметін Кіші Азиядан әскерін шығаруға және Кеңес Одағын Мустафа Кемаль Ататүрікке Кіші Азиядағы грек қалаларына автономия беру үшін саяси қысым көрсетуге көндіруге ұмтылды. ККП ереуілдерге, соғысқа қарсы демонстрацияларға, кәсіподақтар мен жұмысшылар бірлестіктерін құруға белсенді қатысты. ККП және басқа да солшыл күштер барлық салаларда, соның ішінде жалпы грек жұмысшылар конфедерациясы (ΓΣΕΕ) сияқты жұмысшы кәсіподақтарын құруға мұрындық болды, олар ККП-мен ортақ мақсаттарды бөлісті. Бұл әрекеттер соғыс аралық үкіметтердің қарсылығына ұшырады. 1929 жылы Элефтериос Венизелос үкіметіндегі білім министрі Георгий Папандреу ұйымдасқан коммунистік мұғалімдерге қарсы «Идионим» заңын қабылдады. Бұл заңдар ККП мүшелерін және басқа да солшыл белсенділерді қудалау үшін жиі қолданылды. «Идионим» бойынша Грекия Коммунистік партиясының барлық мүшелері мемлекетке қауіпті деп есептеліп, мемлекеттік қызметтен алынып тасталуға немесе жер аударылуға тиіс болды. Сол кезеңде солшыл азаматтар мен коммунистер үшін алғашқы түрме лагерлері құрылды. ККП және оның ұйымдары, шағын болғанына қарамастан, Грекияның барлық ірі қалаларында, әсіресе Афина, Пирей, Патра, Фессалия, Волос, Салоники, Кавала және басқа да өнеркәсіптік аймақтарда қызметін жалғастырды. ККП Еуропадағы фашистік қозғалыстардың күшеюіне қарсы тұру үшін жаңадан құрылған басқа коммунистік партиялармен бірлесіп жұмыс істеді. 1932 жылы Коминтерн халықаралық антифашистік фронт құру туралы шешім қабылдады. ККП жауап ретінде Иоаннис Метаксастың диктатурасына дейін Грекиядағы ең ірі марксистік антифашистік ұйым болған Халық фронтын құрды. Партия 1936 жылы Метаксастың диктаторлық режимімен тыйым салынды және оның қауіпсіздік басшысы Константинос Маниадакис тарапынан қатыгездікпен қудаланды. Көптеген ККП мүшелері түрмеге қамалды немесе Эгей теңізінің оқшау аралдарына жер аударылды. 1936-1939 жылдардағы Испания Азамат соғысы кезінде ККП мүшелері Испания республикалық үкіметінің жағында ерікті түрде шайқасты. Халықаралық бригада қатарына 440-қа жуық грек қосылды, әсіресе XV Халықаралық бригада және Димитров батальоны сияқты бригадалар, олардың көпшілігі ККП-нің жоғары лауазымды мүшелері болды.

ККП мен Македония мәселесі

1912–1913 жылдардағы Балқан соғыстарынан кейін, 1916–1918 жылдардағы Бірінші дүниежүзілік соғыс және 1919–1922 жылдардағы апатты грек-түрік соғысынан соң, сол дәуірдегі үлкен державалар Грекия шекараларын қайта қарау туралы дипломатиялық ұсыныстар жасады. Бұл ұсыныстар Болгария Корольдігінің аумақтық талаптары мен Түркия мен АҚШ арасындағы дипломатиялық қатынастарға негізделген, сондай-ақ Ұлыбританиямен сауда жолдарын жақсарту үшін көбірек аумақ талап етуде. Биліктегі партиялар бірқатарда Солтүстік Грекияның (Македония және Фракия) бөліктерін Болгария мен Түркияға беруге, Эгей теңізіндегі аралдарды және Македонияның бөліктерін Югославия Корольдігіне қайтаруға тырысты. Бұл саясат соғысқа дейінгі кезеңде бірнеше рет қайталанды. Олардың талаптарының басты себебі – сол кездегі Грекияның солтүстігіндегі грек шекарасының ішінде тұратын этникалық және діни азшылықтар еді. ККП аймақтағы азшылықтарды жаңа империалистік соғысты бастау үшін пайдаланатын геостратегиялық ойындарға қарсы болды. 1924 жылы өткен үшінші партия съезінде ККП Македониядағы азшылықтарды ескере отырып, азшылықтардың өзін-өзі анықтау құқығын жариялады. Бұл саясат кез келген марксистік-лениндік теорияға сәйкес келіп, әрбір азшылықтың ортақ социалистік мемлекет аясында өзін-өзі анықтауы керек екенін және оның бастауы жаңадан құрылған Кеңес Одағының үлгісінде жатқан болатын. 1924 жылы ККП үшінші интернационалдың «тәуелсіз Македония және Фракия» деген ресми ұстанымын жариялады. Кейбір мүшелер бұған қарсы болды, бірақ бұл партияның ресми ұстанымы болып қала берді және грек мемлекетінің коммунистерді қуғынға салуына себеп болды. Көптеген адамдар ККП-ні «Солтүстік Грекияның үлкен аудандарын бөліп алуды» көздейтін партия деп қарады. Ричард Клоггтың айтуынша, «бұл Коминтернмен диктантталған және сол кездегі коммунизмнің беделін түсірді». 1934 жылы ККП өз көзқарасын өзгертті және «барлық ұлттар өзін-өзі анықтау құқығын алатын және жұмысшылардың ортақ мемлекетін құратын Халық Республикасы аясында ұлттық өзін-өзі анықтау үшін күресу» ниетін білдірді. Партияның Бас хатшысы Никос Захариадис 1945 жылы ККП-нің сепаратистік саясатынан ресми түрде бас тартты. ККП-ге қарсы насихаттар осы цитатаға Ішкі Македония революциялық ұйымы мен Фракия революциялық ұйымының болгар ұйымдарымен осы мақсатта ынтымақтасу ниетін қосты. Бұл туралы ККП-нің ресми құжаттарында ешқандай мәлімет жоқ. Бұл цитата ККП-нің «елдің солтүстік жауына грек жерін беру» саясатын көрсетеді, бірақ бұл факт сол дәуірдегі ККП-нің әдебиеттерімен растала алмайды. Азамат соғысы кезінде (1946–1949) Никос Захариадис жазған мақала Грекияның Демократиялық Армиясының жеңісінен кейінгі ККП стратегиясын білдірді, ол кезде «Македония мәселесі» деп аталды: «Македония халқы Балқандағы еркін халықтар республикаларының отбасында, грек халқына тиесілі халықтар республикаларының отбасында тең дәрежелі тәуелсіз, біріккен мемлекетке ие болады. Бүгінде македониялықтар осы тәуелсіз, тең дәрежелі біріккен мемлекет үшін күресіп, Демократиялық Армияға бар күштерін жұмсауда». Македонияның Халық Республикасы құрамында өзін-өзі анықтау құқығы туралы саясат 1949 жылғы қаңтарда өткен ККП Орталық Комитетінің бесінші отырысында қайталанды, онда «бостандық күресіне қатысқан македониялықтар толық ұлттық қайта құруға ие болады, өйткені олар осы мақсатқа өз қанын төгуге дайын» делінді. Бұл тек монархист-фашистер мен британ империализміне қызмет етеді». ККП «Македония мәселесі» бойынша өз ұстанымын нақтылау үшін бірнеше айдан кейін Орталық Комитетінің алтыншы съезі шақырылды, онда ККП еркін Грекия үшін және гректер мен македониялықтардың бір мемлекеттегі ортақ болашағы үшін күресіп жатқаны айтылды. 1954 жылы Орталық Комитет бұл мәселені азшылықтардың өзін-өзі анықтау құқығын алып тастау арқылы шешті. 1988 жылы ККП Бас хатшысы Харилос Флоракис Грекия Парламенті алдында сөйлеген сөзінде ККП-нің осы мәселедегі саяси ұстанымын тағы да жариялады.